Hoe je grof taalgebruik bij kinderen aanpakt

Ik zal nooit vergeten wanneer we onze dochter voor het eerst hoorden vloeken. We reden naar huis vanaf The Bronx Zoo met mijn schoonzus en schoonmoeder. Onze dochter Nora was net iets ouder dan twee jaar en was het grootste deel van de autorit heel stil. We vertrokken net op tijd uit de dierentuin voor het spitsverkeer en mijn man moest plotseling vol op de rem trappen. We hoorden een piepklein stemmetje vanaf de achterbank zeggen: "Oh shit." We keken elkaar aan en ik herinner me dat ik zei: "Zei ze dat nou echt?" We lieten het maar gaan om er geen reactie op te geven, maar even later moest mijn man weer hard remmen en zei ze precies hetzelfde. We gaven haar meteen op haar kop voor dat woordgebruik en legden uit waarom ze dat woord niet mocht zeggen.

Mijn man en ik zijn ons heel erg bewust van wat we zeggen waar onze kinderen bij zijn, vooral sinds ze dingen kunnen nazeggen. We bleven maar nadenken over waar en wanneer ze het woord "shit" had gehoord. Een van haar favoriete films is "Ghostbusters". We hebben geen idee waarom, maar ze is er DOL OP. Aan het einde van de film zegt een van de Ghostbusters: "Oh shit." Zo ontdekten we waar ze het woord had geleerd.

Ik kan je vertellen dat ze het woord waarschijnlijk nog een paar keer moest herhalen voordat ze echt begreep dat ze het niet mocht zeggen. We bleven consequent reageren en deden een aantal dingen die ik hieronder ga noemen. Nu is ze 3 en vertelt ze anderen: "Dat is een stout woord, dat mag je niet zeggen."

Waarom gebeurt het?

Ik weet dat het nogal schrikken kan zijn als je je peuter voor het eerst hoort vloeken of schelden. Soms doen ze het simpelweg omdat ze de taal aan het verkennen zijn. Ze weten niet wat het woord betekent, dus letten ze op jouw reactie en uitleg om ervan te leren.

Een andere reden waarom kinderen schelden is vanwege jouw reactie. We weten dat kinderen bepaald gedrag blijven herhalen als ze er een heftige reactie op krijgen. Tekenen ze iets voor ons en reageren we enthousiast, dan doen ze het nog een keer. Zeggen we dat ze iets niet mogen doen, dan zoeken ze hun grenzen op om te zien hoe ver ze kunnen gaan. Hetzelfde geldt voor schelden of vloeken. Hoe jij reageert, bepaalt voor een groot deel hoe je kind erop reageert.

Wat te doen als het gebeurt?

Een van de beste adviezen die ik je kan geven is: blijf rustig. Jonge kinderen schelden vaak omdat ze de taal aan het verkennen zijn. Misschien testen ze een nieuw woord uit, bijvoorbeeld om de betekenis ervan te achterhalen. Soms gebeurt vloeken per ongeluk wanneer kinderen nieuwe woorden leren zeggen. Kinderen kunnen ook een emotie proberen te uiten, zoals frustratie. Of ze zeggen het woord simpelweg omdat het grappig klinkt of een reactie uitlokt. Kinderen kunnen ook anderen nadoen wanneer ze schelden.

Een van de meest effectieve manieren om met schelden om te gaan, is het volledig negeren. Meestal is schelden bedoeld om aandacht te vragen; als we onze reactie wegnemen, beseffen kinderen dat ze er geen aandacht mee krijgen en zullen ze ermee stoppen.

Over het algemeen hebben peuters en kleuters geen uitgebreide uitleg van scheldwoorden nodig. Ze zijn nog te jong om de concepten achter de bekendere scheldwoorden te begrijpen. Het is voldoende om gewoon te zeggen: 'Dat is geen aardig woord'. Kinderen ouder dan vier jaar kunnen wel baat hebben bij een eenvoudige uitleg.

Als je denkt dat je kind enigszins begrijpt wat het woord betekent, kun je vragen wat hij denkt dat het woord betekent. Gebruik daarna algemene termen om uit te leggen waarom het niet oké is. Je zou bijvoorbeeld kunnen zeggen: 'Dat is een woord voor poep, en dat is niet netjes om te zeggen'.

Als je kind blijft schelden, is het verstandig om naar oplossingen voor de langere termijn te kijken. Praat met alle volwassenen in huis en spreek af welke woorden en uitdrukkingen wel en niet acceptabel zijn. In sommige gezinnen zijn uitdrukkingen als 'Oh god' bijvoorbeeld prima, maar andere woorden niet. Wij ontmoedigen onze dochter om "verdorie" of "shit" te zeggen, maar voor andere gezinnen kan dat prima zijn.

Stel regels op! Als je gezin duidelijke regels heeft over schelden en vloeken, is het makkelijker om je kind erop aan te spreken wanneer het onacceptabel taalgebruik bezigt. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: 'Gebruik alsjeblieft een liever woord' of 'Zo praten wij hier niet'. Het is voor kinderen veel minder verwarrend als de regels rondom schelden voor zowel volwassenen als kinderen gelden. Als je wilt dat je kinderen niet schelden, moeten jij en de andere volwassenen in huis het zelf ook vermijden.

Hier zijn nog meer ideeën om respectvol taalgebruik te stimuleren en vloeken in je gezin te verminderen:

• Bedenk andere woorden om te gebruiken als je het zelf lastig vindt om te stoppen met vloeken, en bedenk andere manieren om met lastige situaties om te gaan. In plaats van te vloeken kun je bijvoorbeeld zeggen: 'Ik voel me echt heel gefrustreerd of boos'. Op deze manier geef je het goede voorbeeld van hoe je emoties op een gezonde manier uit.
• Geef een complimentje wanneer je merkt dat je kind goed omgaat met boosheid of frustratie. Als je kind bijvoorbeeld vertelt dat een speelmaatje scheldwoorden gebruikte om haar te plagen, prijs haar dan omdat ze weggelopen is uit de situatie en zelf geen lelijke woorden heeft gebruikt.
• Wees je bewust van wat je kind kijkt, luistert en speelt. Dat betekent toezicht houden en de kijkwijzers controleren op tv, bij films en andere multimedia en muziek. Het is ook een goed idee om de tv, computers en andere apparaten op een plek in huis neer te zetten waar je er gemakkelijk zicht op hebt.