Muzyka dla dzieci a logopedia

Muzyka angażuje szeroki wachlarz mechanizmów przetwarzania – od kodowania dźwięków (odróżnienie trąbki od fletu) po wyższe funkcje poznawcze, takie jak sekwencjonowanie, uwaga, pamięć i uczenie się. Jest to jeszcze bardziej widoczne, gdy uczysz się grać na instrumencie. 

Ze względu na poziom procesów poznawczych potrzebnych do grania muzyki, muzycy od dawna są badani pod kątem plastyczności mózgu, a także w celu zbadania intrygującej możliwości, że wiedza muzyczna przenosi się na inne dziedziny, takie jak język.

Czy można wykorzystywać muzykę w logopedii?

Tak, jak najbardziej! Odkąd pojawiło się tak wiele badań wykazujących pozytywną korelację z wykorzystaniem muzyki na zajęciach logopedycznych, wielu logopedów łączy siły z nauczycielami muzyki lub muzykami, aby tworzyć plany terapii dla swoich pacjentów. 

Niezależnie od tego, czy jest to współpraca dwóch terapeutów podczas jednej sesji, czy zajęcia prowadzi sam logopeda – kiedy w logopedii wykorzystuje się muzykę dla dzieci, może to mieć ogromny wpływ na osoby zmagające się z zaburzeniami mowy i języka (The ASHA Leader, 2012, akapit wstępny i akapit „Where is Music Therapy Headed”).

https://www.youtube.com/watch?v=iS4LsXmZpHE

Obejrzyj ten film i dowiedz się, jak wykorzystać muzykę u dzieci niemówiących oraz dzieci z autyzmem.

Logopedia i muzykoterapia mają ze sobą wiele wspólnego. The ASHA Leader opisuje, jak muzykoterapeuci i logopedzi pracują z wieloma podobnymi grupami pacjentów. Zarówno jedni, jak i drudzy pomagają osobom z niepełnosprawnościami rozwojowymi oraz wadami słuchu. Wspomniany artykuł ASHA, „In Harmony” (2012) w The ASHA Leader, wskazuje ponadto:

Badania wskazują, że mowa i muzyka dzielą ze sobą część sieci neuronowych.

The ASHA Leader, 2012, „What is Music Therapy”

Muzykoterapia nie jest jednak rozwiązaniem dla każdego. Niektórzy pacjenci mogą uznać ją za rozpraszającą lub frustrującą (np. pacjent po udarze mózgu). Dlatego tak ważne jest obserwowanie reakcji danej osoby, aby sprawdzić, czy przynosi jej to korzyści!

Jak wykorzystać muzykę?

Muzykę dla dzieci można wykorzystać na zajęciach na wiele sposobów. Może po prostu lecieć w tle, dziecko może śpiewać razem z wykonawcą albo wymyślać własne słowa do piosenki, ćwicząc przy tym słownictwo i gramatykę. 

W wielu przypadkach muzyka poprawiała motywację, nastawienie oraz wyniki pacjenta w trakcie terapii logopedycznej (The ASHA Leader, 2012). Trudno zaprzeczyć, że muzyka niemal zawsze wywołuje w nas jakieś uczucia lub emocje. Pomyśl, jak reagujesz, gdy słyszysz ulubioną piosenkę, a jak wtedy, gdy w radiu leci utwór, którego szczerze nie znosisz. Zawsze budzi to jakąś reakcję. 

Studium przypadku: Piosenki dla dzieci a terapia

Czytałam o studium przypadku dotyczącym 4-letniego chłopca o imieniu Allen, który korzystał z terapii logopedycznej z powodu licznych problemów zdrowotnych. Allen nie potrafił porozumiewać się na poziomie typowym dla swojego wieku. Zamiast tego porozumiewał się za pomocą gestów, aby zwrócić na siebie uwagę i poprosić o pomoc (Geist i in., 2008, s. 313). 

Z artykułu wynika, że miał trudności ze zrozumieniem słów i poleceń oraz nie potrafił wyraźnie wymawiać słów ani zdań (Geist i in., 2008, s. 313). Ponadto Allen nie brał udziału w zabawach z rówieśnikami ani nie próbował nawiązywać z nimi kontaktu.

Allen nie był zaangażowany ani zainteresowany logopedią, jednak podczas sesji muzykoterapii muzyka BARDZO go ciekawiła.

Wyniki muzykoterapii Allena wykazały, że interakcje społeczne w relacji 1:1 wzrosły, gdy muzykę zastosowano jako wzmocnienie.

Geist i in., 2008, s. 313

Oznacza to, że przestał polegać wyłącznie na gestach, by się porozumiewać – zaczął używać głównie słów! Dotychczasowe trudne zachowania Allena wyciszyły się, gdy w jego terapii zagościła muzyka. 

W przypadku Allena połączenie logopedii z muzykoterapią okazało się strzałem w dziesiątkę.

Wnioski

Jaki jest więc wniosek ze wszystkich tych badań i statystyk? 

Mówiąc najprościej: jeśli Twoje dziecko uwielbia muzykę, zdecydowanie warto spróbować wpleść ją w zajęcia terapeutyczne.

 Jeśli Twoja pociecha wydaje się znudzona lub zniechęcona tradycyjną logopedią, włącz muzykę na kolejnych zajęciach i sprawdź, czy to coś zmieni! Każde dziecko jest wyjątkowe i może zareagować inaczej – ale jeśli muzyka działa, po prostu z niej korzystaj!