Wczesne umiejętności czytania i pisania oraz jak je wspierać

W tym artykule

• Rozumienie – czym jest i dlaczego jest ważne?
• Czytaj dziecku od najmłodszych lat
• Odpowiadaj na pytania z wyjaśnieniem
• Zadawaj pytania DLACZEGO i JAK, aby rozwijać umiejętność wyciągania wniosków
• Powtarzaj nowe słowa tak często, jak możesz
• Bądź pewny swoich umiejętności

Umiejętność czytania i pisania to znacznie więcej niż tylko składanie liter; to także rozumienie, słuchanie, mówienie, poprawna pisownia i bogate słownictwo. Jeśli dziecko ma trudności w którymkolwiek z tych obszarów, będzie miało problemy z zadaniami opartymi na języku pisanym, takimi jak ortografia. Znasz te cotygodniowe dyktanda? To prawdziwy koszmar dla wielu dzieci, podobnie jak wypowiedzi ustne i pisemne.

Niestety dzieci, które borykają się z takimi trudnościami, często są etykietowane jako „leniwe” i „niezmotywowane”, ponieważ blokują się, gdy muszą korzystać z tych umiejętności. Pracuję z uczniami szkół średnich i widzę to na co dzień. Na przykład, gdy proszę ich o napisanie wypracowania, a uczeń dostaje jedynkę tylko dlatego, że go w ogóle nie oddaje. To nie tak, że oni NIE CHCĄ tego zrobić – po prostu trudności w jednym z obszarów umiejętności językowych UNIEMOŻLIWIAJĄ im wykonanie zadania!

W tym artykule omawiam główne elementy wczesnej nauki czytania i pisania, co dokładnie obejmują oraz podaję praktyczne strategie, które pomogą rozwijać umiejętności Twojego dziecka.

Rozumienie – czym jest i dlaczego jest ważne?

Rozumienie to, najprościej mówiąc, zdolność pojmowania tego, co jest powiedziane lub napisane. Dzieci, które mają trudności ze zrozumieniem informacji, napotykają problemy w niemal każdym obszarze nauki szkolnej. Nie potrafią przyswajać wiedzy, z trudem rozwiązują problemy i nie potrafią skutecznie ani jasno wyrażać swoich myśli.

Czytaj dziecku od najmłodszych lat

Według książki The Literacy Cookbook autorstwa Sarah Tantillo, dzieci z rodzin o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym słyszą ponad 1500 słów na godzinę więcej niż dzieci z rodzin o niskich dochodach. W ciągu czterech lat daje to różnicę aż trzydziestu dwóch milionów słów – i właśnie dlatego czytanie dziecku od najmłodszych lat jest tak niezwykle ważne.

To najważniejsza wskazówka, jaką daję wszystkim rodzicom, którzy zgłaszają się do mnie na prywatną logopedię. CZYTAJ. PO PROSTU CZYTAJ. Poproś dziecko, aby wskazywało słowa, powtarzało je za Tobą i zadawaj mu pytania dotyczące tego, co czytacie (np. „Gdzie poszła wróżka?”). Te pytania i ćwiczenia ze słownictwem bardzo pomogą w rozwijaniu rozumienia informacji.

Odpowiadaj na pytania z wyjaśnieniem

Innym sposobem na wspieranie rozumienia u dziecka jest wyjaśnianie mu różnych pojęć lub powodów. Wiem, doskonale wiem. Mój maluch jest akurat w fazie ciągłego pytania „dlaczego?”. Pod koniec długiego dnia jedyne, na co mam ochotę, to odpowiedzieć: „bo tak”. Ale odzywa się we mnie logopeda i podpowiada: weź głęboki oddech i WYJAŚNIJ.

Wyjaśnianie jest tak ważne, ponieważ wymaga użycia znacznie większej liczby słów niż zwykła, krótka odpowiedź. Im częściej tłumaczysz dziecku świat, tym więcej pytań będzie ono zadawać – a to dowód na to, że jego umiejętność rozumienia stale rośnie!

Zadawaj pytania DLACZEGO i JAK, aby rozwijać umiejętność wyciągania wniosków

Kolejnym sposobem na rozwijanie rozumienia jest praca nad umiejętnością wyciągania wniosków. Obejmuje to przewidywanie, rozwiązywanie problemów, łączenie faktów itp. Podczas czytania lub zwykłej rozmowy z dzieckiem zadawaj pytania typu: „Jak myślisz, co czuła ta dziewczynka?”, „Co według Ciebie się stało?”

Na przykład moja córka oglądała kiedyś „Garfielda”.

W filmie Odie zostaje na ganku przez swojego właściciela, kręci się przez chwilę, a potem kładzie. Jako dorośli możemy łatwo wywnioskować, że Odie jest bardzo smutny, bo właściciele go nie chcieli. Moja córka bez chwili wahania powiedziała: „Mamusiu, ten piesek jest bardzo smutny” i zaczęła płakać. Jej zdolność do okazywania empatii w tak młodym wieku była niesamowita.

Jej reakcja bardzo mnie zaskoczyła. Postanowiłam zapytać, dlaczego według niej Odie jest taki smutny, a ona odpowiedziała: „bo jego mamusia go zostawiła”. Ta umiejętność wyciągania wniosków objawiła się w tym, że potrafiła wyjaśnić DLACZEGO. Nie zostało to wprost powiedziane w filmie, ale po jego zachowaniu wiedziała, że jest nieszczęśliwy.

Nawet jeśli Twoje dziecko nie zareaguje tak emocjonalnie, jak moje, nadal możesz wykorzystać takie codzienne sytuacje do ćwiczenia tej ważnej umiejętności!

Powtarzaj nowe słowa tak często, jak możesz

Wreszcie, kolejnym sposobem na rozwijanie umiejętności rozumienia jest powtarzanie i utrwalanie słów, z którymi styka się Twoje dziecko. Pierwszym krokiem jest upewnienie się, że dziecko potrafi dane słowo WYMÓWIĆ. Jeśli wymawia je bardzo niewyraźnie, będzie miało trudności z użyciem go w pisaniu lub czytaniu. Nigdy nie jest za wcześnie, aby się na tym skupić, ponieważ programy przedszkolne wprowadzają pierwsze przygotowania do pisania już w grupach przedszkolnych.

Zarówno w przypadku własnego dziecka, jak i moich uczniów, wypowiadam słowo, a potem proszę, aby je powtórzyli. Robię to TRZY razy, aby upewnić się, że dobrze je rozumieją. Używam nowych słów tak często, jak to możliwe, i obserwuję, czy z każdym powtórzeniem są wymawiane coraz wyraźniej.

Pamiętaj, że niektóre głoski rozwijają się dopiero w określonym wieku. Mimo to warto powtarzać często używane słowa po trzy razy, aby dziecko miało właściwy wzorzec i wiedziało, jak powinno to brzmieć.

Bądź pewny swoich umiejętności

Wiem, że to sporo informacji i możesz czuć się przytłoczony, zwłaszcza że to dopiero pierwsza z omawianych umiejętności wczesnej edukacji. Nie denerwuj się i uwierz we WŁASNE możliwości! Z dużym prawdopodobieństwem niektóre z tych rzeczy robisz już od dawna. Jeśli nie, wybierz JEDNĄ wskazaną przeze mnie radę i skup się najpierw na niej! Chodzi o to, aby dawkować sobie wiedzę i iść krok po kroku.

Moja rada? Na początek popracuj nad słownictwem. Poczytaj dziecku przed snem przez co najmniej 5 minut i zapytaj, co widzi na ilustracjach, aby sprawdzić poziom jego rozumienia! Na tej podstawie ocenisz, czy warto nieco uprościć przekaz, czy może możesz już podnieść poprzeczkę (np. zadając pytania wymagające wyciągania wniosków). Ani się obejrzysz, jak te umiejętności pięknie rozkwitną!

Pobierz aplikację Speech Blubs, w której znajdziesz jeszcze więcej ciekawych aktywności wspierających rozwój mowy.

Czy wiesz, że wczesny kontakt z książkami ułatwia późniejszy start w szkole podstawowej? Ponadto wzbogaca słownictwo, rozwija umiejętność pisania i ułatwia swobodne wypowiadanie się! Aby dowiedzieć się więcej, zajrzyj do kolejnego artykułu, który jest w całości poświęcony CZYTANIU.

W ostatnim artykule z mojej serii o nauce czytania i pisania definiuję to pojęcie, omawiam pozostałe elementy wczesnej edukacji językowej oraz dzielę się prostymi, praktycznymi strategiami, które możesz zacząć stosować od zaraz, aby wspierać rozwój swojego dziecka.