Öfke Nöbeti (Tantrum) ve Duyusal Patlama (Meltdown): Aralarındaki Farkı Keşfedin

Öfke nöbetleri ile duyusal patlamalar arasındaki farkları öğrenmek, çocuğunuzun bunları neden yaşadığını ve ebeveynler olarak bunlarla nasıl başa çıkabileceğinizi daha iyi anlamanıza yardımcı olabilir. Bugün bu iki durumu birbirinden ayırmanıza yardımcı olacağız.

Öfke Nöbeti ile Duyusal Patlama Arasındaki Fark Nedir?

Aslında öfke nöbetleri ve duyusal patlamalar dışarıdan oldukça benzer görünebilir. Her ikisinde de çocuk kendini yere atabilir, vurabilir, tekmeleyebilir, çığlık atabilir veya nefesini bile tutabilir. Dolayısıyla bu iki durum arasındaki fark davranışın kendisinde değil, davranışın ardındaki nedendedir. 

Öfke Nöbeti (Tantrum) Nedir?

Öfke nöbetleri genellikle bebekliğin sonlarında veya yürüme çağının başlarında başlar ve bir istek ya da ihtiyacın ifadesidir. Çocuğun yorgun, aç, üzgün, kızgın veya huzursuz olduğunu gösterebilir. Bu yaştaki çocuklar genellikle hissettiklerini ifade etmek için gereken sözcük dağarcığına sahip olmadıklarından, duygularını öfke nöbeti şeklinde dışa vururlar. 

Çocuk büyüdükçe, öfke nöbetleri sınırları test etmenin bir yolu olarak da kullanılabilir. Küçük bebekler ve yeni yürümeye başlayan çocuklar henüz manipülasyonu bilmez ve sadece duygularını ifade etmek için nöbet geçirirken, daha büyük çocuklar istediklerini elde etmek amacıyla ebeveynlerini manipüle etmek için öfke nöbetlerine başvurabilirler. Erken yaşta doğru şekilde ele alınmazsa bu davranış, çocuğun yaşı ilerledikçe daha şiddetli ve zorlu bir hâl alarak ergenlik yıllarına kadar uzanabilir. 

Öfke nöbetleri bir istek ya da ihtiyacın ifadesidir.

Bir çocuk öfke nöbeti geçirdiğinde, davranışları üzerinde hâlâ belirli bir düzeyde kontrol sahibidir. Birçok araştırmacı, izleyici kitlesi olmadığında öfke nöbetinin nispeten hızlı bir şekilde dindiğini saptamıştır. Duyusal patlamalar ise biraz daha farklıdır . . . .

Duyusal Patlama (Meltdown) Nedir?

Bir istek veya ihtiyacın ifadesi olarak ortaya çıkan öfke nöbetlerinin aksine, duyusal patlamalar duyusal aşırı yüklenmenin bir sonucudur. Başka bir deyişle, duyusal patlamalar çocuk aşırı derecede bunaldığında veya uyarıldığında meydana gelir. 

Duyusal patlamalar duyusal aşırı yüklenmenin bir sonucudur.

Bir amaca yönelik olan öfke nöbetlerinin aksine, duyusal patlamalar kontrol edilemez. Duygusal, fiziksel, duyusal veya bilgi odaklı aşırı yüklenmelerden kaynaklanabilir ve etrafta bir izleyici olsun veya olmasın gerçekleşir. Bazı durumlarda tamamen içe kapanma veya iletişimden kopma şeklinde de sonuçlanabilir. 

Kimler Öfke Nöbeti, Kimler Duyusal Patlama Yaşar?

Öfke nöbetleri çocukluğun tamamen doğal bir parçasıdır. Genellikle bir çocuk birinci yaşının sonuna yaklaşırken veya yürüme çağına adım atarken başlar. Öfke nöbeti davranışları sıklıkla 3 yaş civarında devam eder ve bazı durumlarda (nasıl yönetildiklerine bağlı olarak) daha da ileriye uzanabilir. 

Gelişimi tipik seyreden çocuklar da tam anlamıyla duyusal patlamalar yaşayabilir; ancak bu durum öfke nöbetleri kadar yaygın değildir. Sık tekrarlayan patlamalar, altta yatan bir durumun işareti olabilir. Örneğin araştırmalar, düzenli duyusal patlamaların duyu bütünleme bozukluğu, gelişimsel travmalar, öğrenme güçlükleri, depresyon, DEHB, fetal alkol sendromu ve otizm gibi durumlarla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. 

Duyusal Patlama ile Öfke Nöbeti Arasındaki Fark Nedir?

Daha önce de belirttiğimiz gibi, öfke nöbetleri ile duyusal patlamalar birbirine çok benzeyebilir. Peki bu ikisi arasındaki farkı nasıl anlayabilirsiniz?

1. Altta yatan nedeni belirleyin

Davranışa neyin sebep olduğunu tespit edebilirseniz, bunun bir öfke nöbeti mi yoksa duyusal patlama mı olduğunu belirleyebilirsiniz. Kendinize şunu sorun: Bu davranış bir hedefe yönelik mi?

Örneğin, bir alışveriş merkezinin ortasındaysanız ve çocuğunuz yeni bir oyuncak alma isteğine "hayır" dediğiniz için çığlık atmaya başladıysa, bu hedefe yöneliktir. Amacı, çok istediği o oyuncağı elde etmektir. Bu durumda çocuğunuzun bir öfke nöbeti geçirdiğini varsayabilirsiniz. 

Fakat bir alışveriş merkezindeyken çocuğunuz görünürde hiçbir neden yokken sakinliğini yitirmeye başlarsa, bu durum duyusal bir patlamanın sonucu olabilir. Belki de yanından çok fazla insan geçiyordu ya da ortamdaki gürültü onun için çok fazlaydı. Sebep ne olursa olsun, ulaşılamaya çalışılan bir "hedef" yoktur; sadece davranışın kendisi vardır. 

2. Uzaklaştığınızda davranış azalıyor mu?

Öfke nöbetleri söz konusu olduğunda yapabileceğiniz en iyi şeylerden biri, oradan uzaklaşmak (ancak çocuğu görüş alanınızda tutmak) ve çocuğunuzun kendi kendine sakinleşmesine izin vermektir. Çoğu durumda, bir öfke nöbetinden uzaklaşmak davranışı hafifletecektir. Başka bir deyişle, öfke nöbetleri genellikle bir izleyici kitlesine ihtiyaç duyar.

Duyusal patlamalar ise duymaz. Bir çocuk, etrafta izleyici olsun ya da olmasın patlamayı yaşamaya devam edecektir. Çünkü çocuk aşırı yüklenme altındadır; iç dünyasında olup biten her şeyle nasıl başa çıkacağını bilememektedir. Öfke nöbetlerinin aksine, duyusal patlama biçimindeki duygusal patlamalar siz yanlarında olmasanız bile devam edebilir. 

3. Dikkati başka yöne çekmek davranışın dinmesine yardımcı oluyor mu?

Çocuğunuz öfke nöbeti geçiriyorsa, genellikle dikkatini başka şeylere yönlendirebilirsiniz. Bir öfke nöbetine boyun eğmenizi tavsiye etmesek de bunu bir örnek olarak ele alabiliriz: Öfke nöbetine boyun eğecek olsaydınız, bu durumla ilişkili olumsuz davranış muhtemelen anında dururdu. Ancak duyusal bir patlamada "boyun eğmek" gibi bir durum söz konusu değildir. Duyusal patlama bir kez tetiklendiğinde, onu durdurabilecek kadar güçlü bir dikkat dağıtıcı yoktur. 

Öfke Nöbeti veya Duyusal Patlama Davranışıyla Nasıl Başa Çıkılır?

Öfke Nöbeti (Tantrum)

Öncelikle sakin kalın. Bir öfke nöbetiyle başa çıkmanın en iyi yolu onu görmezden gelmektir. Evet, bunu yapmanın bazen zor olabileceğinin farkındayız (özellikle halka açık bir yerdeyseniz); ancak bu davranışa teslim olmak, ileride davranışın daha da şiddetlenmesine yol açacaktır. 

Duyusal Patlama (Meltdown)

Bir duyusal patlamayla başa çıkmanın en etkili yolu, öncelikle onun meydana gelmesini önlemektir. Unutmayın, bir çocuk patlama yaşamaya başladığında kontrolü çoktan kaybetmiştir. Patlama sırasında onu güvende tutmanın dışında yapabileceğiniz pek bir şey yoktur; çünkü zaten büyük olasılıkla sizi duyamayacaktır. Dolayısıyla asıl hedef, duyusal patlamaların en başından önüne geçmektir. Peki bunu nasıl yapabilirsiniz?

• Çocuğunuzun bunaldığını veya aşırı uyarıldığını hissettiğiniz anlarda başvurabileceği sakinleştirici rutinler oluşturarak (örneğin görsel kartlar, müzik, duyu topları vb.).
• Çocuğunuzun duyusal bir patlamaya girmeden önce sergilediği davranış kalıplarını belirleyerek ve tetikleyicilerini anlayıp bunlardan kaçınarak. 

Hem duyusal patlamalarda hem de öfke nöbetlerinde, çocuğunuza duygularını uygun bir şekilde ifade etmeyi öğretmek de son derece faydalı olabilir. Üzgün, kızgın veya aşırı yüklenmiş hissettiğini ifade edecek araçlara henüz sahip olmayan çocukların, kendilerini doğru ifade edebilecek dil becerilerine sahip olan çocuklara kıyasla öfke nöbeti ve patlama davranışları sergileme olasılığı daha yüksektir. 

Çocuğunuzun etkili iletişim kurması için ihtiyaç duyduğu becerileri Speech Blubs gibi bir uygulama ile geliştirmesine yardımcı olabilirsiniz. Speech Blubs, çocukların yeni sesler ve sözcükler öğrenmelerine yardımcı olmak için çeşitli taktikler ve etkinlikler sunar ve bir dil ve konuşma terapisti tarafından onaylanmıştır. Hem tipik gelişim gösteren çocuklar hem de Otizm gibi özel gereksinimleri olan çocuklar için tasarlanmıştır.

Çocuklarımızın iletişim kurmasına yardımcı olabilirsek öfke nöbeti ve duyusal patlama davranışlarını azaltabiliriz; öyleyse neden bugün denemiyorsunuz?