4 sposoby, jak pomóc niemówiącemu dziecku z autyzmem zacząć mówić

Aby pomóc niemówiącemu dziecku w komunikacji za pomocą choćby prostych słów lub zwrotów, niezbędna jest wczesna interwencja. Spektrum autyzmu jest złożone i w większości przypadków potrzebna jest logopedia. Oto cztery sposoby na wspieranie rozwoju mowy i języka u niemówiącego dziecka z autyzmem w warunkach domowych!

1. Skup się na komunikacji niewerbalnej

Może to brzmieć paradoksalnie, gdy Twoim celem jest zachęcenie dziecka z autyzmem do mówienia. Jeśli jednak wzmocnisz własną komunikację niewerbalną, wzrośnie też liczba sygnałów niewerbalnych wysyłanych przez Twoje dziecko. Choć marzeniem każdego rodzica niemówiącego malucha jest to, by zaczął mówić, to właśnie gesty i komunikacja bez słów tworzą fundament pod rozwój mowy.

Oto kilka sposobów na modelowanie komunikacji niewerbalnej:

• Witając się i żegnając, machaj ręką
• Aby okazać radość lub pochwalić dziecko za sukces, klaszcz w dłonie
• Zadając dziecku pytanie, zachęcaj je do kontaktu wzrokowego – zejdź do jego poziomu lub unieś przedmiot na wysokość swoich oczu. Na przykład: „Chcesz to niebieskie autko?”. Następnie przesuń autko na wysokość swoich oczu, aby zachęcić dziecko do spojrzenia na Ciebie.
• Wskazuj palcem wszystko, o czym mówisz lub o co pytasz. Na przykład: „Smakuje Ci ten makaron?”, wskazując jednocześnie na talerz z makaronem.
• Kiwaj głową, gdy mówisz „tak”

Pamiętaj, że kontakt wzrokowy jest w komunikacji niewerbalnej równie ważny jak gesty dłoni. Zaczęłam modelować komunikację bez słów w relacji z moim synem i widzę ogromną poprawę w wysyłanych przez niego sygnałach. Choć nie jest to jeszcze mowa i pełne słowa, niewerbalne gesty – takie jak pokazywanie palcem – znacznie zmniejszyły frustrację towarzyszącą nam we wzajemnym porozumiewaniu się.

https://www.youtube.com/watch?v=SKhsavlvuao

2. Upraszczaj i skracaj swoje wypowiedzi

To kolejna rzecz, która może wydawać się sprzeczna z intuicją, ale wiele dzieci z autyzmem zmaga się z trudnościami w skupieniu uwagi. Aby wspomóc rozwój języka, spróbuj skracać swoje zdania – zwłaszcza gdy wydajesz polecenia! Jeśli dziecko ma trudności z dłuższą koncentracją, zrozumienie i wykonanie zbyt skomplikowanych instrukcji może być dla niego za trudne.

Skracając zdania i używając prostszych słów, łatwiej przyciągniesz uwagę dziecka i pomożesz mu uczyć się podstawowych słów oraz zwrotów poprzez naśladowanie Ciebie.

Zobaczmy przykład, jak skracać wypowiedzi:

„Nie stawaj na krześle! Usiądź ładnie na pupie, bo spadniesz i zrobisz sobie krzywdę!”

Skróć to do: „Usiądź, proszę”.

Upraszczając polecenie, unikasz wprowadzania chaosu i dajesz dziecku jasną, czytelną instrukcję, która ułatwi mu zmianę zachowania.

3. Naśladuj zachowanie dziecka

Wykorzystaj czas wspólnej zabawy na naśladowanie dźwięków i ruchów dziecka, aby zachęcić je do mówienia! Naśladowanie podczas zabawy pomaga dziecku w:

1. Dzieleniu się emocjami
2. Rozumieniu naprzemienności (czekania na swoją kolej)
3. Zwiększaniu uwagi skierowanej na opiekuna
4. Budowaniu zainteresowania społeczną relacją z opiekunem

Te cztery korzyści płynące z zabawy opartej na naśladowaniu mogą być jednak dla dzieci w spektrum autyzmu sporym wyzwaniem. Badania dowodzą, że zabawa w naśladowanie ma bezpośredni wpływ na ich rozwój. Naukowcy zaobserwowali na przykład, że zdolność dziecka do naśladowania gestów i ruchów ciała pozwala trafnie przewidywać późniejsze postępy językowe. Wielu badaczy uważa dziś, że naśladownictwo powinno być kluczowym elementem wczesnej interwencji terapeutycznej u dzieci z autyzmem, wspierającym ich kompetencje społeczne.

Jak zatem najlepiej uczyć naśladowania?

Po pierwsze: podążaj za zainteresowaniami dziecka. Jeśli Twoja córka uwielbia lalki, rozwijaj zabawę w naśladowanie z jej ulubioną lalką. Po drugie: poproś dziecko słowami „zrób tak”, a następnie wykonaj daną czynność z zabawką. Na przykład: weź lalkę oraz szczotkę i powiedz „zrób tak”, pokazując, jak czesać lalce włosy.

Ponieważ zabawa w naśladowanie to swoista rozmowa bez użycia słów, możesz pójść o krok dalej i zacząć kopiować zachowania oraz dźwięki wydawane przez dziecko. Sama zaczęłam to robić z moim niemówiącym synkiem – i choć nie przełożyło się to jeszcze na nagły wybuch mowy, widzę, ile sprawia mu to radości. Za każdym razem, gdy powtarzam po nim gaworzenie, synek zatrzymuje się, patrzy mi w oczy, uśmiecha się i powtarza ten dźwięk znowu.

4. Pomoc wizualna

W jaki sposób narzędzia wizualne pomagają niemówiącemu dziecku w nauce mowy? Dokładnie to samo pytanie zadawałam sobie w odniesieniu do mojego syna. Na szczęście pewien logopeda wyjaśnił mi zalety, jakie niesie ze sobą system komunikacji wymiennej za pomocą obrazków (PECS).

System PECS pomaga dziecku komunikować potrzeby i pragnienia poprzez wskazywanie na dany obrazek, aby „poprosić” o coś lub wyrazić swoje emocje. Ponieważ wiele dzieci w spektrum autyzmu to wzrokowcy, PECS ułatwia im korzystanie z komunikacji niewerbalnej – na przykład wskazanie palcem lub wręczenie komuś karty, by wyjaśnić, czego w danym momencie potrzebują. Pozwala to ograniczyć frustrację zarówno u niemówiącego malucha, jak i u jego rodziców.

https://www.youtube.com/watch?v=X-7XK1USpBc

System obrazkowy ułatwia również niemówiącym dzieciom rozpoznawanie przedmiotów i przypisanych do nich słów. Przykładowo, na karcie z rysunkiem kartonika mleka znajduje się poniżej podpis „Mleko”. Dziecko uczy się używać karty z mlekiem, by poprosić o napój. Z czasem zaczyna kojarzyć obrazek z widocznym pod nim napisem i podczas sięgania po kartę próbuje również wypowiedzieć słowo „mleko”.

Niedługo sama zaczynam wprowadzać PECS u mojego synka i postanowiłam przygotować własne pomoce wizualne, dopasowane do jego zainteresowań i indywidualnych potrzeb. Choć bardzo cieszę się na ten nowy etap, czuję też lekki niepokój – wdrożenie systemu obrazkowego u niemówiącego dziecka wymaga przecież sporo czasu. Co więcej, w związku z odwołaniem wizyt u terapeutów przez pandemię, razem z mężem musimy poradzić sobie z tym zupełnie sami.

Podsumowanie

Próby porozumienia się z niemówiącym dzieckiem z autyzmem bywają źródłem sporej frustracji. Jeśli maluch nie posługuje się jeszcze także gestami, często prowadzi to do wybuchów złości i poczucia bezradności. Na szczęście istnieją sposoby, dzięki którym możesz wspierać rozwój mowy swojego dziecka w domu.

Choć te cztery metody mogą na pierwszy rzut oka wydawać się nieoczywiste, są niezwykle cennymi narzędziami wspierającymi rozwój mowy. Twoje dziecko nie zacznie mówić pełnymi zdaniami z dnia na dzień. Jednak z upływem czasu, dzięki zabawie w naśladowanie, komunikacji niewerbalnej, upraszczaniu wypowiedzi i systemowi wymiany obrazków, zauważysz u niego wyraźne postępy.