Kiedy nadszedł czas na wizytę u logopedy?

W tym artykule

• Czy moje dziecko potrzebuje pomocy logopedycznej?
• Rozwój mowy i języka ze Speech Blubs
• Prawidłowe kamienie milowe w rozwoju mowy a objawy ewentualnych zaburzeń komunikacji
• • Niemowlę w wieku 0–3 miesięcy
  • Niemowlę w wieku 3–6 miesięcy
  • Niemowlę w wieku 6–9 miesięcy
  • Niemowlę w wieku 9–12 miesięcy
  • Maluch w wieku 12–18 miesięcy
  • Maluch w wieku 18–24 miesięcy
  • Maluch w wieku 24–36 miesięcy
• Dlaczego wczesna diagnoza jest tak ważna?

Czy moje dziecko potrzebuje pomocy logopedycznej?

Najpierw opowiem Ci o logopedach. To specjaliści, którzy zdiagnozują Twoje dziecko, ocenią jego rozwój i poprowadzą odpowiednią terapię.

Logopeda to wykwalifikowany specjalista zajmujący się zaburzeniami komunikacji językowej. Twoje dziecko najprawdopodobniej spotka się z logopedą w poradni wczesnego wspomagania rozwoju (jeśli ma 0–3 lata), w przedszkolu lub w szkole.

Aby wiedzieć, kiedy zacząć terapię logopedyczną u malucha, logopedzi zwracają uwagę na konkretne kamienie milowe, które pomagają ustalić, czy występują zaburzenia komunikacji. Te etapy rozwoju warto również omawiać podczas regularnych wizyt kontrolnych u pediatry (zazwyczaj co 3–6 miesięcy).

Dlatego bardzo ważne jest, aby podczas wizyty u pediatry wspomnieć o wszystkim, co Cię niepokoi lub na co zwracasz uwagę. Jeśli lekarz dowie się o trudnościach, może skierować Was do logopedy znacznie szybciej. Pomoże to Twojemu dziecku rozwijać i zdobywać umiejętności sprawniej, niż w przypadku opóźnionej interwencji.

Sprawdź poniższą tabelę, aby porównać prawidłowe kamienie milowe w rozwoju języka z sygnałami mogącymi wskazywać na zaburzenia mowy. W razie wątpliwości zawsze porozmawiaj z pediatrą!

Rozwój mowy i języka ze Speech Blubs

Speech Blubs to fantastyczna aplikacja logopedyczna z ponad 1500 ćwiczeniami, filtrami twarzy, aktywnościami sterowanymi głosem i edukacyjnymi filmikami.

Rodzice na całym świecie korzystają z niej równolegle z logopedią, a rezultaty są zachwycające!

Prawidłowe kamienie milowe w rozwoju mowy a objawy ewentualnych zaburzeń komunikacji

Niemowlę w wieku 0–3 miesięcy

Prawidłowe kamienie milowe

Sygnały ostrzegawcze / Powody do niepokoju

- Patrzy na opiekuna/inne osoby
- Ucisza się w odpowiedzi na dźwięk (zwłaszcza mowę)
- Płacze inaczej ze zmęczenia, głodu czy bólu
- Uśmiecha się lub grucha w odpowiedzi na uśmiech bądź głos innej osoby

- Brak reakcji na bodźce
- Brak reakcji na dźwięki
- Brak zainteresowania otoczeniem
- Płacz nie różni się w zależności od zmęczenia, głodu czy bólu
- Problemy ze ssaniem/połykaniem

Niemowlę w wieku 3–6 miesięcy

Prawidłowe kamienie milowe

Sygnały ostrzegawcze / Powody do niepokoju

- Skupia wzrok na twarzach
- Reaguje na swoje imię, szukając źródła głosu
- Regularnie lokalizuje źródło dźwięku / osobę mówiącą
- Grucha, bulgocze, chichocze, śmieje się

- Nie potrafi się skupić, łatwo ulega przebodźcowaniu
- Brak reakcji na dźwięk, brak lokalizowania źródła dźwięku / osoby mówiącej
- Brak zainteresowania ludźmi i przedmiotami w otoczeniu

Niemowlę w wieku 6–9 miesięcy

Prawidłowe kamienie milowe

Sygnały ostrzegawcze / Powody do niepokoju

- Naśladuje dźwięki mowy w kontakcie z drugą osobą
- Lubi naprzemienne zabawy społeczne inicjowane przez dorosłego (np. „a kuku”, „kosi-kosi łapci”)
- Wydaje różne dźwięki w zależności od samopoczucia
- Rozpoznaje znajome osoby; naśladuje znane dźwięki i gesty
- Gaworzy reduplikacyjnie (ba-ba, ma-ma-ma-ma), bawi się głosem w powtarzalne schematy, wydaje mnóstwo dźwięków przypominających słowa
- Płacze, gdy rodzic wychodzi z pokoju (ok. 9. miesiąca)
- Konsekwentnie reaguje na cichą mowę i dźwięki z otoczenia
- Wyciąga rączki, by poprosić o przedmiot

- Wydaje się, że nie rozumie ani nie czerpie radości z kontaktu społecznego
- Brak więzi z dorosłym (np. brak kontaktu wzrokowego, brak odwzajemniania spojrzenia, brak naprzemienności wokalnej, brak zainteresowania wspólnymi zabawami)
- Brak gaworzenia lub gaworzenie z bardzo małą liczbą spółgłosek bądź bez nich

Niemowlę w wieku 9–12 miesięcy

Prawidłowe kamienie milowe

Sygnały ostrzegawcze / Powody do niepokoju

- Zwraca na siebie uwagę (wokalizując, pokasłując)
- Kręci głową na „nie”, odpycha niechciane przedmioty
- Macha „pa-pa”, jasno sygnalizuje potrzeby; kieruje zachowaniem innych (pokazuje przedmioty), podaje zabawki dorosłym, klepie, ciągnie za ubranie dorosłego, wskazuje pożądane przedmioty
- Koordynuje uwagę między przedmiotem a dorosłym (patrzy na zmianę na dorosłego i na pożądany przedmiot)
- Naśladuje nowe dźwięki/gesty
- Wykazuje stałe schematy gaworzenia, wydaje dźwięki brzmiące jak pierwsze słowa („mama”, „tata”)

- Łatwo wyprowadzają je z równowagi dźwięki, które dla innych nie są drażniące
- Nie sygnalizuje jasno chęci otrzymania przedmiotu, na którym skupia wzrok
- Nie koordynuje uwagi między przedmiotem a dorosłym; brak stałych schematów gaworzenia
- Brak reakcji wskazujących na rozumienie słów lub gestów komunikacyjnych
- Rozumienie języka opiera wyłącznie na kontekście sytuacji

Maluch w wieku 12–18 miesięcy

Prawidłowe kamienie milowe

Sygnały ostrzegawcze / Powody do niepokoju

- Zaczyna wypowiadać pojedyncze słowa
- Prosi o przedmioty: wskazuje palcem, wokalizuje, może używać uproszczonych słów
- Zwraca na siebie uwagę: głosem, dotykiem, ewentualnie słowami („mama”)
- Rozumie, że dorosły może coś dla niego zrobić (np. nakręcić zabawkę)
- Używa słów grzecznościowych (pa-pa, cześć, dziękuję, proszę); protestuje: mówi „nie”, kręci głową, odchodzi, odpycha przedmioty
- Komentuje: wskazuje przedmioty, wokalizuje lub używa uproszczeń słownych
- Potwierdza kontakt: kontakt wzrokowy, odpowiedź głosowa, powtarzanie słów

- Brak gestów komunikacyjnych
- Nie próbuje naśladować ani spontanicznie używać pojedynczych słów do przekazywania znaczenia
- Brak wytrwałości w komunikacji (np. podaje przedmiot dorosłemu z prośbą o pomoc, ale natychmiast rezygnuje, jeśli dorosły nie zareaguje od razu)
- Ubogi zasób słów rozumianych (rozumie mniej niż 50 słów lub zwrotów bez podpowiedzi w postaci gestów czy kontekstu)
- Ubogi zasób słów używanych czynnie (mówi mniej niż 10 słów)
- Brak przyrostu liczby wypowiadanych słów w okresie 6 miesięcy (między 12. a 18. miesiącem życia)

Maluch w wieku 18–24 miesięcy

Prawidłowe kamienie milowe

Sygnały ostrzegawcze / Powody do niepokoju

- Do komunikacji używa głównie słów
- Zaczyna łączyć 2 słowa; pierwsze zestawienia są zazwyczaj formami zapamiętanymi w całości i używanymi w 1–2 kontekstach
- Do 24. miesiąca życia używa połączeń o znaczeniu relacyjnym („jeszcze ciastko”, „but taty”), posługując się nimi bardziej elastycznie
- Do 24. miesiąca życia zna i używa co najmniej 50 słów (mogą to być uproszczone formy słów dorosłych)

- Poleganie wyłącznie na gestach bez komunikacji słownej
- Ubogi zasób słów czynnych (mówi mniej niż 50 słów)
- Nie łączy ze sobą 2 słów
- Ograniczona liczba wymawianych spółgłosek; mowa w dużej mierze niezrozumiała
- Kompulsywne nazywanie przedmiotów zamiast komentowania czy proszenia o nie
- Regres w rozwoju mowy: dziecko przestaje mówić lub zaczyna bezrefleksyjnie powtarzać usłyszane frazy (echolalia), często nieadekwatnie do sytuacji

Maluch w wieku 24–36 miesięcy

Prawidłowe kamienie milowe

Sygnały ostrzegawcze / Powody do niepokoju

- Prowadzi krótkie dialogi i wyraża emocje
- Zaczyna używać języka w sposób twórczy i z wyobraźnią
- Zaczyna dodawać opisy, aby ułatwić rozmówcy zrozumienie
- Używa zwrotów przyciągających uwagę („ej”, „zobacz”)
- Potrafi łączyć z pozoru niepowiązane myśli i elementy opowieści
- Zaczyna poprawnie stosować końcówki fleksyjne (odmiana przez przypadki i osoby), formy liczby mnogiej, proste konstrukcje przymiotnikowe („piłka jest czerwona”) i czas przeszły

- Słowa ograniczone do pojedynczych sylab bez spółgłosek na końcu
- Znikoma liczba wypowiedzi wielowyrazowych lub ich całkowity brak
- Brak oczekiwania reakcji ze strony rozmówcy
- Nie zadaje żadnych pytań
- Bardzo słaba zrozumiałość mowy
- Częste wybuchy złości, gdy nie jest rozumiane
- Powtarzanie słów jak echo („papugowanie”) bez intencji komunikacyjnej

Pamiętaj: nie wszystkie dzieci rozwijają się w tym samym tempie. Na przykład chłopcy często szybciej rozwijają sprawność motoryczną niż dziewczynki, ale dziewczynki (zazwyczaj) szybciej opanowują mowę i język.

JEDNAKŻE, jeśli Twoje dziecko w wieku 3,5 roku nie jest rozumiane przez otoczenie w przynajmniej 50–75%, zdecydowanie warto skonsultować się z logopedą. Badania dowodzą, że im wcześniej dziecko otrzyma potrzebne wsparcie, tym większe ma szanse na szybkie dogonienie rówieśników.

Dlaczego wczesna diagnoza jest tak ważna?

Wczesna diagnoza ma kluczowe znaczenie, ponieważ dzieci muszą potrafić porozumiewać się z osobami spoza najbliższego otoczenia, których nie znają od urodzenia. Maluch napotka trudności, jeśli nie potrafi powiedzieć komuś, że musi skorzystać z toalety lub że źle się czuje. Może to prowadzić do:

• Rosnącej frustracji u dziecka,
• Trudnych zachowań, wynikających z tego, że jego potrzeby nie są zaspokajane,
• Zaległości w nauce i przedszkolu, ponieważ dziecko nie jest w stanie zakomunikować, że czegoś nie rozumie,
• Izolacji społecznej, ponieważ rówieśnicy mogą nie rozumieć dziecka z opóźnieniem mowy i unikać wspólnych rozmów czy zabaw.

Podsumowując, zachęcam Cię do przyjrzenia się zestawieniu przygotowanemu w tym artykule.

Jeśli Twoje dziecko pozostaje w tyle o więcej niż jedną grupę wiekową, koniecznie skonsultuj się z logopedą i wykonaj rzetelną diagnozę.

Jak zawsze, śmiało zadawaj pytania w komentarzach! A do codziennych ćwiczeń mowy i języka, pobierz Speech Blubs!