Czy powinnam czekać, aż mój 2-latek zacznie mówić?

Lekarz powiedział, że Twój 2-latek w końcu zacznie mówić, ale Ty i tak się martwisz? Wymiana zdań obejmuje intencję, artykulację i zrozumienie.

W tym artykule

• Czynniki wpływające na opóźnienie rozwoju mowy
• • Wychowanie dziecka w wielojęzycznym domu
  • Zbyt dużo czasu przed telewizorem
  • Niewystarczająca ilość interakcji społecznych
• Co robić, czekając na pierwsze słowa dziecka?
• • Wchodź w interakcje! Rozmawiaj!
• Cechy mowy kierowanej do dziecka

Jeśli dużo mówiłaś do malucha jeszcze przed jego narodzinami, zrozumie on język znacznie wcześniej, niż sam zacznie mówić. Wytwarzanie zrozumiałej mowy wymaga kontroli oddechu z płuc, przejścia przez krtań w celu wydobycia dźwięku, a następnie pracy jamy ustnej i nosowej, by ten dźwięk ukształtować. To ogromny wysiłek fizyczny dla 2-latka, który nigdy wcześniej nie wypowiedział żadnego słowa.

Opóźnienia językowe wynikają zwykle z wciąż rozwijającego się aparatu mowy dziecka i/lub dłuższego czasu przetwarzania słyszanych dźwięków i słów.

Jeśli potrzebujesz profesjonalnej pomocy i diagnozy, decyzja o czekaniu należy wyłącznie do Ciebie – nawet jeśli lekarz zaleca cierpliwość, bo to tylko kwestia czasu, zanim Twoje dziecko zacznie mówić. Rozwój mowy u maluchów przebiega u każdego inaczej, więc nie zamartwiaj się na zapas.

Czynniki wpływające na opóźnienie rozwoju mowy

Zanim omówimy, jak wspierać mowę dziecka w domu, przyjrzyjmy się kilku czynnikom, które mogą powodować dłuższy czas reakcji i ogólne opóźnienia mowy.

Wychowanie dziecka w wielojęzycznym domu

Używanie więcej niż jednego języka w domu oznacza dłuższą i bardziej złożoną pracę nad ich przetwarzaniem. Dziecko dwujęzyczne potrzebuje więcej czasu na przetworzenie bodźców niż dziecko jednojęzyczne, dlatego pierwsze słowa lub zdania pojawiają się u niego zazwyczaj nieco później. Nie zniechęcajcie się jednak! Wielojęzyczność przynosi mnóstwo korzyści poznawczych, m.in. łatwiejsze przełączanie się między zadaniami, lepszą wielozadaniowość, większą kreatywność i wiele więcej!

Co ciekawe, dzieci dwujęzyczne nie mylą ze sobą używanych języków – rozumieją je jako odrębne, niezależne systemy.

Zbyt dużo czasu przed telewizorem

Szereg badań wykazał, że telewizja w znikomym stopniu wspiera naukę języka u dzieci poniżej 2. roku życia. W porównaniu z interakcją na żywo nauka języka z ekranu jest zdecydowanie mniej skuteczna.

Jim, słyszący chłopiec niesłyszących rodziców, spędzał bardzo dużo czasu przed telewizorem, ponieważ było to jego główne źródło kontaktu z językiem. W wieku prawie 4 lat nie tylko miał opóźniony rozwój mowy, ale też zupełnie nie potrafił łączyć słów w poprawne gramatycznie zdania. Jego wypowiedzi brzmiały tak: „To jest jak samolot; Ja chcieć tamto zrobić; Dom komin mój dom komin” (Saxton, 2018; Sachs, Bard i Johnson 1981).

Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) zaleca całkowity brak telewizji dla dzieci poniżej 2. roku życia oraz nie więcej niż 2 godziny dziennie dla dzieci starszych. Dla tej drugiej grupy wiekowej zaleca się programy o wolniejszym tempie, takie jak Ulica Sezamkowa czy Śladem Blue, ponieważ skupiają się one na rozwijaniu umiejętności rozwiązywania problemów, rozumieniu fabuły i rozpoznawaniu wzorców.

Aplikacja Speech Blubs doskonale wpisuje się w tę kategorię. To sterowana głosem aplikacja do logopedii, która zawiera mnóstwo zatwierdzonych przez ekspertów, pełnych zabawy ćwiczeń mających na celu rozwijanie ogólnych umiejętności językowych Twojego dziecka.

Co robić, czekając na pierwsze słowa dziecka?

Wchodź w interakcje! Rozmawiaj!

Natura zrobiła już swoje: ludzki mózg jest z natury przygotowany do przyswajania języka. Aby w pełni wykorzystać ten potencjał, niezbędne są mowa i codzienna interakcja.

Język, który dzieci słyszą od rodziców i otoczenia, to paliwo pozwalające machinie działać i tworzyć w efekcie dojrzałą znajomość języka.

Matthew Saxton (2018)

Jak pokazuje przypadek Jima, sam kontakt z mową nie wystarczy, aby płynnie się nią posługiwać. Czy zdarzyło Ci się kiedyś śpiewać piosenkę i nagle zdać sobie sprawę, że nie masz pojęcia, o czym jest tekst? Właśnie o to chodzi! Słuchanie musi iść w parze z interakcją. To właśnie dzięki rozmowie ćwiczymy wyrażanie naszych intencji za pomocą słów.

Badania dowodzą, że im więcej interakcji i rozmów rodzice prowadzą z dziećmi, tym lepiej maluchy radzą sobie z przyswajaniem złożonej gramatyki i przetwarzaniem mowy. Korzyść ta wynika ze stosowania przez rodziców bogatego słownictwa, pełnych zdań i ciekawych pomysłów podczas codziennych rozmów w domu. Warto pamiętać o rozmawianiu z dzieckiem nawet w dzisiejszym zabieganym świecie pracujących mam i ojców.

Co możesz zrobić już teraz

Oto kilka pomysłów na wspólne aktywności z dzieckiem, które wspierają rozwój mowy.

1. Przećwicz z maluchem codzienne powitania. „Dzień dobry, Dobranoc, Cześć, Pa-pa”. Poproś dziecko, aby coś Ci podało, wskazując jednocześnie na ten przedmiot. Zawsze warto pochwalić malucha, gdy wykona zadanie poprawnie.
2. Zachęcaj do odpowiedzi, zadając ciekawe pytania. „Chcesz iść na plac zabaw? Masz ochotę na soczek?” Wzbudzając emocje, z czasem doczekasz się jednowyrazowej odpowiedzi, takiej jak „Plac!” lub „Soczek!”.
3. Mów o tym, co dzieje się tu i teraz. Dzieci uczą się znacznie szybciej, gdy obiekt, o którym mowa, znajduje się w zasięgu ich wzroku. „Popatrz! Pociąg”.
4. Choć ograniczamy czas przed ekranem, dzieci uwielbiają, gdy dorośli interesują się ich ulubionymi, spokojnymi bajkami. To doskonała okazja do budowania więzi i rozmowy. Możesz nauczyć się piosenki przewodniej, dopytywać o fabułę, wskazywać i nazywać przedmioty na ekranie, a nawet okazywać zachwyt ciekawymi scenami. Twoje dziecko uzna to za świetną zabawę i zacznie Cię naśladować, by zwrócić Twoją uwagę na to, co samo uważa za interesujące. To samo dotyczy wspólnego czytania książek i zabawy zabawkami.
5. Zachęcaj do zabawy z rówieśnikami. Większość dzieci zaczyna nawiązywać pierwsze przyjaźnie około 2. roku życia. Rówieśnicy mają podobne zainteresowania, a wspólna zabawa uczy komunikacji i obejmuje obserwację, naśladowanie oraz współpracę.
6. Przede wszystkim rozmawiaj z dzieckiem tak, jak z każdym innym człowiekiem. Opowiadaj o wszystkim, co bezpośrednio dotyczy malucha: „Kto jest gotowy na kąpiel?”, „Jesteś głodny?”, „Chodźmy zjeść pizzę”, „Przyniesiesz mi swoje buciki?”, „Pomożesz mi dzisiaj umyć samochód?”, „Chcesz iść ze mną do sklepu?”, „Dasz radę założyć skarpetki sam?”, „Brawo, udało się!”, „Świetna robota!” i „Przybita!”.

Cechy mowy kierowanej do dziecka (CDS)

Rozmawiamy inaczej w zależności od tego, z kim mamy do czynienia. Pomyśl, jak rozmawiasz z potencjalnym pracodawcą podczas rozmowy kwalifikacyjnej, a jak z bliskim przyjacielem, partnerem czy rodzeństwem. Z pewnością w każdej z tych sytuacji używasz innego tonu. To samo robimy, gdy zwracamy się do niemowląt i małych dzieci. Taki sposób mówienia określamy jako mowę kierowaną do dziecka (ang. Child-Directed Speech – CDS).

Mowa kierowana do dziecka jest procesem dynamicznym. Zamiast mówić stale w ten sam sposób, rodzice podświadomie dostosowują i modyfikują sposób wypowiedzi wraz z wiekiem dziecka i rozwojem jego mowy. Zmiany te są subtelne i trudne do wychwycenia na co dzień, jednak dzięki temu naturalnemu procesowi rodzice z czasem przechodzą do standardowej mowy kierowanej do dorosłych (ADS), gdy dziecko osiągnie odpowiedni wiek i dojrzałość.

W mowie kierowanej do dziecka mówimy wolniej, podnosimy ton głosu, przesadzamy z intonacją i wyraźniej akcentujemy emocje. Choć CDS nie jest bezwzględnym warunkiem opanowania języka, znacznie ułatwia przetwarzanie mowy i pomaga dziecku zrozumieć rolę akcentu, wysokości tonu, długości głosek oraz głośności w wyrażaniu emocji, a także pomaga odróżnić pytania od poleceń i zdań twierdzących.

Głowa do góry, zanim się obejrzysz, Twój maluch zacznie rozmawiać na całego! Jeśli cokolwiek budzi Twój niepokój, skonsultuj się ze specjalistą – logopeda rozwieje Twoje wątpliwości i zbada dziecko. Możesz też ćwiczyć z aplikacją Speech Blubs, powtarzając pierwsze dźwięki i słowa.

Bibliografia:

• Saxton, M. (2018). Child Language: Acquisition and Development. SAGE Publications Ltd.
• Strunk, S. J. D., Bard, B. i Johnson, M. L. (1981). Language Learning with Restricted Input: Case Studies of Two Hearing Children of Deaf Parents. Cambridge University Press.