Erken Okuryazarlık Becerileri ve Bu Becerileri Destekleme Yolları

Bu Makalede

• Anlama Nedir ve Neden Önemlidir?
• Çocuğunuza Küçük Yaşlardan İtibaren Kitap Okuyun
• Sorularını Açıklayarak Yanıtlayın
• Çıkarım Yapma Becerisini Geliştirmek İçin NEDEN ve NASIL Soruları Sorun
• Yeni Kelimeleri Mümkün Olduğunca Sık Tekrarlayın
• Kendi Becerilerinize Güvenin

Okuryazarlık, sadece okuyup yazabilmekten çok daha fazlasıdır; anlama, dinleme, konuşma, doğru yazım (imla) ve kelime hazinesiyle de ilgilidir. Bir çocuk bu alanlardan herhangi birinde zorlanıyorsa, doğru yazma gibi okuryazarlığa dayalı görevlerde sorunlar yaşayacaktır. Hani şu haftalık kelime yazma sınavları vardır ya? Sözel ifade ve yazma güçlüğü çeken çocuklar için bu sınavlar tam bir kabustur. 

Ne yazık ki, bu alanda zorlanan çocuklar, bu becerileri kullanmaları gerektiğinde içlerine kapandıkları için genellikle "tembel" ve "isteksiz" olarak etiketlenirler. Ben lise öğrencileriyle çalışıyorum ve buna her gün şahit oluyorum. Örneğin beş paragraflık bir kompozisyon yazmalarını istediğimde, ödevi teslim etmedikleri için dersten kalıyorlar. Bu durum yapmak İSTEMEDİKLERİNDEN değil, okuryazarlık alanlarından birindeki güçlüklerinin bunu yapmalarını ENGELLEMESİNDEN kaynaklanıyor! 

Bu blog yazısında okuryazarlığın temel bileşenlerini, neleri kapsadıklarını ve çocuğunuzun becerilerini geliştirmeye yardımcı olacak bazı pratik stratejileri ele alıyoruz. 

Anlama Nedir ve Neden Önemlidir?

Anlama (kavrama), en basit tanımıyla, konuşulanları ya da yazılanları kavrayabilme yeteneğidir. Bilgiyi anlamakta zorlanan çocuklar, denedikleri her akademik alanda zorluk yaşarlar. Bilgiyi özümseyemezler, problem çözmede sıkıntı çekerler ve fikirlerini etkili ya da net bir şekilde ifade edemezler. 

Çocuğunuza Küçük Yaşlardan İtibaren Kitap Okuyun

Sarah Tantillo'nun The Literacy Cookbook adlı kitabına göre, sosyoekonomik düzeyi daha yüksek ailelerden gelen çocuklar, düşük gelirli ailelerin çocuklarına kıyasla saatte 1.500'den fazla kelime duyuyorlar. Bu da dört yıllık bir süre zarfında otuz iki milyon kelimelik bir farka denk geliyor; işte bu yüzden çocuğunuza küçük yaşlardan itibaren kitap okumak çok önemlidir.

Özel dil ve konuşma terapisi için bana başvuran tüm ebeveynlere verdiğim en önemli öneri şudur: OKUYUN. SADECE OKUYUN. Çocuğunuzdan kelimeleri parmağıyla göstermesini isteyin, kelimeleri size tekrar etmesini sağlayın ve okuduklarınızla ilgili sorular sorun (örneğin, "Peri nereye gitti?"). Bu sorular ve kelime hazinesine yönelik alıştırmalar, bilgileri anlamalarına yardımcı olacaktır. 

Sorularını Açıklayarak Yanıtlayın

Çocuğunuzun anlama becerisine yardımcı olmanın bir başka yolu da fikirleri veya durumları açıklamaktır. Biliyorum, çok iyi biliyorum. Benim küçük çocuğum da şu anda "neden" evresinde. Uzun bir günün sonunda tek yapmak istediğim "çünkü ben öyle dedim" demek oluyor. Ancak içimdeki dil ve konuşma terapisti bana derin bir nefes almamı ve AÇIKLAMAMI söylüyor.

Açıklama yapmak son derece önemlidir çünkü sadece basit bir cevap vermeye kıyasla çok daha fazla kelime içerir. Çocuğunuza bir şeyleri ne kadar çok açıklarsanız, onlar da o kadar çok soru soracaktır; bu da anlama becerilerinin geliştiğini gösterir!

Çıkarım Yapma Becerisini Geliştirmek İçin NEDEN ve NASIL Soruları Sorun

Anlama becerisini desteklemenin bir diğer yolu da çıkarım yapma becerileri üzerinde çalışmaktır. Bu beceriler tahmin etmeyi, problem çözmeyi, bağlantılar kurmayı vb. içerir. Çocuğunuzla birlikte kitap okurken veya sohbet ederken, "Kız sence nasıl hissetti?", "Sence ne olmuş olabilir?" gibi sorular sorun. 

Örneğin, kızım "Garfield" çizgi filmini izliyordu.

Filmde Odie, sahibi tarafından verandada bırakılıyor; biraz etrafta dolanıp sonra yere yatıyor. Bir yetişkin olarak bizler, sahipleri onu istemediği için Odie'nin çok üzgün olduğu çıkarımını yapabiliriz. Kızım hiç duraksamadan, "Anneciğim, köpek yavrusu çok üzgün," dedi ve ağlamaya başladı. Bu kadar küçük bir yaşta böylesi bir empati gösterebilmesi harikaydı.

Ayrıca bu tepkisi beni çok şaşırttı. Odie'nin neden bu kadar üzgün olduğunu sormaya karar verdim, o da "çünkü annesi onu bıraktı" dedi. İşte NEDEN sorusuna yanıt verebilmesi, onun çıkarım yapma becerisini gösteriyor. Filmde bu durum açıkça söylenmemişti, ancak onun davranışlarından mutlu olmadığını anladı.

Çocuğunuz benimki gibi bir tepki vermese bile, yine de bu önemli beceri üzerinde çalışmak için bu fırsatları değerlendirebilirsiniz! 

Yeni Kelimeleri Mümkün Olduğunca Sık Tekrarlayın

Son olarak, anlama becerilerini geliştirmenin bir başka yolu da çocuğunuzun karşılaştığı kelimeleri tekrar etmek ve pekiştirmektir. Bunu yapmanın ilk yolu, çocuğunuzun kelimeleri gerçekten SÖYLEYEBİLDİĞİNDEN emin olmaktır. Kelimeleri anlaşılır bir şekilde telaffuz edemiyorlarsa, bunları yazarken veya okurken de kullanamazlar. Buna odaklanmak için hiçbir zaman erken değildir; çünkü okul müfredatları anaokulunda temel hazırlık becerileriyle yazma çalışmalarına başlar.

Kendi çocuğumla ve öğrencilerimle çalışırken kelimeyi söyler, ardından onların da tekrar etmesini isterim. Anladığından/anladıklarından emin olmak için bunu ÜÇ kez yaparım. Kelimeleri mümkün olduğunca sık kullanırım ve her tekrarda kelimenin daha net çıkıp çıkmadığını gözlemlerim.

Bazı konuşma seslerinin gelişiminin belirli bir yaşa kadar devam ettiğini unutmayın. Çocuğunuzun doğru modeli duyması ve ne beklendiğini bilmesi için sık kullanılan kelimeleri yine de üç kez söyleyebilirsiniz. 

Kendi Becerilerinize Güvenin

Bunun çok fazla bilgi olduğunu ve üzerinde durulabilecek ilk okuryazarlık becerisi olduğu için muhtemelen kendinizi biraz bunalmış hissettiğinizi biliyorum. Sakın endişelenmeyin ve KENDİ becerilerinize güvenin. Büyük ihtimalle bu önerilerden bazılarını zaten uyguluyorsunuz. Uygulamıyorsanız bile, bahsettiğim önerilerden BİRİNİ seçin ve önce o beceriye odaklanın! Önemli olan bu bilgileri basitleştirmek ve adım adım ilerlemektir.

Benim önerim mi? Başlangıç olarak kelime hazinesi üzerinde çalışın. Uykudan önce çocuğunuza en az 5 dakika kitap okuyun ve anlama becerilerinin ne düzeyde olduğunu görmek için resimlerde neler gördüğünü sorun! Buradan yola çıkarak, içeriği biraz daha basitleştirmeniz mi gerektiğini yoksa okumayı biraz daha detaylandırıp zorlaştırabileceğinizi mi (örneğin o çıkarım sorularını sorarak) belirleyebilirsiniz. Çok geçmeden bu becerilerin nasıl çiçek açıp geliştiğini göreceksiniz!

Dil gelişimini destekleyecek daha da fazla eğlenceli aktiviteye ulaşmak için Speech Blubs uygulamasını indirmeyi unutmayın.

Erken dönemde kitaplarla tanışmanın ilkokula geçişi kolaylaştırdığını biliyor muydunuz? Ayrıca kelime hazinesini, yazma becerilerini ve sözel ifadeyi de güçlendirir! Daha fazla bilgi için tamamen OKUMA hakkında olan bir sonraki makalemize göz atabilirsiniz.

Okuryazarlık serimin son blog yazısında bir okuryazarlık tanımı yapıyor, okuryazarlığın diğer bileşenlerini inceliyor ve çocuğunuzun okuryazarlık becerilerini artırmak için hemen uygulamaya başlayabileceğiniz bazı kolay, pratik stratejiler paylaşıyorum.