Je non-verbale kind: zo stel je communicatiedoelen

Een non-verbaal kind hebben is niet makkelijk. Alleen al weten wat de fasen van de communicatieve ontwikkeling van een kind zijn, kost veel moeite. Om nog maar te zwijgen van het leren begrijpen van non-verbale communicatie, logopediedoelen, of zelfs wat het betekent om echt goed te communiceren met je kind, je non-verbale kind.

De beste manier om te beginnen is door die eerste stap te zetten en te leren hoe je realistische doelen stelt. Laten we eerst kijken wat ‘non-verbaal’ betekent.

In dit artikel

Je kind kan bijvoorbeeld non-verbaal zijn door een taalstoornis of spraakachterstand; het kan zelfs een lichamelijke spraakbeperking hebben waardoor het helemaal niet kan spreken.

De meest voorkomende oorzaak van non-verbaal zijn bij kinderen is dat ze moeite hebben met het begrijpen van en reageren in sociale interacties – iets wat vooral te zien is bij autistische kinderen en bij andere ontwikkelingsstoornissen, zoals het syndroom van Down.

Wat is communicatie?

Voordat je je non-verbale kind kunt helpen om te gaan praten, moet je begrijpen waarom je wilt dat het praat, en welke vaardigheden daarvoor nodig zijn.

Kinderen en volwassenen praten om te communiceren. Communicatie vindt plaats wanneer de ene persoon een boodschap naar de andere stuurt. Die boodschap kun je op allerlei manieren en om verschillende redenen versturen.

De kernaspecten van communicatie zijn:

Communicatie is een proces. Goede communicatie ontstaat door interactie en verbinding, de basis van communicatie in twee richtingen. Non-verbale kinderen hebben vaak moeite met praten omdat ze in zekere mate moeite hebben met het omgaan met anderen. Dat maakt het ontwikkelen van communicatieve vaardigheden nog lastiger.

Voor geslaagde interacties moet je kind:

Wil je meer weten over communicatie en hoe complex die kan zijn? Bekijk dan deze video.

Waar je kind van houdt en waar niet

Het belangrijkste hulpmiddel bij het werken aan communicatie met non-verbale kinderen is inspelen op wat ze leuk en niet leuk vinden. Door je te richten op wat je kind leuk vindt, weet je wat het motiveert om te communiceren. Gebruik gestructureerde activiteiten waarin de voorkeuren en afkeren van je kind terugkomen!

Hoe en waarom communiceert je non-verbale kind?

Dat je kind niet praat, betekent niet dat het niet communiceert. Kinderen communiceren via handelingen, geluiden, lichaamstaal en woorden. Als je ontdekt hoe je kind communiceert, kun je zijn sterke punten verder ontwikkelen en via die kanalen andere vormen van communicatie aanleren.

Je kind communiceert misschien non-verbaal:

https://www.youtube.com/watch?v=SKhsavlvuao

Het is niet genoeg om alleen te kijken hoe je kind communiceert; je moet ook kijken waarom. Zodra je weet wat het doel van de communicatie is, kun je je kind helpen meer manieren en meer redenen te vinden om te communiceren.

De communicatiefase van je kind

In haar boek “More Than Words: A Guide to Helping Parents Promote Communication and Social Skills in Children with Autism Spectrum Disorder” beschrijft auteur Fern Sussman non-verbale kinderen als kinderen die zich op een continuüm van vier fasen bevinden.

Door de communicatiefase van je kind te bepalen, weet je wat het wel en niet kan, en wat je als volgende stap kunt verwachten. Zo kun je communicatiedoelen voor je kind stellen.

Dit zijn de vier fasen van spraak- en taalontwikkeling volgens Fern Sussman:

1) Fase van de eigen agenda

Een kind in deze fase speelt het liefst alleen en lijkt geen interesse te hebben in mensen en activiteiten om zich heen. Het begrijpt niet dat het mensen kan beïnvloeden door hen rechtstreeks een boodschap te sturen, en communiceert dus niet doelbewust. Je kunt van je kind verwachten dat het:

2) Vragersfase

Een kind in deze fase begint te beseffen dat zijn handelingen invloed op jou kunnen hebben. Het vraagt om dingen die het wil of nodig heeft door aan je te trekken of je ernaartoe te leiden, en het vindt lichamelijke “mensenspelletjes” leuk. Je kunt van je kind verwachten dat het:

3) Fase van de vroege communicator

Een kind in deze fase gebruikt consequent specifieke gebaren, geluiden, plaatjes of woorden om in zeer motiverende situaties om dingen te vragen. Sociale interacties duren langer en de communicatie is doelbewuster, al communiceert het nog vooral om jou iets voor hem te laten doen. Je kunt van je kind verwachten dat het:

4) Partnerfase

Een kind in deze fase communiceert al effectiever en beschikt over bepaalde taalvaardigheden. Het zou moeten kunnen praten en een eenvoudig gesprek kunnen voeren. Soms kan het niet op eigen woorden komen en valt het terug op uit het hoofd geleerde woorden of zinnetjes.

Dit gebeurt meestal in onbekende situaties, wanneer het niet begrijpt wat er gezegd wordt en moeite heeft met de regels van een gesprek. Je kunt van je kind verwachten dat het:

Communicatiedoelen stellen

Nu je over de communicatiefasen hebt gelezen en weet op welk niveau je kind communiceert, kun je doelen stellen om de communicatie uit te dagen en actief te stimuleren.

Dat doe je door het communicatiecontinuüm van Fern Sussman te volgen, zoals beschreven in haar boek “More Than Words”, en dit artikel.

De sleutel om je kind te helpen communiceren ligt in het stellen van realistische verwachtingen. Uiteindelijk wil je dat je kind de volgende hoofddoelen bereikt:

Je bereikt deze doelen het best door gebruik te maken van wat je kind leuk en niet leuk vindt, en van zijn communicatiefase.

Weet je in welke fase je kind zit? Lees dan verder.

1) Doelen voor de fase van de eigen agenda

Bekijk deze video voor meer informatie, begeleiding en technieken om met je non-verbale kind in de fase van de eigen agenda te werken:

https://www.youtube.com/watch?v=KGf_Xb7jDjU

2) Doelen voor de vragersfase

In deze video zie je hoe je werkt met een kind in de vragersfase:

https://www.youtube.com/watch?v=4F3xCBcsLFg

3) Doelen voor de fase van de vroege communicator

4) Doelen voor de partnerfase

Zo werk je met kinderen in de fase van de vroege communicator of de partnerfase:

https://www.youtube.com/watch?v=6aeChJa5kqQ

Stimuleer communicatie bij je non-verbale kind

De beste manier om je non-verbale kind aan het communiceren te krijgen, is door het een reden te geven om te communiceren. Het is heel verleidelijk om ervoor te zorgen dat je kind alles heeft wat het nodig heeft, binnen handbereik. Maar als je kind zonder moeite krijgt wat het wil, heeft het geen enkele reden om met je te communiceren. Je moet dus situaties creëren die communicatie uitlokken.

Hier zijn wat tips om kinderen van alle leeftijden om allerlei redenen te laten communiceren. Onthoud dat niet al deze communicatie verbaal hoeft te zijn. Als je kind communiceert met geluiden, gebaren, gezichtsuitdrukkingen of zelfs plaatjes, telt dat als een communicatiepoging.

Help je kind om iets te vragen

https://www.youtube.com/watch?v=d27kRgIvvTs

Een video waarin deze technieken worden gedemonstreerd

Leg favoriete spullen buiten bereik

Als je het lievelingseten of -speelgoed van je kind op een hoge plank of het aanrecht legt, waar het dit wel kan zien maar niet kan pakken, zal het je eerder om hulp vragen. Je kunt deze spullen ook in een doorzichtige plastic bak doen die moeilijk opengaat. Je kind ziet wat het wil, maar moet je om hulp vragen om het te krijgen

Gebruik ‘mensenspeelgoed’

Dit speelgoed is moeilijk te bedienen en stimuleert interactie, omdat je kind jouw hulp nodig heeft om het te laten werken. Geef je kind de tijd om het speelgoed te bekijken en spring bij als je merkt dat het gefrustreerd raakt of als het om hulp vraagt.

Opwind- en knijpspeelgoed

Als je een speeltje hebt opgewonden of erin hebt geknepen zodat het springt, stopt het na een tijdje. Geef het aan je kind en wacht tot het vraagt om het opnieuw te laten bewegen

Bellenblaas

Blaas een paar bellen en wacht even. Wacht tot je kind vraagt om nog meer bellen te blazen

Ballonnen

Blaas een ballon op en laat de lucht eruit lopen. Zet de ballon dan aan je mond en wacht tot je kind vraagt om hem weer op te blazen

Muziekdoosjes

Draai het muziekdoosje op en laat de muziek spelen. Wacht als de muziek stopt tot je kind vraagt om het nog een keer te doen

Duveltje-uit-een-doosje

Draai het duveltje-uit-een-doosje op en laat het tevoorschijn springen. Wacht tot je kind vraagt om het nog een keer te doen

Spiegels

Spiegels zijn fantastisch voor kiekeboe- en na-doe-spelletjes. Je kunt elk spel spelen of elk liedje zingen voor de spiegel. Wacht tot je kind vraagt om een activiteit te herhalen, en moedig het aan om na-doe-spelletjes met je te spelen

Geef dingen beetje bij beetje

Als je je kind alles in één keer geeft wat het wil, hoeft het je nergens om te vragen. Door je non-verbale kind dingen in kleine hoeveelheden te geven, krijgt het meer kansen om zijn behoeften aan je duidelijk te maken. Sommig speelgoed, zoals Lego, kun je makkelijk beetje bij beetje geven, net als snacks zoals rozijnen en chips.

Geef alles op één ding na

Geef je kind alles wat het nodig heeft voor een activiteit, op één ding na. Houd dat buiten bereik maar wel in het zicht, en wacht tot je kind erom vraagt.

Help je kind iets te weigeren of “nee” te zeggen

Bied dingen aan die het minst leuk zijn

Bied je kind eten, drinken of speelgoed aan waarvan je weet dat het dat niet lekker of leuk vindt, zodat het de kans krijgt om “nee” te zeggen

Laat je kind de activiteit beëindigen

Wacht tot je kind zich verveelt met een activiteit en laat het je dan, op welke manier van communiceren het ook prefereert, vertellen dat het genoeg is geweest

Help je kind te leren begroeten en “dag” te zeggen

https://www.youtube.com/watch?v=WhsPDjaz_sQ

Handpoppen

Gebruik handpoppen, knuffels of Lego

Een handpop of een Lego-poppetje kan laten zien hoe je begroet en “dag” zegt, door het een paar keer te herhalen terwijl je de pop achter je rug laat verschijnen en verdwijnen. Moedig je kind aan om het mee te zeggen en daarna zelf

Gebruik je raam

Ga bij het raam staan als je bezoek verwacht, zwaai naar je gasten en zeg “hoi” als ze naar de deur lopen. Moedig je kind aan hetzelfde te doen en het uiteindelijk zelf te doen. Dat kan ook als het bezoek weer weggaat

Moedig je kind aan om te reageren of iets op te merken

https://www.youtube.com/watch?v=mEqaNDwaKfk

Creëer voorspelbare routines en zorg dan voor een verrassing

Een verrassing in je dagelijkse routines nodigt je kind uit om te reageren en er hopelijk over te willen communiceren

Zeg even niets

Blader door een boek terwijl je plaatjes aanwijst en benoemt. Sla dan een bladzijde om, wijs een plaatje aan maar zeg niets, en laat je kind het plaatje benoemen. Laat je kind helpen met het uitpakken van de boodschappen, toon veel interesse in de producten en benoem ze terwijl je ze uit de tas haalt. Komt het lievelingseten van je kind tevoorschijn, wacht dan tot het enthousiast wordt en het benoemt

Bied iets anders aan

Speel met speelgoed met meerdere onderdelen, zoals puzzels, en geef je kind steeds een stukje. Geef het dan iets totaal anders (zoals een knikker) en wacht op een reactie

Maak “per ongeluk” fouten

Kinderen vinden het geweldig als hun ouders fouten maken en iets geks doen. Je kunt hun schoenen verkeerd om aantrekken of tijdens het aankleden hun broek over hun hoofd proberen te trekken. Wacht op de reactie van je kind en lach er samen om

Laat iets misgaan als alles soepel loopt

Een goed idee: laat tijdens het avondeten of ontbijt “per ongeluk” je vork op de grond vallen en wacht tot je kind reageert of het je laat weten

Doe alsof je niet weet waar iets ligt

Als je doet alsof je niet weet waar iets is, kunnen jij en je kind er samen naar zoeken. Overdrijf je wanhoop en wacht tot je kind reageert

Doe alsof je “kapot” bent

Creëer situaties waarin het lijkt alsof je moeite hebt met dingen. Je kunt doen alsof je de deurbel niet hoort, zodat je kind de kans krijgt om je aandacht te trekken en te vertellen wat er aan de hand is

Help je kind keuzes te maken

https://www.youtube.com/watch?v=a4PFWFeTwRM

Keuzes

Begin met makkelijke keuzes

De makkelijkste keuze voor je kind is tussen twee dingen die het kan zien. Het ene moet iets zijn wat het heel leuk vindt, het andere iets wat het niet leuk vindt. Houd de keuzes voor je kind omhoog en bied in het begin de favoriete keuze als laatste aan.

Kinderen die net leren kiezen, kiezen namelijk vaak het voorwerp dat als laatste wordt aangeboden. Heeft je kind al meer ervaring met kiezen, dan kun je de favoriete keuze als eerste aanbieden.

Geef visuele aanwijzingen

In het begin heeft je kind visuele aanwijzingen nodig om keuzes te maken. Je kunt echte voorwerpen vasthouden, ernaar wijzen of naar afbeeldingen ervan wijzen. Bied ze op dezelfde manier aan als bij de makkelijke keuzes en maak het daarna steeds iets moeilijker

Ja/nee-keuzes

Dit is dezelfde methode als bij het helpen van je kind met makkelijke keuzes, maar nu wil je het aanmoedigen om het uit te spreken. Houd omhoog wat het niet wil en moedig het aan om “nee” te zeggen. Kan je kind niet antwoorden, laat dan zien wat het moet doen en probeer het opnieuw. Doe dit ook met het voorwerp dat het wel wil

Speech Blubs is gemaakt voor non-verbale kinderen

Onze app heeft talloze woordenschatactiviteiten waaruit je kind kan kiezen. Zo wordt het aangemoedigd om doelbewust te communiceren door te kiezen wat het wil doen en door de verschillende situaties in elk van onze “spelletjes” te doorlopen. Op die manier leert en begrijpt je kind verschillende vertrouwde woorden en gebruikt het die om in nieuwe situaties zelf communicatie te beginnen.

De kinderen in onze app geven je kind aan wanneer het moet praten, en omdat onze “spelletjes” zo leuk zijn, merk je waarschijnlijk al snel dat je kind vraagt om te spelen en op je reageert!

De app ondersteunt non-verbale kinderen doordat ze eerst kunnen leren door naar de kinderen in de app te kijken. Daarna kunnen ze de kinderen gaan nadoen wanneer ze eraan toe zijn.

Onthoud: twijfel je over de reden waarom je kind non-verbaal is of heeft het moeite met communiceren, dan kun je onze gratis screener gebruiken door onze app te downloaden. De screener laat de sterke en zwakke punten van je kind zien en je krijgt bij de resultaten zelfs een persoonlijk rapport met praktisch advies. Je kunt de app downloaden in de App Store of Google Play.

In Speech Blubs heb je een bondgenoot, en ons grootste succes is zien dat je kind zijn volledige potentieel bereikt.