ADHD en de spraakontwikkeling

In dit artikel

• Wat is ADHD?
• Symptomen van ADHD
• • 1. Aandachtstekort
  • 2. Hyperactiviteit
  • 3. Impulsiviteit
• De invloed van ADHD op de spraakontwikkeling
• Zo kun je je kind met ADHD helpen
• Communicatiestrategieën
• Andere overlevingstips voor ouders van kinderen met ADHD

Geen paniek! ADHD komt vrij veel voor en er is ontzettend veel hulp beschikbaar – waaronder Speech Blubs en dit artikel. 

Wat is ADHD?

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) is een veelvoorkomende aandoening van de prikkelverwerking. Dit betekent dat de hersengebieden van je kind die verantwoordelijk zijn voor aandacht en executieve functies ontregeld zijn, wat leidt tot aandachtstekort, hyperactiviteit en impulsiviteit.

Ongeveer 10% van de schoolgaande kinderen wereldwijd heeft ADHD, en het treft twee keer zoveel jongens als meisjes. De stoornis kan erfelijk zijn en is GEEN gevolg van een slechte opvoeding. Het is een erkende neurobiologische aandoening die vaak samengaat met andere stoornissen, zoals:

• Oppositioneel-opstandige stoornis (ODD): Aanhoudend negatief, opstandig, vijandig en ongehoorzaam gedrag;
• Gedragsstoornis (CD) / agressie: Herhaaldelijke schending van de basisrechten van anderen of van maatschappelijke normen die bij de leeftijd passen, herhaaldelijke agressie, liegen, stelen en spijbelen;
• Leerstoornissen: Problemen met de sensomotorische coördinatie, een slecht handschrift en problemen met het kortetermijngeheugen;
• Depressie: Prikkelbaarheid, slaapproblemen, een aanhoudend neerslachtige stemming en niet meer kunnen genieten van dingen die voorheen leuk waren;
• Syndroom van Gilles de la Tourette: Frequente, meervoudige tics;
• Angst: Een laag zelfbeeld, voortdurend piekeren en fobieën;
• Ontwikkelingscoördinatiestoornis (DCD): Onhandigheid, moeite met sporten en duidelijke vertragingen in het bereiken van motorische mijlpalen;
• Spraak- en taalstoornissen: Grote achterstand in taalmijlpalen, opvallend eenvoudig taalgebruik, articulatiefouten en vertraagde leesvaardigheid.

Symptomen van ADHD

De symptomen van ADHD veranderen naarmate je kind zich ontwikkelt, maar er zijn drie kernsymptomen:

1. Aandachtstekort

• Maakt slordigheidsfouten
• Heeft weinig oog voor details
• Heeft moeite om de aandacht bij taken of spelactiviteiten te houden
• Lijkt niet te luisteren als hij of zij direct wordt aangesproken
• Lijkt instructies niet op te volgen
• Maakt schoolwerk en klusjes niet af
• Heeft moeite met het organiseren van taken en activiteiten
• Vermijdt taken die langdurige mentale inspanning vereisen, heeft er een hekel aan of doet ze met tegenzin
• Raakt dingen kwijt die nodig zijn voor taken of activiteiten
• Is snel afgeleid
• Is vergeetachtig bij dagelijkse bezigheden

2. Hyperactiviteit

• Friemelt met handen en voeten of wiebelt op de stoel
• Staat op in de klas wanneer verwacht wordt dat het blijft zitten
• Rend rond of klimt op ongepaste momenten
• Vindt het lastig om rustig te spelen
• Is vaak "in de weer" of draaft maar door alsof het door een motor wordt aangedreven
• Praat aan één stuk door

3. Impulsiviteit

• Flapt het antwoord er al uit voordat de vraag is afgemaakt
• Kan moeilijk op zijn of haar beurt wachten
• Onderbreekt anderen of dringt zich op

De invloed van ADHD op de spraakontwikkeling

Onderzoek toont aan dat kinderen met ADHD een verhoogd risico lopen op communicatieproblemen, en het kan ontzettend frustrerend zijn voor jou en je gezin als communicatie steeds spaak loopt.

Als je kind voortdurend afgeleid, hyperactief en impulsief is, is het logisch dat het niet op de gebruikelijke manier contact maakt met jou en de wereld eromheen. Dit heeft een negatieve invloed op de spraak- en taalontwikkeling, waardoor ze vaak spraak- en taalvertragingen of -problemen ervaren op een (of alle) taalgebieden. Hier is een overzicht om het duidelijk te maken:

Ontwikkelingsgebied

Luisteren

Spreken

Lezen

Schrijven

Fonologie (spraakklanken)

Herkent en onderscheidt de verschillende spraakklanken wanneer er tegen het kind wordt gepraat

Gebruikt spraakklanken en patronen op de juiste manier tijdens het praten

Begrijpt tijdens het lezen het verband tussen letters en klanken

Gebruikt de koppeling tussen letters en klanken goed om woorden tijdens het schrijven correct te spellen

Morfologie (woordstructuur)

Begrijpt hoe woorden zijn opgebouwd en samengesteld wanneer iemand praat

Vormt woorden en voegt ze op de juiste manier samen tijdens het praten

Begrijpt grammatica en de volgorde van taal tijdens het lezen

Gebruikt grammatica en woordvolgorde
correct tijdens het schrijven

Syntaxis (zinsbouw)

Begrijpt hoe zinnen worden opgebouwd en samengesteld wanneer iemand praat

Bouwt zinnen en voegt ze correct samen tijdens het praten

Begrijpt zinnen en hoe ze zijn opgebouwd tijdens het lezen

Gebruikt zinnen op de juiste manier en
begrijpt hoe ze moeten worden opgebouwd
tijdens het schrijven

Semantiek (woordbetekenis)

Begrijpt de woordenschat en de betekenis van woorden wanneer iemand praat

Gebruikt een gevarieerde woordenschat en betekenisvolle woorden tijdens het praten

Begrijpt woordenschat en de betekenis van woorden tijdens het lezen

Gebruikt een gevarieerde woordenschat
en betekenis tijdens het schrijven

Pragmatiek (taalgebruik in de praktijk)

Begrijpt de sociale aspecten van gesproken taal tijdens een gesprek

Gebruikt gesproken taal op een sociale manier door samenhangende en relevante boodschappen over te brengen

Begrijpt het perspectief van het personage en reageert daar passend op

Brengt een standpunt en de
bedoelde boodschap effectief over

Zoals eerder genoemd, hebben kinderen met ADHD moeite met executieve functies. Dit betekent dat ze moeite hebben met het verwerken en ordenen van informatie die ze in het dagelijks leven binnenkrijgen – zoals hun gedachten tijdens een gesprek. Dit zijn enkele veelvoorkomende communicatieproblemen bij kinderen met ADHD:

• Te veel praten en anderen geen ruimte geven in het gesprek;
• Te hard praten, vooral als ze enthousiast zijn of helemaal opgaan in het onderwerp;
• Vergeetachtig zijn tijdens het praten, waardoor ze moeite hebben om te onthouden wat de ander net zei en wat ze zelf wilden antwoorden;
• Anderen onderbreken uit angst te vergeten wat ze willen zeggen of uit ongeduld;
• Van het onderwerp afdwalen zodra ze vergeetachtig of afgeleid raken;
• Afgeleid raken en wegdromen door niet te luisteren;
• Moeite hebben met luisteren in een groep door alle prikkels en drukte om hen heen;
• Moeite hebben met het voeren van een lang gesprek door problemen met de informatieverwerking en hoe vermoeiend dat voor hen is.

Zo kun je je kind met ADHD helpen

Het beste wat je kunt doen als je vermoedt dat je kind ADHD heeft, is zorgen voor een juiste diagnose. Er is geen kant-en-klare test om ADHD vast te stellen en het kan een lastig proces zijn. Voor een diagnose moet er duidelijk bewijs zijn van klinisch significante belemmeringen in het sociale functioneren, op school en/of in het dagelijks leven.

Is er bij je kind ADHD vastgesteld? Wees dan alert op mogelijke spraak- en taalproblemen en pak deze zo vroeg mogelijk aan. Je kunt ook je manier van communiceren aanpassen om je kind aan te moedigen en gesprekken soepeler te laten verlopen.

Om zowel je kind met ADHD als je gezin te ondersteunen, kan de arts medicatie voorschrijven om je kind te helpen de dag fijn en actief door te komen. Deze medicatie maakt vaak deel uit van een behandelplan dat inspeelt op de psychologische, gedragsmatige en educatieve behoeften van je kind. Meestal is er een multidisciplinaire aanpak nodig, zodat je kind alle steun krijgt die het verdient.

Communicatiestrategieën

• Let erop of je kind je echt hoort en actief de aandacht bij je heeft
• Geef meteen positieve feedback als het goed gaat en je kind prettig communiceert
• Geef korte, eenvoudige instructies
• Stel duidelijke en korte communicatieregels op
• Kies communicatiestrategieën die voor jullie allebei werken
• Bied keuzes aan
• Gebruik visuele hulpmiddelen
• Praat rustig en met een zachte stem
• Leg je verwachtingen duidelijk uit
• Gebruik korte to-dolijstjes om je kind te helpen herinneren
• Bouw voort op de sterke kanten van je kind
• Controleer of je instructies goed zijn begrepen

Andere overlevingstips voor ouders van kinderen met ADHD

• Maak een duidelijke planning en zorg voor vaste routines
• Stel eenvoudige huisregels op
• Beloon positief gedrag
• Houd altijd een oogje in het zeil, vooral bij het spelen met vriendjes
• Zorg voor een vaste huiswerkroutine
• Focus op de inzet, niet op de cijfers
• Blijf in gesprek met de leerkrachten van je kind
• Blijf positief en zorg goed voor jezelf
• Houd de dingen in perspectief
• Wees bereid om af en toe wat water bij de wijn te doen
• Blijf vertrouwen houden in je kind
• Geef je kind haalbare klusjes in huis
• Laat je kind voelen dat je onvoorwaardelijk van hem of haar houdt en er altijd bent
• Zorg goed voor jezelf en vraag op tijd om ondersteuning.

Naast deze tips kun je onze Speech Blubs-app downloaden om samen aan de slag te gaan met fantastische activiteiten gericht op communicatie.