Gehoorverlies en achterstand in de spraakontwikkeling

In dit artikel

• Achterstand versus stoornis
• 4 manieren waarop gehoorverlies kinderen beïnvloedt
• • 1. Vertraging in de ontwikkeling van expressieve en receptieve taal (spraak en taal)
  • 2. De taalachterstand veroorzaakt leerproblemen die leiden tot lagere schoolprestaties.
  • 3. Communicatieproblemen kunnen leiden tot een sociaal isolement en een laag zelfbeeld
  • 4. Het kan invloed hebben op latere beroepskeuzes
• Specifieke effecten op de ontwikkeling
• • Woordenschat
  • Zinsbouw
  • Spreken
  • Schoolprestaties
• Wat je kunt doen

Goed horen vormt de basis voor spraak- en taalontwikkeling, communicatie en leren. Kinderen bij wie gehoorverlies is vastgesteld, ongeacht de ernst, kunnen moeite hebben met bovengenoemde gebieden, maar ook met leren en auditieve verwerking.

Hoe eerder gehoorverlies optreedt in het leven van een kind, hoe groter de gevolgen kunnen zijn. Als een kind namelijk pas op 5-jarige leeftijd gehoorverlies krijgt, is het al blootgesteld aan heel veel taal en heeft het al geleerd hoe het spraakklanken correct kan vormen om vloeiend en duidelijk te spreken. Wordt een baby geboren met gehoorverlies, dan krijgt het niet de kans om te horen hoe taal wordt gevormd. Tegelijkertijd geldt: als de diagnose vroeg wordt gesteld en de behandeling zo snel mogelijk start, zal de impact op het sociale leven, de communicatie en het leren veel kleiner zijn.

Achterstand versus stoornis

Wanneer bij een kind een ontwikkelingsachterstand wordt vastgesteld, betekent dit simpelweg dat het de ontbrekende vaardigheden nog wel leert, maar mogelijk in een langzamer tempo dan leeftijdsgenootjes. Als er sprake is van een stoornis, ontwikkelt de spraak, ontwikkeling of cognitie zich op een andere manier dan bij andere kinderen en volgt het niet het 'normale' patroon.

4 manieren waarop gehoorverlies kinderen beïnvloedt

1. Vertraging in de ontwikkeling van expressieve en receptieve taal (spraak en taal)

Expressieve taal is het vermogen om duidelijk, effectief en bondig te spreken. Onder dit taalgebied valt ook schrijven.

Receptieve taal is het vermogen om informatie te begrijpen. Het gaat om het begrijpen van woorden en de betekenis ervan in verschillende situaties.

2. De taalachterstand veroorzaakt leerproblemen die leiden tot lagere schoolprestaties.

Wanneer een kind klanken of taal niet goed kan horen, zal het er in geen enkele situatie veel van begrijpen. Als een leerkracht voor de klas uitleg geeft en het kind hoort niet wat er gezegd wordt, mist het waardevolle lessen en zal het achterop raken in begrip en toepassing. Dit kan ook leiden tot frustratie en het gevoel te falen.

3. Communicatieproblemen kunnen leiden tot een sociaal isolement en een laag zelfbeeld

Kinderen communiceren net zoals volwassenen: via een gesprek met geven en nemen. Als een kind niet goed kan reageren op vragen of opmerkingen van een ander kind, kan dit ertoe leiden dat het horende kind minder snel toenadering zoekt tot het kind met gehoorverlies. Dit tast uiteindelijk het zelfvertrouwen van het kind met gehoorverlies aan. Het zal zich terugtrekken uit gesprekken, wat de achterstand in de sociale communicatie alleen maar vergroot.

4. Het kan invloed hebben op latere beroepskeuzes

Niet altijd, maar soms krijgen kinderen niet de juiste ondersteuning voor hun gehoorverlies. Dit heeft invloed op hun functioneren in de klas en kan later hun studiekeuze en carrière beïnvloeden. Met de juiste hulpmiddelen en hoorversterking kunnen ze later ELK beroep kiezen dat ze maar willen!

Specifieke effecten op de ontwikkeling

Woordenschat

• De woordenschat ontwikkelt zich langzamer bij kinderen met een gehoorstoornis.
• Concrete woorden zoals hond, kat, mama, blauw zijn makkelijker te leren dan abstracte woorden zoals voor, dan, na, sinds. Daarnaast kunnen kinderen met gehoorverlies moeite hebben met het begrijpen en gebruiken van lidwoorden zoals een en het.
• De kloof in woordenschat tussen horende en slechthorende kinderen wordt groter met de jaren. Kinderen met gehoorverlies halen dit later niet vanzelf in. Daarom is de gehoorscreening bij pasgeborenen zo ontzettend belangrijk!
• Woorden met meerdere betekenissen zijn lastig. Denk bijvoorbeeld aan het woord bank, dat zowel een meubelstuk kan zijn als een plek waar we ons geld bewaren.

Zinsbouw

• Kinderen met gehoorverlies maken kortere en meer afgekapte zinnen dan kinderen die goed horen.
• Complexe zinnen, zoals “De bal, die door Daan werd gegooid, stuiterde over het veld en belandde in de struiken,” zijn moeilijk te lezen, begrijpen en schrijven. Ook zinnen in de lijdende vorm (zoals “De taart werd door Noor opgegeten”) zijn vaak erg lastig.
• Woorduiteinden, zoals meervouds- of verleden-tijdsvormen op -en of -te/-de, zijn moeilijk op te vangen voor kinderen met gehoorverlies. Dit leidt tot misverstanden en fouten bij meervouden, werkwoordstijden en de overeenstemming tussen onderwerp en persoonsvorm.

Spreken

• Zachte spraakklanken zoals “f”, “s”, “k”, “t” en “ch” zijn voor kinderen met gehoorverlies lastig te horen. Hierdoor spreken ze woorden soms verkeerd uit. Ook kan hun spraak moeilijker te verstaan zijn.
• Tijdens het praten kunnen kinderen die niet goed horen hun eigen stemvolume niet goed inschatten. Ze praten daardoor vaak te zacht of juist te hard. Ook kunnen ze met een hogere stem praten of gaan mompelen, omdat ze zichzelf simpelweg niet goed horen.

Schoolprestaties

• Vakken zoals lezen en rekenen zijn vaak moeilijk voor kinderen met gehoorverlies.
• Kinderen met een licht tot matig gehoorverlies lopen gemiddeld één tot vier leerjaren achter op hun klasgenoten, tenzij er tijdig passende aanpassingen en begeleiding worden ingezet.
• Kinderen met ernstig tot zeer ernstig gehoorverlies behalen zonder passende onderwijsondersteuning vaak maximaal het niveau van groep 5 of 6.
• Het uiteindelijke niveau hangt rechtstreeks samen met de betrokkenheid van ouders en de hoeveelheid, kwaliteit en timing van de geboden hulp.

Wat je kunt doen

Onderzoek toont aan dat kinderen bij wie gehoorverlies vroeg wordt ontdekt, prima in staat zijn om taal (gesproken of gebarentaal) te leren en zich op hetzelfde niveau te ontwikkelen als hun leeftijdsgenootjes. Wordt er gehoorverlies vastgesteld in jullie gezin? Dan moet vroegtijdige interventie direct van start gaan. Een audioloog, de medisch specialist die onmisbaar is bij het stellen van de diagnose en het voorstellen van oplossingen, zal een passend behandelplan opstellen voor jouw kind en jullie gezin. Daarnaast helpt een logopedist jullie om te ontdekken wat de beste manier is om met je kind te communiceren!

Download Speech Blubs voor handige extra strategieën die je meteen met je kind kunt toepassen!

Bron: ASHA - Audiological Information Sheets, 2015.