Voorlezen aan kinderen: de ‘miljoen-woordenkloof’

De voordelen van voorlezen aan kinderen zijn vrij bekend, maar hoe belangrijk voorlezen echt is, blijkt uit het volgende cijfer:

Jonge kinderen van wie de ouders hun elke dag vijf boeken voorlezen, beginnen aan de kleuterschool nadat ze ongeveer 1,4 miljoen woorden meer hebben gehoord dan kinderen die nooit worden voorgelezen.

Ohio State's Crane Center for Early Childhood Research

Het verschil in expressieve en receptieve woordenschat bij jonge kinderen verklaart deze miljoen-woordenkloof eenvoudig. Die kloof draagt ook bij aan leesproblemen en een beperkte woordenschat bij kinderen.

Maar wat als je kind gewoon niet wil lezen, laat staan vijf boeken per dag? Volgens het onderzoek ‘horen zelfs kinderen die maar één boek per dag worden voorgelezen tegen hun vijfde ongeveer 290.000 woorden meer dan kinderen die niet regelmatig samen met een ouder of verzorger lezen.’ Dus zelfs één boek per dag maakt al een enorm verschil in de ontwikkeling van je kind.

Het is logisch dat hoe meer woorden kinderen tegenkomen voordat ze naar de kleuterschool gaan, hoe beter ze later leren lezen en schrijven. Dat komt doordat ze de woorden al kennen en ze er niet voor het eerst mee in aanraking komen. Hoe vaker je je kind begrippen laat horen en ze uitlegt, hoe makkelijker het die begrijpt en opslaat in het langetermijngeheugen.

Hoeveel woorden dan?

Volgens een recent onderzoek dat zal verschijnen in het Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics, horen kinderen tegen hun vijfde het volgende aantal woorden:

• Nooit voorgelezen: 4.662 woorden
• 1-2 keer per week: 63.570 woorden
• 3-5 keer per week: 169.520 woorden
• Dagelijks voorgelezen: 296.660 woorden
• Vijf boeken per dag: 1.483.300 woorden

Het verschil tussen ‘nooit voorgelezen’ en ‘vijf boeken per dag’ is verbluffend. Ik moet toegeven dat ik me nooit had gerealiseerd hoeveel woorden kinderen horen met slechts vijf boeken per dag. Natuurlijk wist ik hoe belangrijk lezen vanaf jonge leeftijd is, maar jeetje! Het onderzoek is overweldigend!

Waarom voorlezen zo belangrijk is

Een omstreden onderzoek uit 1992 suggereerde dat kinderen die in armoede opgroeien tegen hun derde ongeveer 30 miljoen woorden minder horen in gesprekken dan kinderen uit meer bevoorrechte gezinnen. Volgens dat onderzoek horen kinderen van ouders met een hoger opgeleid beroep gemiddeld 45 miljoen woorden, en een gemiddeld kind uit een arbeidersgezin 26 miljoen woorden. Kinderen uit gezinnen die van een uitkering leven, horen ongeveer 13 miljoen woorden. Latere onderzoeken suggereren dat deze kloof van 30 miljoen woorden veel kleiner is of zelfs helemaal niet bestaat.

Een ander onderzoek liet zien dat 86-98% van de woorden in de woordenschat van een kind ook in de woordenschat van de ouders voorkwam. Wat vertelt ons dat? Kinderen luisteren naar wat we zeggen. Of we nu tegen hen praten of niet, ze pikken woorden op.

Wat is het verschil tussen praten en voorlezen?

Als logopedist krijg ik vaak de vraag van ouders: ‘Ik praat toch met hem, is dat niet genoeg?’ Het korte antwoord is: nee … dat is het niet. Dat komt doordat de woordenschat in boeken rijker en specifieker is dan wat we in gesprekken met onze peuters gebruiken.

Zo was het favoriete boek van mijn dochter zo’n drie maanden lang een boek over spinnen. Ja, ik weet het … bah. In dat boek stonden woorden als ‘spinachtige’, ‘achterlijf’, ‘kaken’ en ‘weelderige bossen’. Die woorden had ik in gewone gesprekken nooit met haar gebruikt. Toen ze het boek niet meer wilde lezen en (gelukkig) overstapte op Vaiana, vroeg ze me ineens naar het achterlijf van een spin. Ik was verbaasd dat ze het nog wist. Een tijdje later was de film Beetlejuice op tv. In het begin kwam er een spin in beeld en ze zei: ‘Kijk mama, een spinachtige.’

Dat brengt me bij nog een punt … alleen omdat je kind een woord niet meteen zegt, betekent dat niet dat het de informatie niet begrijpt en onthoudt. Soms moeten kinderen een woord vaak horen voordat het echt ‘blijft hangen’. Pas zo’n maand nadat we gestopt waren met het spinnenboek, herhaalde mijn dochter woorden eruit en kon ze de informatie toepassen op een film.

De ervaring van een logopedist

Ik heb ongeveer vijf jaar als logopedist in de vroegbehandeling gewerkt. In die tijd werkte ik met allerlei gezinnen met uiteenlopende financiële achtergronden. Een van de kinderen was een meisje van 2 van wie het gezin alleen Spaans sprak. Ze ging naar een Engelstalige peuterschool en leerde geen van beide talen goed.

Toen ik aan het eind van een sessie uitleg gaf aan het gezin, vroeg ik naar voorlezen. Ik wist dat ze geen boeken hadden, omdat hun inkomen waarschijnlijk onder de armoedegrens lag. Met hulp van een tolk benadrukte ik hoe belangrijk het was om het meisje minstens twee boeken per dag voor te lezen, zodat ze meer taal zou horen. De moeder ging met haar naar de bibliotheek om twee boeken uit te kiezen voor onze volgende sessie.

Het meisje vond het GEWELDIG. Ze gaf me de boeken steeds opnieuw om voor te lezen. We bleven dit aan het eind van elke sessie doen en ze begon te praten. Toen ze drie werd en uit de vroegbehandeling stroomde, sprak ze in korte zinnetjes.

Ik weet dat we als ouders druk zijn en dat het lastig is om er tijd voor te maken. Ik kan je vertellen wat voor mij werkt. We begonnen onze dochter voor te lezen toen ze ongeveer 9 maanden oud was, en we lazen zoveel mogelijk boeken tot ze haar avondflesje op had. We lezen haar nog steeds voor voordat ze gaat slapen. Nu kiest ze zelf haar boeken, wat het voor haar nog leuker maakt.

Maak voorlezen onderdeel van je bedtijdritueel! Kinderen gedijen bij vaste routines en raken er vanzelf aan gewend. Kies boeken of onderwerpen waarvan je weet dat je kind ze leuk vindt.