Jak rozwijać umiejętności zabawy u dzieci z autyzmem

W tym artykule

• Zabawa prowadzona przez specjalistę
• Zabawa prowadzona przez rodzica
• • Nadwrażliwość
  • Jak się bawić
• Terapia oparta na relacjach
• • Stosowana Analiza Behawioralna (ABA)
  • Terapia zabawą Floortime

Kiedy Twoje dziecko otrzymuje diagnozę, ważne jest, aby dowiedzieć się, jak bawić się z dzieckiem ze spektrum autyzmu. Zapytaj terapeutę o to, jak sprawić, by czas zabawy przynosił jak najwięcej korzyści, wprowadzając odpowiednie pomysły i podejścia terapeutyczne.

Dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD) to przede wszystkim dzieci.

Muszą przejść przez te same etapy rozwoju, co każde inne dziecko. W przypadku niektórych umiejętności może to zająć trochę więcej czasu. W innych mogą być wręcz do przodu. Pewne jest jednak to, że zabawa ma ogromny i zbawienny wpływ na ich rozwój społeczny, umysłowy i emocjonalny.

Zabawa zawsze jest formą terapii; u dzieci z ASD ma ona jeszcze większą wartość terapeutyczną.

Zabawa prowadzona przez specjalistę

Wielu rodziców korzysta z pomocy specjalistów wykwalifikowanych we wprowadzaniu terapii przez zabawę u dzieci z ASD. Odpowiednie przygotowanie pozwala tym terapeutom wprowadzać zabawy angażujące dzieci i ich rodziców, co pomaga osiągać lepsze rezultaty.

• Zintegrowane grupy zabawowe (IPG) łączą dzieci z ASD i dzieci neurotypowe. Zazwyczaj w każdej grupie znajduje się nie więcej niż pięcioro dzieci w podobnym wieku, z czego zazwyczaj dwoje ma ASD. Dzieci ze spektrum autyzmu uczą się z pierwszej ręki, jak bawią się inne maluchy. Grupy spotykają się kilka razy w tygodniu i kontynuują spotkania tak długo, jak długo widoczne są postępy.
• JASPER (Joint Attention Symbolic Play Engagement and Regulation) to metoda, która ma na celu poprawę umiejętności wspólnej uwagi u dzieci z ASD. Celem jest poszerzenie zainteresowań dziecka – od kręcenia kółkami samochodziku po zabawę nim jak prawdziwym autem. Dzięki temu może ono bawić się z rówieśnikami w bardziej naturalny sposób.

Zabawa prowadzona przez rodzica

Jeśli rodzice mają szczęście mieszkać w pobliżu terapeutów lub ośrodków dla osób z ASD, warto skonsultować się ze specjalistami i uczestniczyć w sesjach, aby nauczyć się stosowania tych technik w domu. Jeśli rodzeństwo i rodzice potrafią wzmacniać techniki terapii zabawą, jest to ogromny sukces dla dziecka z ASD.

Oto kilka pomysłów, które świetnie sprawdzają się w warunkach domowych i wspierają postępy neurologiczne.

Nadwrażliwość

Dzieci z ASD często wykazują ponadprzeciętną wrażliwość na dotyk, bodźce bólowe lub mają trudności z oceną położenia własnego ciała w przestrzeni (propriocepcja). Stopniowe i wielokrotne wprowadzanie danego bodźca może pomóc dziecku lepiej go tolerować.

Na przykład, jeśli Twoje dziecko nie znosi uczucia wody na skórze, spróbuj zanurzyć własny palec w małej misce z wodą, a następnie malować nim po swojej dłoni niczym farbą. Rób to kilka razy dziennie, nie proponując dziecku udziału. Gdy zauważysz, że zaczyna interesować się tym, co robisz, zapytaj, czy chce spróbować. To terapia długofalowa, więc pamiętaj, że poprawa może wymagać tygodni lub miesięcy.

Jak się bawić

Dzieci z ASD często bawią się przedmiotami inaczej niż dzieci neurotypowe. Niejednokrotnie bardziej interesują je poszczególne elementy zabawki niż używanie jej jako całości.

Jeśli Twoje dziecko bardzo interesuje się jedną zabawką, na przykład samochodem lub ciężarówką, poobserwuj, jak się nią bawi. Jeśli po prostu kręci kółkami, to doskonała okazja, by pokazać mu inny sposób zabawy.  

Weź podobny pojazd, który będzie „Twój”. Usiądź na podłodze na poziomie dziecka, blisko niego. Baw się autkiem w tradycyjny sposób. Dodaj kilka efektów dźwiękowych typu „brum-brum”, aby przyciągnąć uwagę malucha.

Twoim jedynym zadaniem jest zademonstrowanie, jak można bawić się pojazdem, by sprawiało to jeszcze więcej frajdy.

Terapia oparta na relacjach

Eksperci dokładnie zbadali problem nadwrażliwości na dotyk w ASD. Obecnie uważa się, że to właśnie ta nadwrażliwość odpowiada za trudności z zachowaniami społecznymi. Wielu rodziców martwi się, gdy dziecko z ASD rzadko zauważa ich obecność i sprawia wrażenie, jakby nie rozumiało, że ono i inni ludzie są do siebie podobni.

Stosowana Analiza Behawioralna (ABA)

Terapia ta opiera się na naszej wiedzy o zachowaniach w relacjach społecznych. ABA jest stosowana od dziesięcioleci do oceny funkcjonowania dzieci z ASD oraz dobierania metod leczenia, które najlepiej odpowiadają ich indywidualnym potrzebom.

ABA dąży do osiągnięcia następujących celów:

1. Rozwój umiejętności językowych i komunikacyjnych
2. Poprawa uwagi, koncentracji, umiejętności społecznych, pamięci i wyników w nauce 
3. Redukcja zachowań trudnych

Terapia zabawą Floortime

Jedną z najpopularniejszych i nowocześniejszych metod rozwijania umiejętności społecznych jest Floortime. Nazwa ta odnosi się do miejsca, w którym odbywa się terapia – na podłodze, na poziomie dziecka. Rodzic uczestniczy w zabawie dziecka na jego poziomie, bez pouczania i narzucania zasad zabawy. Specjaliści uczą rodziców tej metody i służą im wsparciem.

W metodzie Floortime wyróżnia się sześć kluczowych etapów rozwojowych:

1. Samoregulacja i zainteresowanie światem
2. Bliskość i angażowanie się w relacje
3. Komunikacja dwukierunkowa
4. Komunikacja złożona
5. Tworzenie wyobrażeń emocjonalnych
6. Myślenie emocjonalne

Każde dziecko, każdy rodzic i każda rodzina są inni i mają wyjątkowe potrzeby. Wdrożenie terapii w którejkolwiek z powyższych form ma kluczowe znaczenie dla rozwoju fizycznego, intelektualnego i społecznego dziecka z ASD. Konsultacja ze specjalistą w dziedzinie terapii ASD będzie dla rodziców prawdopodobnie najlepszym rozwiązaniem.

Przede wszystkim zachowaj cierpliwość, bądź wyrozumiały i po prostu się bawcie!