ADHD a rozwój mowy

W tym artykule

• Czym jest ADHD?
• Objawy ADHD
• • 1. Zaburzenia uwagi
  • 2. Nadpobudliwość
  • 3. Impulsywność
• Wpływ ADHD na rozwój mowy
• Jak możesz pomóc swojemu dziecku z ADHD
• Strategie komunikacyjne
• Inne przydatne wskazówki dla rodziców dzieci z ADHD

Bez paniki! ADHD to dość powszechny problem i istnieje mnóstwo form wsparcia – w tym Speech Blubs i ten artykuł. 

Czym jest ADHD?

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to powszechne zaburzenie regulacji pobudzenia. Oznacza to, że obszary mózgu Twojego dziecka odpowiedzialne za uwagę i funkcje wykonawcze działają inaczej – co prowadzi do zaburzeń koncentracji, nadruchliwości oraz impulsywności.

Około 10% dzieci w wieku szkolnym na całym świecie ma ADHD, przy czym występuje ono dwukrotnie częściej u chłopców niż u dziewczynek. Zaburzenie to może występować rodzinnie i NIE jest wynikiem błędów wychowawczych. To w pełni udowodniony stan neurobiologiczny, który często współwystępuje z innymi trudnościami, takimi jak:

• Zaburzenie opozycyjno-buntownicze (ODD): powtarzające się zachowania negatywistyczne, buntownicze, wrogie i nieposłuszeństwo;
• Zaburzenia zachowania (CD) / agresja: powtarzające się łamanie podstawowych praw innych ludzi lub norm społecznych odpowiednich dla wieku, agresja, kłamstwa, kradzieże i wagarowanie;
• Trudności w uczeniu się: osłabiona koordynacja czuciowo-ruchowa, nieczytelne pismo i problemy z pamięcią krótkotrwałą;
• Depresja: drażliwość, problemy ze snem, stale obniżony nastrój oraz niezdolność do czerpania przyjemności z dotychczas lubianych aktywności;
• Zespół Tourette’a: częste, liczne tiki;
• Lęki: niska samoocena, ciągłe zamartwianie się i fobie;
• Rozwojowe zaburzenie koordynacji: niezdarność, trudności w uprawianiu sportu i wyraźne opóźnienia w osiąganiu kamieni milowych rozwoju motorycznego;
• Zaburzenia mowy i języka: znaczne opóźnienia w rozwoju mowy, zbyt ubogi język ekspresywny, wady wymowy oraz trudności z nauką czytania.

Objawy ADHD

Objawy ADHD zmieniają się wraz z rozwojem dziecka, jednak wyróżnia się trzy główne osiowe objawy:

1. Zaburzenia uwagi

• Robi bezmyślne błędy
• Nie zwraca uwagi na szczegóły
• Ma trudności z utrzymaniem uwagi na zadaniach lub podczas zabawy
• Wydaje się nie słuchać, gdy mówi się bezpośrednio do niego
• Często nie stosuje się do poleceń
• Nie kończy zadań szkolnych i obowiązków domowych
• Ma trudności z organizacją zadań i aktywności
• Unika, nie lubi lub niechętnie podejmuje działania wymagające dłuższego wysiłku umysłowego
• Gubi rzeczy niezbędne do pracy lub zabawy
• Łatwo się rozprasza
• Zapomina o codziennych sprawach

2. Nadpobudliwość

• Wierci się, porusza rękami i stopami lub kręci się na krześle
• Wstaje ze swojego miejsca w klasie
• Biega lub wspina się w nieodpowiednich sytuacjach
• Ma trudności ze spokojną zabawą
• Często jest „w ciągłym biegu” lub działa tak, jakby miało „wbudowany motorek”
• Mówi nadmiernie dużo

3. Impulsywność

• Wypala z odpowiedzią, zanim pytanie zostanie dokończone
• Ma problem z czekaniem na swoją kolej
• Przerywa innym lub wtrąca się do rozmów i zabaw

Wpływ ADHD na rozwój mowy

Badania pokazują, że dzieci z ADHD są narażone na trudności w komunikacji, a ciągłe problemy z porozumieniem mogą być bardzo frustrujące dla Ciebie i całej Twojej rodziny.

Jeśli Twoje dziecko jest stale rozproszone, nadpobudliwe i impulsywne, to zupełnie naturalne, że wchodzi w interakcje z Tobą i otaczającym światem inaczej, niż powinno. Odbija się to niekorzystnie na rozwoju mowy i języka, przez co maluch często doświadcza opóźnień lub trudności w niektórych (bądź wszystkich) obszarach językowych. Oto tabela, która pomoże Ci to lepiej zrozumieć:

Obszar rozwoju

Słuchanie

Mówienie

Czytanie

Pisanie

Fonologia (dźwięki mowy)

Rozpoznaje i rozróżnia poszczególne głoski, gdy słucha czyjejś mowy

Prawidłowo używa głosek i wzorców mowy podczas wypowiedzi

Rozumie powiązania między literami a dźwiękami podczas czytania

Poprawnie wykorzystuje powiązania głosek z literami, aby prawidłowo zapisywać słowa

Morfologia (budowa słów)

Rozumie, jak tworzone i łączone są słowa, słuchając czyjejś mowy

Tworzy słowa i poprawnie je zestawia podczas mówienia

Rozumie gramatykę i szyk wyrazów w trakcie czytania

Poprawnie stosuje gramatykę i szyk
wyrazów podczas pisania

Składnia (budowa zdań)

Rozumie strukturę zdań, gdy słucha czyjejś wypowiedzi

Buduje zdania i prawidłowo łączy je podczas mówienia

Rozumie zdania i ich konstrukcję podczas czytania

Poprawnie formułuje zdania i
rozumie zasady ich budowy
podczas pisania

Semantyka (znaczenie słów)

Rozumie słownictwo i znaczenie wyrazów, gdy słucha kogoś innego

Używa bogatego słownictwa i operuje znaczeniami podczas mówienia

Rozumie słownictwo i znaczenie wyrazów w trakcie czytania

Stosuje bogate słownictwo
i dba o znaczenie słów podczas pisania

Pragmatyka (użycie języka w kontekście)

Rozumie społeczne zasady języka mówionego w trakcie dialogu

Używa języka społecznie, tworząc spójne i trafne wypowiedzi podczas rozmowy

Rozumie punkt widzenia bohatera i odpowiednio na niego reaguje

Skutecznie przekazuje swój
punkt widzenia i zamierzoną wiadomość

Jak wspomnieliśmy wcześniej, dzieci z ADHD miewają trudności z funkcjami wykonawczymi, co oznacza, że trudno im przetwarzać i porządkować informacje docierające do nich każdego dnia – na przykład własne myśli podczas rozmowy. Oto kilka powszechnych problemów komunikacyjnych u dzieci z ADHD:

• Mówienie zbyt dużo i niedopuszczanie innych do głosu;
• Mówienie zbyt głośno, zwłaszcza przy podekscytowaniu lub dużym zainteresowaniu tematem;
• Zapominanie w trakcie mówienia, przez co dziecku trudno pamiętać, co powiedział rozmówca i co samo miało za chwilę odpowiedzieć;
• Wtrącanie się z obawy przed zapomnieniem tego, co chce się powiedzieć, oraz z powodu niecierpliwości;
• Odbieganie od tematu, gdy pojawia się roztargnienie i dekoncentracja;
• Rozpraszanie się i „odpływanie” myślami zamiast aktywnego słuchania;
• Trudności ze słuchaniem w grupie z powodu całego zamieszania i bodźców otoczenia;
• Trudności w prowadzeniu dłuższej rozmowy ze względu na problemy z przetwarzaniem informacji i związane z tym zmęczenie.

Jak możesz pomóc swojemu dziecku z ADHD

Najlepszą rzeczą, jaką możesz zrobić, gdy podejrzewasz u dziecka ADHD, jest zadbanie o rzetelną diagnozę. Nie ma jednego prostego testu diagnozującego ADHD, a cała procedura bywa złożona. Postawienie diagnozy wymaga wyraźnych dowodów na istotne klinicznie zaburzenia funkcjonowania społecznego, szkolnego i/lub codziennego.

Jeśli u Twojego dziecka zdiagnozowano ADHD, uważnie obserwuj jego rozwój mowy i reaguj na ewentualne trudności jak najszybciej. Możesz także dostosować swój sposób porozumiewania się, aby zachęcić malucha do rozmowy i ułatwić mu ten proces.

Aby pomóc dziecku z ADHD i całej Waszej rodzinie, lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne, które ułatwi maluchowi codzienne, aktywne funkcjonowanie. Leki są zazwyczaj przepisywane jako element szerszego planu terapeutycznego, obejmującego potrzeby psychologiczne, behawioralne i edukacyjne – zazwyczaj niezbędne jest podejście zespołowe, aby dziecko otrzymało pełne wsparcie.

Strategie komunikacyjne

• Zwracaj uwagę, kiedy dziecko naprawdę Cię słucha i skupia uwagę
• Natychmiast chwal je i doceniaj, gdy dobrze się zachowuje i ładnie się komunikuje
• Wydawaj krótkie, proste polecenia
• Wprowadzaj jasne i zwięzłe zasady rozmowy
• Stwórz strategie komunikacji, które działają u Was obojga
• Daj dziecku wybór
• Korzystaj z pomocy wizualnych
• Mów spokojnym, cichym głosem
• Wyjaśniaj swoje oczekiwania
• Stosuj krótkie listy zadań, które pomogą maluchowi o wszystkim pamiętać
• Rozwijaj to, w czym Twoje dziecko jest dobre
• Upewnij się, że Twoje polecenia zostały zrozumiane

Inne przydatne wskazówki dla rodziców dzieci z ADHD

• Stwórz harmonogram dnia i wprowadź stałą rutynę
• Ustal proste zasady panujące w domu
• Nagradzaj pożądane zachowania
• Zawsze miej dziecko na oku, zwłaszcza w gronie rówieśników
• Wprowadź stały rytuał odrabiania lekcji
• Skupiaj się na wysiłku, a nie na samych ocenach
• Rozmawiaj regularnie z nauczycielami dziecka
• Dbaj o własne pozytywne nastawienie i zdrowie
• Patrz na trudności z odpowiedniej perspektywy
• Bądź gotów na kompromisy
• Wierz w swoje dziecko
• Wyznaczaj dziecku realistyczne obowiązki domowe
• Zapewniaj dziecko, że kochasz je i wspierasz bezwarunkowo
• Zadbaj o siebie i w razie potrzeby szukaj wsparcia u innych.

Oprócz tych wskazówek możesz pobrać naszą aplikację Speech Blubs i wypróbować wspaniałe ćwiczenia rozwijające komunikację.