İşitme Kaybı ve Konuşma Gelişiminde Gecikme

Bu Yazıda

• Gecikme ve Bozukluk Arasındaki Fark
• İşitme Kaybının Çocukları Etkilediği 4 Temel Yol
• • 1. İfade edici ve alıcı dil gelişiminde (konuşma ve dil) gecikme
  • 2. Dil alanındaki yetersizlik, öğrenme güçlüklerine ve okul başarısının düşmesine yol açar.
  • 3. İletişim güçlükleri sosyal izolasyona ve düşük özsaygıya yol açabilir
  • 4. Meslek seçimlerini etkileyebilir
• Gelişim Üzerindeki Belirli Etkiler
• • Kelime Dağarcığı
  • Cümle Yapısı
  • Konuşma
  • Okul Başarısı
• Neler Yapabilirsiniz?

Sağlıklı işitme; konuşma ve dil gelişiminin, iletişimin ve öğrenmenin temelidir. Hangi düzeyde olursa olsun işitme kaybı tanısı almış çocuklarda, yukarıda belirtilen alanlarda zayıflıkların yanı sıra öğrenme ve işitsel işlemleme güçlükleri de görülebilir.

İşitme kaybı çocuğun hayatında ne kadar erken ortaya çıkarsa sonuçları da o kadar ağır olur. Çünkü işitme kaybı 5 yaşında ortaya çıktığında çocuk zaten bol miktarda dile maruz kalmış, akıcı ve anlaşılır konuşmak için konuşma seslerini doğru biçimde çıkarmayı öğrenmiştir. İşitme kaybıyla doğan bir bebek ise dilin nasıl oluştuğunu duyma fırsatını hiç bulamaz. Aynı şekilde, çocuk erken tanı alır ve mümkün olan en kısa sürede destek görmeye başlarsa sosyal becerileri, iletişimi ve öğrenmesi bundan daha az etkilenir.

Gecikme ve Bozukluk Arasındaki Fark

Bir çocuğa gelişimsel gecikme tanısı konduğunda bu, şu anda eksik olan becerileri öğreneceği, ancak bunun yaşıtlarına göre daha yavaş gerçekleşebileceği anlamına gelir. Bir çocuğa bozukluk tanısı konduğunda ise konuşması, gelişimi veya bilişsel becerileri diğer çocuklardan farklı ilerliyor ve “normal” örüntüyü izlemiyor demektir.

İşitme Kaybının Çocukları Etkilediği 4 Temel Yol

1. İfade edici ve alıcı dil gelişiminde (konuşma ve dil) gecikme

İfade edici dil, kişinin açık, etkili ve öz bir şekilde konuşabilme becerisidir. Dilin bu alanı yazmayı da kapsar.

Alıcı dil, kişinin bilgiyi anlayabilme becerisidir. Kelimeleri ve bu kelimelerin farklı bağlamlardaki anlamlarını kavramayı içerir.

2. Dil alanındaki yetersizlik, öğrenme güçlüklerine ve okul başarısının düşmesine yol açar.

Sesleri veya konuşulanları net duyamayan bir çocuk, bulunduğu ortam neresi olursa olsun söylenenleri anlamakta zorlanır. Öğretmen sınıfın önünde ders anlatırken anlatılanları duyamazsa değerli bilgileri kaçırır, konuları anlamakta ve öğrendiklerini başka alanlara aktarmakta geride kalmaya başlar. Bu durum hayal kırıklığına ve başarısızlık hissine de yol açabilir.

3. İletişim güçlükleri sosyal izolasyona ve düşük özsaygıya yol açabilir

Çocuklar da yetişkinler gibi karşılıklı sohbet ederek etkileşim kurar. Bir çocuk, başka bir çocuğun sorularına veya söylediklerine uygun şekilde karşılık veremezse işitme kaybı olmayan çocuk, işitme kaybı olan çocukla daha az etkileşim kurmak isteyebilir. Zamanla bu durum, işitme kaybı tanısı almış çocuğun özgüvenini etkilemeye başlar. Çocuk sohbetlerden kaçınır ve bu da sosyal iletişimdeki güçlüğü daha da artırır.

4. Meslek seçimlerini etkileyebilir

Her zaman olmasa da bazen çocuklar işitme kayıpları için uygun rehabilitasyonu alamazlar. Bu durum sınıf ortamındaki işlevselliklerini ve mezun olduktan sonraki meslek seçimlerini etkileyebilir. Uygun işitme cihazı desteğiyle, seçtikleri HER mesleği yapabilirler!

Gelişim Üzerindeki Belirli Etkiler

Kelime Dağarcığı

• İşitme bozukluğu tanısı almış çocuklarda kelime dağarcığı yavaş gelişir.
• Somut kelimeler (köpek, kedi, anne, mavi) daha kolay öğrenilir; önce, -den daha, sonra, -den beri gibi soyut kelimeler ise daha zordur. Ayrıca işitme kaybı olan çocuklar bir, ile ve için gibi küçük kelimeleri anlamakta ve kullanmakta zorlanabilir.
• İşiten ve işitmeyen çocuklar arasındaki kelime dağarcığı farkı yaşla birlikte açılır. İşitme kaybı olan çocuklar ilerleyen yıllarda bu farkı kapatamaz. Yenidoğan işitme taramalarının bu kadar önemli olmasının nedeni de budur!
• Birden fazla anlamı olan kelimeler zordur. Örneğin yüz kelimesi hem 100 sayısı hem de başımızın ön kısmı anlamına gelebilir.

Cümle Yapısı

• İşitme kaybı olan çocuklar, işiten çocuklara göre daha kısa ve kopuk cümleler kurar.
• “John’un attığı top, sahanın bir ucundan diğerine sekerek çalıların arasına düştü” gibi karmaşık cümleleri okumak, anlamak ve yazmak zordur. Ayrıca edilgen çatıyla yazılmış cümleler de (ör. “Kek, Sally tarafından yendi”) zorlayıcıdır.
• Kelimelerin sonundaki -lar veya -di gibi ekleri duyup ayırt etmek, işitme kaybı olan çocuklar için zordur. Bu da çoğul eklerinin ve fiil zamanlarının yanlış anlaşılıp yanlış kullanılmasına, özne ile yüklem arasında uyumsuzluğa yol açar.

Konuşma

• “f”, “s”, “k”, “t” ve “ş” gibi kısık konuşma seslerini duymak, işitme kaybı olan çocuklar için zordur. Bu da konuşurken kelimeleri yanlış telaffuz etmelerine yol açar. Konuşmalarını anlamak da güç olabilir.
• İyi duyamayan çocuklar konuşurken kendi ses düzeylerini ayarlayamaz. Bu nedenle ya çok kısık ya da çok yüksek sesle konuşurlar. Kendi seslerini duyamadıkları için sesleri daha ince çıkabilir, hatta mırıldanarak konuşabilirler.

Okul Başarısı

• Okuma ve matematik gibi alanlar, işitme kaybı olan çocuklar için zordur.
• Hafif ve orta düzeyde işitme kaybı olan çocuklar, uygun düzenlemeler ve destekler sağlanmadığı takdirde yaşıtlarının ortalama bir ila dört sınıf gerisinde kalır.
• İleri ve çok ileri düzeyde işitme kaybı olan çocuklar, uygun eğitsel destek sağlanmadığı takdirde 3. veya 4. sınıf düzeyinin üzerine çıkamaz.
• Başarı düzeyi, ebeveynin sürece katılımıyla ve hizmetlerin miktarı, kalitesi ve zamanlamasıyla doğrudan ilişkilidir.

Neler Yapabilirsiniz?

Araştırmalar, işitme kaybı tanısı erken konan çocukların dili (sözlü ya da işaret dili) yaşıtlarıyla aynı düzeyde öğrenip geliştirebildiğini göstermektedir. Ailenizde işitme kaybı saptanırsa erken müdahaleye hemen başlanmalıdır. Tanı koymada ve tedavi önermede kilit rol oynayan bir sağlık uzmanı olan odyolog, çocuğunuzu değerlendirecek ve çocuğunuz ile aileniz için en uygun odyolojik müdahale planını önerecektir. Bir dil ve konuşma terapisti de çocuğunuzla iletişim kurmanın en iyi yolunu belirlemek için sizinle birlikte çalışacaktır!

Çocuğunuzla kullanabileceğiniz ek stratejiler için Speech Blubs'ı indirin!

Kaynak: ASHA - Audiological Information Sheets, 2015.