Dzieci i nauka czytania: kompleksowy przewodnik

Ten wpis ma na celu przedstawienie nauki czytania w odpowiednim świetle. Wyjaśnimy, dlaczego czytanie jest ważne, omówimy historię metod nauczania – dawnych i obecnych – a także podzielimy się wskazówkami i materiałami, które pomogą Twojemu dziecku zacząć czytać szybciej i z większą przyjemnością. Chcemy pomóc Twojemu maluchowi pokochać czytanie na całe życie.

Kolejny kompleksowy przewodnik

Witamy w naszej serii „kompleksowych” przewodników, łączących autorów bloga wokół ważnych tematów, które szczegółowo zgłębiamy na naszych stronach. W tym przewodniku rodzice dowiedzą się wszystkiego, co warto wiedzieć o nauce czytania – z perspektywy nauczyciela.

W tym artykule

• Dlaczego czytanie jest ważne?
• Historia nauczania czytania
• • Ile czasu dzieci powinny czytać każdego dnia?
• Wskazówki dla początkujących nauczycieli
• Materiały do nauki czytania
• Najlepsze światowe organizacje promujące czytelnictwo
• Reading Blubs już tu jest!

Dlaczego czytanie jest ważne?

W czasopiśmie naukowym Pediatrics, oficjalnym organie Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej (AAP), opublikowano artykuł Literacy Promotion: An Essential Component of Primary Care Pediatric Practice, w którym czytamy:

Regularne czytanie z małymi dziećmi stymuluje optymalny rozwój mózgu i wzmacnia więź między rodzicem a dzieckiem w kluczowym okresie rozwoju. To z kolei buduje umiejętności językowe, czytelnicze i społeczno-emocjonalne, które procentują przez całe życie.

Pediatrics

Dlaczego więc czytanie jest aż tak ważne?

1. Rozwija kluczowe umiejętności językowe
   Czytanie wzbogaca słownictwo w sposób nieosiągalny dla codziennych rozmów.
2. To nieodłączna część dzisiejszych technologii
   Ekrany sprawiły, że czytanie stało się jeszcze ważniejsze.
3. Otwiera na świat
   Czytanie pozwala dziecku poznawać różne kultury, historie, ludzkie losy i społeczeństwa.
4. Może poprawiać umiejętności społeczne
   Zazwyczaj czytamy wspólnie, dzięki czemu budujemy relację zarówno z językiem, jak i z drugą osobą.
5. To świetna zabawa!
   Pozwala odkrywać zupełnie nowe światy i przeżywać niesamowite przygody.

Dane dające do myślenia

W jednym z artykułów na stronie Reading Clinic czytamy, że „1 na 3 dzieci rozpoczyna naukę w szkole bez umiejętności językowych niezbędnych do nauki czytania. Ponadto biegłość w czytaniu osiągnięta do końca trzeciej klasy to najważniejszy wyznacznik późniejszego ukończenia szkoły średniej i sukcesu zawodowego”.

Chcesz dowiedzieć się więcej o kamieniach milowych w rozwoju dziecka? Wypełnij nasz test przesiewowy.

Smutna prawda

Na tej samej stronie możemy przeczytać, że „w Stanach Zjednoczonych każdego roku około dwie trzecie dzieci oraz 80% dzieci żyjących poniżej progu ubóstwa nie osiąga wystarczającej biegłości w czytaniu do końca trzeciej klasy”.

Co więcej, dzieci z rodzin o niskich dochodach słyszą wczesnym dzieciństwie mniej słów i w wieku 3 lat znają ich znacznie mniej niż rówieśnicy z bardziej uprzywilejowanych domów. Mają też w domach mniej materiałów do czytania, rzadziej czyta się im regularnie i są bardziej narażone na przeciwności losu oraz toksyczny stres we wczesnym wieku. Wszystko to prowadzi do znacznych nierówności w nauce, jeszcze zanim dzieci te otrzymają jakiekolwiek wczesne wsparcie przedszkolne.

Kolejne statystyki o dzieciach w USA i znaczeniu czytania

1. Dzieci, które nie czytają biegle do końca 3. klasy, są 4 razy bardziej narażone na przedwczesne porzucenie szkoły;
2. 2/3 dzieci, które nie opanują dobrze czytania do końca 4. klasy, w dorosłym życiu trafi do więzienia lub będzie korzystać z pomocy społecznej;
3. 25% amerykańskich dzieci dorasta, nie ucząc się czytać w ogóle;
4. Stany Zjednoczone są jedynym krajem wolnorynkowym OECD, w którym obecne pokolenie jest gorzej wykształcone niż poprzednie;
5. Ponad połowa czwartoklasistów twierdzi, że czyta dla przyjemności „prawie codziennie”, ale w klasie ósmej deklaruje to już tylko 20% uczniów.

Wagi nauki czytania po prostu nie da się przecenić. Statystyki te nie wspominają o tym, że czytanie i powiązana z nim umiejętność komunikacji niezwykle mocno wpływają na pewność siebie dziecka oraz jego relacje z rówieśnikami. Czytanie otwiera przed dziećmi znacznie szersze perspektywy społeczne i edukacyjne.

Historia nauczania czytania

Historia tego, jak uczymy dzieci czytać, rozwijała się równolegle z naszym rozumieniem teorii rozwoju dziecka. Spory o to, czy lepszy jest konstruktywizm, podejście zorientowane na ucznia, czy metody holistyczne, przypominają debaty o wyższości metody fonetycznej nad całościową (tzw. whole language).

Fonemy

W publikacji A Brief History of Reading Instruction nauczyciel Stephen Parker zauważa, że program tzw. syntetycznej metody fonetycznej... zaczyna się nie od całych słów, lecz od najbardziej podstawowych dźwięków w języku, czyli fonemów. Te fonemy łączy się następnie z literami (grafemami), które je symbolizują w naszym alfabecie. Całe słowa buduje się dopiero później (oddolnie) poprzez łączenie tych pojedynczych dźwięków.

Gorący zwolennik tej metody, Ted Geisel (Dr. Seuss), powiedział kiedyś: „Uważam, że porzucenie fonetyki było jedną z głównych przyczyn analfabetyzmu w naszym kraju”.

Metoda całościowa (Whole Language)

Dla odmiany, o ile metoda fonetyczna reprezentuje konstruktywistyczne podejście „oddolne”, o tyle metoda całościowa opiera się na behawioralnym podejściu „odgórnym”, „w którym czytelnik samodzielnie nadaje tekstowi znaczenie, wykorzystując dotychczasową wiedzę do interpretacji tego, co czyta” – wyjaśnia Jon Reyhner z Northern Arizona University.

Prawda jest taka, że rzadko który nauczyciel polega wyłącznie na jednej metodzie. Młodzi czytelnicy potrzebują do biegłości zarówno umiejętności dekodowania znaków, jak i rozumienia tekstu. W szkołach powszechnie stosuje się czytanie kierowane, dzieląc uczniów na mniejsze grupy według poziomu umiejętności i łącząc obie metody. Wszyscy zgadzają się co do jednego: codzienne czytanie ma kluczowe znaczenie.

Ile czasu dzieci powinny czytać każdego dnia?

Niektórzy eksperci twierdzą, że wystarczy 15 minut, inni zalecają 30 minut dziennie. Bardzo podoba mi się to wyjaśnienie z artykułu na blogu Heidi Songs:

„Dlaczego nie mogę odpuścić sobie dzisiejszych 30 minut czytania?”

Przeliczmy to... MATEMATYCZNIE!

1. Uczeń A czyta 30 minut każdego wieczoru;
2. Uczeń B czyta tylko 5 minut każdego wieczoru.

Krok 1: Pomnóż liczbę minut przez 7 dni w tygodniu.

1. Uczeń A czyta 210 minut w tygodniu.
2. Uczeń B czyta 35 minut w tygodniu.

Krok 2: Pomnóż liczbę minut w tygodniu przez 4 tygodnie w miesiącu.

1. Uczeń A czyta 840 minut w miesiącu.
2. Uczeń B czyta 140 minut w miesiącu.

Krok 3: Pomnóż liczbę minut w miesiącu przez 12 miesięcy w roku.

1. Uczeń A czyta 10 080 minut rocznie.
2. Uczeń B czyta 1680 minut rocznie.
3. Uczeń A ćwiczy czytanie przez równowartość 28 pełnych dni nauki szkolnej w roku.
4. Uczeń B poświęca na czytanie równowartość zaledwie 5 szkolnych dni.

Krok 4: Jeśli obaj utrzymają te nawyki do końca 6. klasy:

1. Uczeń A przeczyta równowartość 60 pełnych dni szkolnych,
2. Uczeń B przeczyta równowartość zaledwie 12 dni szkolnych.

Przepaść w ilości przyswojonej wiedzy będzie ogromna – i bez wątpienia odbije się na wynikach w szkole. Czy Uczeń B będzie czuć się równie pewnie ze swoją wiedzą, co Uczeń A?

Wskazówki dla początkujących nauczycieli

W artykule konsultantki edukacyjnej Elaine K. McEwen proces nauki czytania podzielono na „Siedem strategii wysoce skutecznych czytelników”. Jej podejście oferuje praktyczne pomoce i gotowe szablony lekcji, które pomogą każdemu nowemu nauczycielowi skuteczniej wspierać dzieci w doskonaleniu czytania.

Jak pomóc dziecku zbudować trwałą relację z czytaniem

Oto niezawodne sposoby na wprowadzenie codziennego czytania do Waszego życia:

1. Wydziel specjalne miejsce i czas na czytanie – stwórz przytulny kącik, który pokaże, że czytanie to coś wyjątkowego i zapewni odrobinę prywatności. Dobre światło, kilka książek i wygodne poduszki pomogą dziecku bez reszty zanurzyć się w lekturze.
2. Pozwól dziecku wybierać książki – zupełnie naturalnie dziecko będzie bardziej zainteresowane historiami, które samo sobie wybrało.
3. Daj dobry przykład – czytaj codziennie i pozwól dzieciom zobaczyć, że sięgasz po książki (a nie tylko maile czy dokumenty z pracy).
4. Zadbaj o różnorodność tekstów w domu – książki, czasopisma, gazety, listy od rodziny, przepisy kulinarne itp.
5. Rozmawiaj o lekturze i zadawaj pytania – pytaj o treść i ilustracje, a czasem udawaj, że nie znasz odpowiedzi. Dzieci uwielbiają pomagać i poprawiać swoich rodziców!
6. Czytaj dziecku codziennie – spójrz na powyższe wyliczenia i pamiętaj, że gdy czytanie stanie się codziennym rytuałem, dziecko samo będzie o nie prosić.
7. Chodźcie razem do biblioteki – wspólne wyprawy do lokalnej biblioteki są nieocenione! Czeka tam mnóstwo bezpłatnych atrakcji i warsztatów wspierających czytelnictwo!

ZARAZ! Mamy jeszcze kilka pomysłów...

1. Wygłupiajcie się – wcielaj się w postacie, zmieniaj głosy, naśladuj emocje. Ożywiaj opowieści swoim entuzjazmem.
2. Gotujcie „na głos” – za każdym razem, gdy gotujesz lub pieczesz z przepisu, czytajcie instrukcje wspólnie z dzieckiem, nawet jeśli nie potrafi jeszcze samo składać liter.
3. Karaoke i napisy – czytanie tekstu piosenek – wiele dzieci uwielbia śpiewać. Karaoke to wspaniały sposób, by śpiewać ulubione piosenki i jednocześnie mimochodem śledzić wzrokiem tekst!
4. Pozwól czytać na tabletach – 15–20 minut dziennie z wartościową treścią na tablecie to doskonała okazja, by dziecko poznało pozytywną i aktywną formę korzystania z ekranu.

Materiały do nauki czytania

Na naszym blogu znajdziesz wiele artykułów poświęconych wyzwaniom związanym z nauką czytania. Pierwszy z nich to: „Reading to Kids: The Million-word Gap”, w którym logopeda Stacie Bennett omawia wpływ regularnego, codziennego czytania dzieciom i różnice między słowami czytanymi a wypowiadanymi. Brak czytania może bowiem prowadzić do dramatycznej „luki miliona słów”.

Tego nie możesz przegapić

Kolejny wpis Stacie to wspaniała lista polecanych książek, które rozbudzą w dziecku pasję do czytania. Znajdziesz wśród nich prawdziwe klasyki!

Następnie polecamy artykuł How Bedtime Stories can Reinforce Literacy Skills autorstwa mamy i blogerki Lisy Van Groningen, która opisuje edukacyjną i wychowawczą wartość wieczornego rytuału czytania bajek na dobranoc.

I jeszcze więcej

Kolejny wartościowy tekst przygotowała blogerka i logopeda, El Robertson. W swoim praktycznym artykule „10 Tips for Improving Reading and Language Learning” skupia się na budowaniu intymnej, bliskiej relacji podczas wspólnego czytania i podpowiada, jak zachęcać dziecko do zadawania pytań, zabawy oraz codziennego odkrywania świata z zachwytem.

Oto lista kolejnych inspirujących artykułów na temat czytania, które warto przeczytać:

Zacznij od porównania języka książek z codzienną mową dorosłych, aby jeszcze lepiej zrozumieć, dlaczego czytanie jest tak istotne:

Dowiedz się więcej o rozumieniu tekstu, płynności czytania i rozwoju mowy:

Zacznij wcześnie dzięki wskazówkom, jak rozbudzić w maluchu miłość do książek:

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o sile opowiadania historii, to świetne miejsce na start:

Przede wszystkim warto pamiętać, że jest mnóstwo sposobów, by pomóc dziecku zaprzyjaźnić się ze słowem pisanym – od wypatrywania wyrazów w codziennym otoczeniu, przez czytanie przepisów i programów telewizyjnych, po serwisy internetowe i wiele innych.

Najważniejsze to po prostu zacząć, czytać regularnie każdego dnia, pozwolić dziecku decydować o interesujących je tematach, dobrze się przy tym bawić i uruchomić wyobraźnię, która ożywi każde słowo. Dzięki temu świat staje się dla dzieci o wiele ciekawszy i bardziej zrozumiały.

Najlepsze światowe organizacje wspierające czytelnictwo

Na wspaniałym blogu „Playing by the Book” znajdziesz całkiem wyczerpującą listę organizacji charytatywnych i stowarzyszeń działających na rzecz czytelnictwa. Koniecznie tam zajrzyj, wesprzyj je darowizną lub podziel się pomysłami z tymi wartościowymi organizacjami.

Reading Blubs już tu jest!

Nasza nowa aplikacja do nauki czytania, Reading Blubs, to naturalny kolejny krok po naszej starszej siostrze – Speech Blubs. Kiedy pomogliśmy już dzieciom mówić pewnie i swobodnie, naturalnym etapem było wsparcie ich w czytaniu książek. Jeśli masz subskrypcję Speech Blubs, możesz zacząć naukę z Reading Blubs za darmo!

Budowanie słów może być świetną zabawą!

Nasza nowa aplikacja łączy w sobie różnorodne metody nauczania dobrane przez ekspertów od czytelnictwa, którzy uczą czytać w ciekawy i angażujący sposób. Dzieci zaczynają od ćwiczeń wstępnych – od układania literek po czytanie swoich pierwszych opowiadań.

Wszystkie opowiadania są oryginalne, a nasza biblioteka powiększa się każdego dnia. Co najlepsze, subskrybenci mają dostęp do obu aplikacji w tej samej, niskiej cenie. Naszą misją jest wspieranie przede wszystkim dzieci, ale także Was, rodziców.

Pomaganie dzieciom w wyrośnięciu na biegłych czytelników to coś więcej niż tylko nauka dźwięków i liter. Odczarowanie procesu czytania i zachęcanie maluchów do zabawy sprawi, że nauka języka stanie się czystą przyjemnością! Przyszłość rysuje się w naprawdę jasnych barwach!