Czy dzieci z rodzin dwujęzycznych zaczynają mówić później?

W tym artykule

• Rozwijaj zasób słownictwa swojego dwujęzycznego dziecka
• Moje doświadczenia z dwujęzycznymi rodzinami okiem logopedy
• Prawda o dzieciach dwujęzycznych
• Historia D.G.: Praca z dwujęzycznym dzieckiem nad rozwojem mowy
• Historia D.G. – wyjaśnienie
• Perspektywa badawcza na rodziny dwujęzyczne
• Najważniejszy wniosek dla rodzin dwujęzycznych

Rodziny dwujęzyczne nie są dziś rzadkością, a wielu rodziców zwraca się do nas z podobnym pytaniem: „Moje dziecko uczy się dwóch różnych języków – czy to oznacza, że będzie odstawać od rówieśników w szkole i mieć problemy z mową oraz językiem?”

Chciałabym móc odpowiedzieć Ci jednoznacznym „tak” lub „nie”, ale prawda jest taka, że to niemożliwe. Mogę jednak podzielić się doświadczeniem specjalisty, który pracował z wieloma rodzinami posługującymi się dwoma różnymi językami (np. arabskim i angielskim, hiszpańskim i angielskim czy hebrajskim i angielskim). Mogę też przytoczyć badania na ten temat. Niestety, choć badania ISTNIEJĄ, ich wyniki bywają zróżnicowane i rzadko prowadzą do jednoznacznych, długofalowych wniosków.

Jedno jest pewne: najnowsze badania dowodzą, że nauka dwóch języków zdecydowanie niesie za sobą wiele korzyści. Należą do nich lepsze wyniki w nauce, sprawniejsze posługiwanie się językiem w relacjach społecznych oraz większa elastyczność poznawcza (czyli umiejętność wykonywania wielu zadań naraz). Korzyści te wynikają najprawdopodobniej z dużych wymagań stawianych układowi poznawczemu, który na co dzień musi zarządzać dwoma językami.

Rozwijaj zasób słownictwa swojego dwujęzycznego dziecka

Speech Blubs to fantastyczna aplikacja wspierająca logopedię, zawierająca ponad 1500 ćwiczeń, filtry twarzy, aktywności sterowane głosem oraz edukacyjne materiały wideo. Odkrywaj zabawy pomagające w nauce liczb, kolorów, kształtów oraz zwierząt i obserwuj, jak Twoje dziecko robi natychmiastowe postępy! ❤️

Moje doświadczenia z dwujęzycznymi rodzinami okiem logopedy

Jedno jest pewne – zdarza się, że ktoś radzi rodzinom, by ograniczyły kontakt dziecka do tylko jednego języka. Jeśli więc rodzina w domu używa wyłącznie swojego języka ojczystego, a dziecko uczy się drugiego języka w innym otoczeniu (np. w domu rozmawia się po hiszpańsku, a dziecko chodzi do szkoły angielskojęzycznej), rodzice bywają zmuszani do porzucenia swojego naturalnego języka, w którym stanowią prawidłowy wzorzec, na rzecz języka, którego nie sposób opanować z dnia na dzień. Wywołuje to dezorientację zarówno u dziecka, JAK I u rodziców. Jeśli ktoś daje Ci taką radę, zignoruj ją i zmień terapeutę! Rozwój mowy może przebiegać prawidłowo lub z trudnościami NIEZALEŻNIE od tego, ilu języków uczy się dziecko!

Prawda o dzieciach dwujęzycznych

Dzieci dwujęzyczne NIE są również bardziej narażone na zaburzenia mowy i języka. W praktyce, jeśli dziecko ma rzeczywiste zaburzenie rozwoju językowego, te same trudności z artykulacją i wymową pojawią się w OBU językach. Właśnie dlatego diagnoza powinna być w miarę możliwości przeprowadzana w obu językach. Jeśli nie ma takiej możliwości, rodzic powinien być obecny w gabinecie, aby wspierać terapeutę w kwestii zasobu słownictwa. Prowadzenie logopedii w obu językach przynosi szybsze postępy i ułatwia przenoszenie umiejętności na drugi język.

W mojej praktyce dzieci dwujęzyczne – choć czasem w wolniejszym tempie – robią dzięki logopedii postępy i rozwijają prawidłowe umiejętności mowy oraz języka. Pamiętaj też, że każde dziecko jest inne. Nawet jeśli dzieci potrafią przyswajać słownictwo w kilku językach, w przypadku trudności poznawczych lub problemów z uczeniem się ich rozwój może przebiegać wolniej niż u rówieśników.

Historia D.G.: Praca z dwujęzycznym dzieckiem nad rozwojem mowy

Pracuję na pełny etat w placówkach oświatowych oraz dodatkowo w prywatnym gabinecie. W obu tych miejscach mam kontakt z dwujęzycznymi uczniami (głównie mówiącymi po arabsku i hiszpańsku).

Jednym z moich pierwszych małych pacjentów był 6-letni chłopiec, „D.G.”, którego rodzice w domu rozmawiali po arabsku. Warto dodać, że rodzice znali angielski, jednak w domu woleli posługiwać się wyłącznie arabskim. Chłopiec chodził do szkoły z wyłącznie angielskim językiem nauczania. Rodzice zgłosili się na diagnozę, ponieważ nauczyciele w szkole nie byli w stanie zrozumieć, co chłopiec próbuje przekazać. Rodzice przyznali również, że w domu coraz trudniej było im zrozumieć jego mowę w języku angielskim.

Gdy po raz pierwszy spotkałam „D.G.”, zauważyłam, że jestem w stanie zrozumieć zaledwie około 10% z tego, co mówił. Jak na 6-letnie dziecko to niezwykle mało. Chłopiec miał także ogromne trudności ze skupieniem uwagi na czymkolwiek na dłużej niż 3–5 minut. Nie znam języka arabskiego, ale w ramach diagnozy chciałam sprawdzić, jak dziecko radzi sobie w obu językach. Rodzice weszli do gabinetu, a ja poprosiłam go o nazwanie prostych rzeczy, np. słowa „pies”, w obu językach. Jak zauważyli rodzice, słowa po arabsku, które wcześniej wymawiał wyraźnie, były teraz zniekształcone; po angielsku również mówił niewyraźnie, choć słowa angielskie brzmiały nieco czytelniej niż arabskie.

Historia D.G. – wyjaśnienie

Ustaliłam, że angielski u „D.G.” rozwija się (choć wymowa wciąż była niewyraźna), a arabski ulega osłabieniu, ponieważ dziecko spędzało w ciągu dnia znacznie więcej czasu w otoczeniu języka angielskiego niż arabskiego. Poradziłam rodzicom, aby zaczęli uzupełniać każdą wypowiedź po arabsku odpowiednikiem angielskim i na odwrót – na przykład, jeśli poprosi o „mleko” po angielsku, powinni powtórzyć to słowo po arabsku. Po roku logopedii (dwa razy w tygodniu) zaobserwowaliśmy u niego ogromną poprawę w obu językach – do tego stopnia, że podczas zajęć jego mowa była zrozumiała w 75–85%.

„D.G.” zrobił postępy także dzięki ogromnemu zaangażowaniu rodziców i ich chęci aktywnego uczestniczenia w terapii. Stale prosili o dodatkowe materiały, wskazówki i przekazywali mi informacje zwrotne od nauczycieli chłopca. Taka postawa będzie kluczem do sukcesu również w przypadku Twojego dziecka.

Perspektywa badawcza na rodziny dwujęzyczne

Barbara Zurer Pearson (University of Miami) i Sylvia C. Fernandez (University of Maryland) opublikowały w 2001 roku badanie analizujące schematy rozwoju zasobu słownictwa u niemowląt i małych dzieci dwujęzycznych. Obserwowały one grupę 20 dzieci od urodzenia przez okres dwóch lat, aby sprawdzić, jak rozwija się ich mowa. Badanie było bardzo obszerne i szczegółowe, a autorki doszły do kilku ważnych wniosków:

1. Rozwój mowy w dwóch językach u jednego dziecka może przebiegać zupełnie inaczej, choć wykazuje pewne podobieństwa. Co to oznacza? W skrócie: każde dziecko jest inne, ale dzieci dwujęzyczne na ogół przyswajają zasób słownictwa w nieco wolniejszym tempie.
2. Dzieci, które uczyły się dwóch języków od dwóch różnych osób i w dwóch różnych środowiskach, osiągały lepsze rezultaty w nauce mowy. Jeśli Ty i Twój partner płynnie mówicie w dwóch językach, zapewnijcie dziecku kontakt z oboma. Jeśli w szkole lub przedszkolu ktoś posługuje się drugim językiem, zadbajcie o to, by rozmawiał z dzieckiem pod Waszą nieobecność.

Najważniejszy wniosek dla rodzin dwujęzycznych

Dzieci dwujęzyczne nie są opóźnione w rozwoju mowy w porównaniu z dziećmi jednojęzycznymi – po prostu uczą się jej w innym tempie.

Dowiedz się więcej o tym, jak uczyć języka poprzez zabawę!