Czy istnieje związek między synestezją a autyzmem?

W tym artykule

• Czym jest synestezja?
• Diagnoza synestezji
• Kto rozwija synestezję?

Czym jest synestezja?

Synestezja to stan, w którym jeden zmysł (na przykład słuch) jest odbierany jednocześnie tak, jakby uczestniczył w tym jeszcze inny zmysł lub zmysły, np. wzrok. Laura Moss wyjaśnia: „Synestetycy – czyli osoby doświadczające synestezji – mogą widzieć dźwięki, czuć smak słów lub odczuwać wrażenia na skórze, gdy poczują określony zapach. Mogą również widzieć pojęcia abstrakcyjne, takie jak czas, rzutowane w przestrzeni wokół nich”.

Inna odmiana synestezji łączy obiekty, takie jak litery, kształty, cyfry czy imiona ludzi, z zapachem, kolorem lub smakiem. Mówiąc prościej, oznacza to, że synestetyk może widzieć cyfrę „2” jako „niebieską”.

Słowo synestezja pochodzi od dwóch greckich słów: syn (razem) oraz aisthesis (postrzeganie). Dosłownie synestezja oznacza więc „połączone postrzeganie” (Neuroscience for Kids).

Synestezja to rzadkie zjawisko, występujące u zaledwie około 1% populacji. Nie jest to zaburzenie ani niepełnosprawność; eksperci czasami określają ją wręcz jako „niezwykłą zdolność”.

Synestezja może dotyczyć dowolnych zmysłów, ale najczęściej wiąże się z kolorowymi literami i cyframi.

Wiemy już, że synestetyk może widzieć słowo „samolot” w kolorze miętowym, a cyfrę „4” jako ciemnobrązową. Są też osoby z synestezją, które słyszą dźwięki w odpowiedzi na zapach, czują zapachy w reakcji na dotyk lub czują coś fizycznie pod wpływem wzroku. Możliwa jest niemal każda kombinacja zmysłów.

Niektórzy doświadczają synestezji obejmującej trzy lub nawet więcej zmysłów, ale to niezwykle rzadkie przypadki.

Wrażenia synestetyczne są unikalne dla każdego człowieka. Różne osoby z synestezją prawie nigdy nie zgadzają się co do swoich skojarzeń. Innymi słowy, choć jeden synestetyk widzi literę „q” na niebiesko, inny może postrzegać „q” jako pomarańczowe (Neuroscience for Kids).

https://www.youtube.com/watch?v=rkRbebvoYqI

Diagnoza synestezji

Niestety nie ma jednej konkretnej metody diagnozowania synestezji. Jednak dr Richard Cytowic, wybitny badacz tego zjawiska, opracował szczegółowe wytyczne dla lekarzy i naukowców, pozwalające ustalić, czy dziecko ma synestezję.

Kryteria dotyczące tego typu percepcji obejmują:

• Mimowolność: synestetycy nie myślą aktywnie o swoich odczuciach; one po prostu się pojawiają.
• Projekcja: zamiast doświadczać czegoś „oczyma wyobraźni” – jak wtedy, gdy ktoś poprosi nas o wyobrażenie sobie jakiegoś koloru – synestetyk często naprawdę widzi kolor rzutowany w przestrzeni na zewnątrz ciała.
• Trwałość i schematyczność: wrażenie musi być za każdym razem takie samo; na przykład, jeśli czujesz smak czekolady, słysząc Koncert skrzypcowy Beethovena, musisz czuć go zawsze przy tym utworze. Ponadto wrażenie musi być proste – oznacza to, że możesz widzieć kolory, linie lub kształty w odpowiedzi na dany zapach, ale nie zobaczysz czegoś złożonego, jak np. pokoju z ludźmi, meblami i obrazami na ścianie.
• Łatwość zapamiętywania: często wtórne wrażenie synestetyczne zapada w pamięć mocniej niż to pierwotne; na przykład synestetyk, który zawsze łączy kolor fioletowy z imieniem „Laura”, częściej zapamięta, że imię tej kobiety jest fioletowe, niż przypomni sobie samo imię „Laura”.
• Wymiar emocjonalny: doznania te mogą wywoływać reakcje emocjonalne, np. uczucie przyjemności.

Kto rozwija synestezję?

Do tej pory przeprowadzono tylko jedno badanie sprawdzające, kto jest bardziej podatny na rozwój synestezji. Wynika z niego, że częściej występuje ona u kobiet, osób leworęcznych, osób o inteligencji przeciętnej lub powyżej średniej, a także wtedy, gdy synestezję zdiagnozowano już u kogoś z najbliższej rodziny.

Na pierwszy rzut oka synestezja i autyzm wydają się zupełnie różnymi stanami. Synestezję definiuje się jako „łączenie zmysłów”, w którym muzyka może wywoływać kolory, a słowa – smaki. Z kolei cechą definiującą autyzm są trudności w rozumieniu społecznym i komunikacji.

Nowe badania pokazują jednak, że obie grupy zgłaszają zwiększoną wrażliwość sensoryczną, taką jak awersja do określonych dźwięków i świateł, a także odmienne tendencje w skupianiu uwagi na szczegółach.

Mimo to synestetycy rzadko zgłaszają tradycyjne trudności komunikacyjne, które są objawami zazwyczaj definiującymi autyzm. Choć badania wskazują na powiązania między tymi dwoma stanami, wydają się one mieć charakter sensoryczny, a nie społeczny (Science Daily).

Wstępne badania wskazują, że synestezja występuje szczególnie często u osób w spektrum autyzmu, które wykazują niezwykłe zdolności „sawantyczne”, takie jak wybitny talent do arytmetyki, ponadprzeciętna pamięć czy zdolności plastyczne. Przypomnij sobie film „Rain Man”. Osoby o cechach niezwykle wysokiej inteligencji są bardziej predysponowane do synestezji.

To naprawdę fascynujące zjawisko! Jeśli zauważasz u swojego dziecka oznaki synestezji, warto skonsultować się z lekarzem, psychologiem lub neurologiem – chociaż większość ludzi diagnozuje się samodzielnie. Istnieje zresztą wiele testów online, które pomagają to sprawdzić.

Synestezja to absolutnie nic złego ani negatywnego. Co więcej, w późniejszym życiu może okazać się dla Twojego dziecka wspaniałą pomocą w zapamiętywaniu i przypominaniu sobie informacji!