Öfke Nöbeti Rehberi: Ne Zaman, Neden Olur ve Nasıl Başa Çıkılır?

Öfke nöbetleri ebeveynler için son derece yıpratıcı olabilir ve özellikle herkesin içinde yaşandığında oldukça utandırıcı hissettirebilir. Ancak içiniz rahat olsun; çoğu öfke nöbeti tamamen normaldir ve bunu yaşayan tek çocuk sizinki değildir. Aslında bunlar büyüme sürecinin doğal bir parçasıdır. 

Çocukların öfke nöbeti geçirmesinin pek çok farklı nedeni vardır. Bu nedenlerin bazıları tamamen normalken, bazıları altta yatan başka sorunların işareti olabilir. İşte çocukların öfke nöbeti geçirmesinin yaygın nedenlerinden bazıları ve bunlarla nasıl başa çıkabileceğinize dair genel bir rehber. Gelin önce öfke nöbetlerinin ne zaman başlama eğiliminde olduğuna bakalım.

Öfke Nöbeti Evreleri ve Çocukların Neden Bu Evrelerden Geçtiği

Bebeklik Yılları: 1 - 2 yaşındaki çocukların öfke nöbetleri

“Korkunç iki yaş” (terrible twos) terimi, özellikle öfke nöbetleri söz konusu olduğunda bazen yanıltıcı olabilir. Bu ifade yüzünden birçok kişi öfke nöbetlerinin çocuk yürümeye başlayan döneme (toddler) ulaştığında başladığını düşünür. Oysa durum öyle değil. Aslında öfke nöbetlerinin bir yaş civarında başlaması hiç de nadir bir durum değildir. 

Bebeklikteki öfke nöbetleri tamamen normaldir ve neredeyse hiçbir zaman saldırganlık belirtisi değildir. Aksine, bebekler henüz bir iletişim yöntemi geliştirememiştir ve duygularını ifade etmenin bir yoluna sahip değildir. Tahmin edebileceğiniz gibi kendini ifade edememek çok sinir bozucudur. Bebek de duygularını bildiği en iyi yolla, yani bir öfke nöbetiyle dışa vurur. 

Oyun Çağı: 3 - 4 yaşındakilerin öfke nöbetleri

Oyun çağındaki öfke nöbetleri bebekliktekilere göre biraz daha yoğun olabilir ve genellikle duygusal bir patlamaya (meltdown) yol açabilir. Bu patlamalar tekmeleme ve vurmadan çığlık atmaya, hatta nefes tutmaya kadar varabilir. Görünüşte öfke nöbetine çok benzerler, ancak aradaki fark şudur: Öfke nöbetleri bir istek veya ihtiyacın ifadesidir.

Duygusal patlamalar ise aşırı duyusal uyaran karşısında bunalma hissinin bir sonucudur. Öfke nöbetleri, 1 ila 3 yaş arasındaki hem kız hem de erkek çocuklarda oldukça yaygın ve tamamen normaldir.

Bazı çocuklar diğerlerine göre daha sık öfke nöbeti geçirse de, ebeveynlerin bunun çocuk gelişiminin tamamen doğal bir parçası olduğunu bilmesi önemlidir. Çocuğunuz öfke nöbeti geçiriyorsa, bu sizin yanlış bir şey yaptığınız anlamına gelmez. Bu yaştaki öfke nöbetleri genellikle bir hayal kırıklığı veya üzüntü belirtisidir.

Bu nedenle yorgun, aç veya rahatsız olduklarında ya da istediklerini elde edemediklerinde çocukların öfke nöbeti geçirdiğini sıkça görürsünüz. 

Çocuklarımıza duygularını doğru şekilde yönetme ve ifade etme konusunda rehberlik ederek, zamanla bu öfke nöbeti evresini geride bırakabiliriz; ihtiyacımız olan tek şey sabırdır. 

Çocukluk Yılları: 5 - 6 yaşındakilerin öfke nöbetleri

Bir çocuk 4 veya 5 yaşına geldiğinde artık öfke nöbeti evresini yavaş yavaş geride bırakıyor olmalıdır. Bu zamana kadar çoğu çocuk duygularını daha iyi düzenlemeyi ve kendilerini daha uygun bir şekilde ifade etmeyi öğrenir. 

Yine de bazı okul öncesi dönem çocukları öfke nöbetleri geçirmeye devam edebilir. Bu durum yaşandığında genellikle şu iki nedenden birine dayanır:

1. Duygusal Öfke Nöbetleri

Tıpkı daha küçük çocuklarda olduğu gibi, bazı daha büyük çocuklar da duygularını düzenlemekte zorlanır ve bu da öfke nöbetlerine yol açar. Her çocuk kendi hızında geliştiği için, okul öncesi çağda olup da duygularını kontrol altında tutmak için gereken becerileri henüz geliştirememiş çocuklarla karşılaşmak şaşırtıcı değildir. 

Duygu düzenlemede biraz geride olan çocuklar için öfke nöbetleri; öfke, hayal kırıklığı veya üzüntü duygularına sıklıkla eşlik edebilir. 

2. Güç Nöbetleri

Çocuk bebeklik veya erken çocukluk dönemindeyken öfke nöbetleri genellikle duyguları doğru ifade edememekle ilişkilidir. Ancak çocuklar büyüdükçe yeni bir nöbet türü ortaya çıkabilir: güç nöbeti. Bu nöbet tamamen tahmin edeceğiniz şeyle, yani güç ve kontrolle ilgilidir. Çocuğunuz bir güç nöbeti geçiriyorsa, otoritenizi test etmeye çalışıyor olabilir. 

Bir örnek mi? Montunu giymek istemediği için anne babasına bağırıp çağıran bir çocuk gördüyseniz, işte bu bir güç nöbetidir. Böyle bir durumda çocuğun duygusal olarak yoğun stres altında veya üzgün olması için hiçbir neden yoktur. Aslında sadece ebeveynlerini test etmeye ve bağımsızlığını sergilemeye çalışıyordur. 

Güç nöbetleri erken çocukluktaki öfke nöbetleri kadar yaygın olmasa da, çocuklukta rastlanmayan bir davranış da değildir. Çocuğunuz bunları yaşıyorsa kendinize yüklenmeyin. Diğer nöbetler gibi bunların da üstesinden gelinebilir.

Öfke Nöbeti Daha Büyük Bir Sorunun İşareti Olabilir mi?

Bebeklerin, oyun çağındaki çocukların ve daha büyük çocukların öfke nöbeti geçirmesinin farklı nedenlerini artık biliyoruz. Çoğu öfke nöbeti tamamen normal olsa da, bazen altta yatan başka bir durumun da işareti olabilirler. 

Daha spesifik olarak, yapılan araştırmalar son dönemde geç konuşan çocuklar ile öfke nöbetleri arasında bir bağlantı tespit etmiştir. Hatta bir araştırma, geç konuşan çocukların akranlarına kıyasla şiddetli ve sık öfke nöbeti geçirme olasılığının iki kat daha fazla olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum yalnızca çocuklarda değil, 12 aylık kadar küçük bebeklerde bile gözlemlenmiştir. Bu da bebeklik ve erken çocukluktaki öfke nöbetlerinin gecikmiş dil gelişimiyle de ilişkili olabileceği anlamına gelir.

Ayrıca, erken dönemdeki konuşma problemlerinin kalıcı dil sorunlarına yol açabileceği; bunun da çocuklar büyüdükçe hem akademik başarılarını hem de ruh sağlıklarını etkileyebileceği öne sürülmektedir.

İşte bu yüzden konuşmayla ilgili endişeleri mümkün olan en kısa sürede ele almak çok önemlidir. Dil ve konuşma terapisi ile Speech Blubs gibi dil ve konuşma terapisi uygulamaları, çocuğunuzun erken yaşta dil gelişimi üzerinde çalışmasına yardımcı olarak çocuklukta yaşanan zorlukların yetişkinliğe taşınmasını önleyebilir. Ayrıca çocuğunuza doğru ve etkili iletişim kurmayı öğreterek, dil ve konuşma terapisi ile bu tür uygulamalar çocuğunuzun hayal kırıklığı düzeyini azaltmaya ve dolayısıyla bu sebepten kaynaklanan öfke nöbetlerinin sıklığını düşürmeye yardımcı olabilir. 

Erken Çocukluk Döneminde Öfke Nöbeti Tetikleyicileri

Aslında pek çok farklı öfke nöbeti türü olduğunu öğrenmek sizi şaşırtabilir veya şaşırtmayabilir. İşte bunlardan birkaçı:

• Çocuk yorgun olduğunda ortaya çıkan yorgunluk nöbetleri.
• Çocuk üzgün veya hayal kırıklığına uğramış hissettiğinde ortaya çıkan hayal kırıklığı nöbetleri.
• Çocuk aç olduğunda ortaya çıkan açlık nöbetleri. 
• Çocuk dikkatinizi çekmek istediğinde ortaya çıkan ilgi çekme nöbetleri.
• Çocuk bağımsızlığını göstermek ve otoritenizi test etmek istediğinde ortaya çıkan güç nöbetleri (yukarıda bahsedildiği gibi).
• Çocuğun herkesin içinde çığlık attığı ve çırpındığı huzursuzluk nöbetleri.
• Çocuğun duygular ya da bir durum karşısında bunaldığı aşırı uyarılma nöbetleri. 
• Çocuğunuz uyumak istemediğinde ortaya çıkan uyku saati nöbetleri.
• Çocuğunuzun hem fiziksel hem de duygusal olarak kontrolünü kaybettiği öfke patlaması nöbetleri. 

Öfke Nöbetleriyle Nasıl Başa Çıkılır?

Öfke nöbetleriyle başa çıkmak için ne yapabiliriz? En iyi yol, onların ortaya çıkmasını en baştan önlemektir. Şu adımlarla öfke nöbeti ihtimalini azaltabilirsiniz:

• Çocuğunuzun düzenli uyumasını, karnının tok olmasını ve sizinle bolca bire bir vakit geçirmesini sağlayarak stresi azaltmak;
• Çocuğunuzun ihtiyaçlarına ve duygularına kulak verip onlara karşı duyarlı olmak;
• Nöbet tetikleyicilerini belirlemek ve ortadan kaldırmak;
• Çocuğunuz biraz daha büyüdüğünde onun duyguları hakkında konuşmak ve farklı başa çıkma stratejileri sunmak.

Küçük Çocuklarda Öfke Nöbetleriyle Nasıl Başa Çıkılır?

Öfke nöbetlerini engellemeye veya durdurmaya ne kadar çalışsak da, muhtemelen arada bir yine de yaşanacaklardır. Yaşandıklarında ise şu şekilde yaklaşabilirsiniz:

• Sakin kalın. Öfkelenir veya moralinizi bozarsanız, bu sadece durumu tırmandırır. İhtiyacınız varsa bir an durup nefes alın ve ikiniz de hazır olduğunuzda çocuğunuzla sakin, şefkatli bir ses tonuyla konuşun. 
• Nöbetin geçmesini bekleyin. Nöbet esnasında güvende olduğunu hissetmesi için çocuğunuzun yanında kalın ama ağlayıp rahatlamasına izin verin. Çocuğunuz bir nöbetin tam ortasındayken dikkatini dağıtmaya veya ilgisini çekmeye çalışmanın bir faydası yoktur; artık çok geçtir. Sakinleşmesini bekleyin ve hazır olduğunda onunla konuşun.
• Çocuğunuz hazır olduğunda yanına oturun ve duygularını onaylayın. “Yemeğin yere düştüğünde gerçekten çok üzüldün, değil mi?” O anki sorun hakkında konuşmak, çocuğunuzun duygularını sıfırlamasına ve onlarla farklı şekilde başa çıkmayı öğrenmesine yardımcı olur.
• Özellikle çocuğunuz ilgi çekme veya güç nöbeti geçiriyorsa yaklaşımınızda tutarlı olun. İstediklerini bu yolla elde edebileceğini fark ederse, öfke nöbeti geçirmeyi olumlu sonuçlarla bağdaştırır ve durum daha da kötüleşebilir.  

Bir öfke nöbetiyle nasıl başa çıkılacağı ve çocukları öfke nöbeti geçirdiğinde ebeveynlerin en sık yaptığı hatalar hakkında daha fazlasını okuyun.

Öfke Nöbetlerinin Üstesinden Gelmek İçin Erken Öğrenmeyi Destekleyin

Çocuklarda öfke nöbetleri mutlaka yaşanacaktır. Kendinize haksızlık etmeyin. Bebeklik, erken çocukluk ve çocukluk dönemi öfke nöbetleri büyümenin tamamen doğal bir parçasıdır.

Bu nedenle, çocuğunuzun olağandışı sıklıkta öfke nöbeti geçirdiğini fark ederseniz, bunun sebebi kendini dil yoluyla ifade etmekte zorlanması olabilir. Eğer durum buysa, dil gelişimiyle ilgili sorunlar büyümeden önce bir dil ve konuşma terapisti desteği almak veya Speech Blubs gibi bir dil ve konuşma terapisi uygulaması kullanmak en doğru adım olacaktır.