Selectief mutisme: een introductie voor ouders

In dit artikel lees je wat het is, hoe je het kunt herkennen en welke behandelingen er zijn voor selectief mutisme. Ook staan we stil bij een aantal mythes over deze stoornis.

In dit artikel

• Wat is selectief mutisme?
• Veelvoorkomende mythes
• Maak je je zorgen dat je kind selectief mutisme heeft?
• Veelgebruikte behandelingen en technieken door zorgprofessionals
• • Een paar boeken over selectief mutisme

Wat is selectief mutisme?

Selectief mutisme is een angststoornis waarbij een kind in bepaalde situaties (in de klas of bij vreemden) niet kan spreken, maar thuis zonder moeite communiceert. Het begint meestal in de vroege kindertijd, tussen 2 en 4 jaar. Hoewel het zelden voorkomt, kan een kind ook selectief mutisme ontwikkelen tegenover bepaalde familieleden die het niet vaak ziet. Wat de oorzaken betreft, denken sommige onderzoekers dat omgevingsfactoren en genetische factoren een rol kunnen spelen.

Enkele signalen die je kunt opmerken bij een kind met selectief mutisme:

• Thuis makkelijk praten, maar niet met anderen (kinderen op school of vreemden);
• Oogcontact vermijden;
• Weinig gezichtsuitdrukking in angstige situaties;
• Sociale isolatie/terugtrekken;
• Verlegen temperament;
• Zich vastklampen aan ouders/verzorgers;
• Scheidingsangst;
• Communiceert met anderen via non-verbale communicatie of door te fluisteren.

Veelvoorkomende mythes

1. Selectief mutisme is een fase waar kinderen vanzelf overheen groeien.

Dit klopt niet! Het is geen fase en het komt ook niet alleen bij kinderen voor. Het is een angststoornis die, als ze niet behandeld wordt, kan aanhouden tot in de puberteit en volwassenheid.

2. Selectief mutisme is een vorm van autisme.

Hoewel de symptomen kunnen lijken op die van autisme, zijn het verschillende stoornissen. Kinderen met selectief mutisme gedragen zich verschillend, afhankelijk van hun omgeving. Op school spreken ze misschien niet, maar thuis zijn ze sociaal en spraakzaam.

3. Kinderen hebben deze stoornis door verwaarlozing of trauma.

Een van de misvattingen die we vaak horen, is dat kinderen selectief mutisme ontwikkelen door een trauma. Onderzoek laat juist zien dat deze mythe schadelijk kan zijn, omdat ze kan verhinderen dat een kind de juiste behandeling krijgt voor de angst die er echt is. (Wanneer mutisme ontstaat door posttraumatische stress, stopt een kind met praten in omgevingen waar het eerder zonder moeite sprak.)

4. En tot slot: selectief mutisme is een spraak- of taalstoornis.

Het is geen spraak- of taalstoornis. Wel is het mogelijk dat een kind met selectief mutisme daarnaast ook een spraak- of taalprobleem heeft.

Praat je kind niet? Doe onze gratis screening en krijg tips om je kind te helpen:

Maak je je zorgen dat je kind selectief mutisme heeft?

Het is heel belangrijk om met de kinderarts en andere zorgprofessionals (logopedisten en psychologen) te praten als je je zorgen maakt. Na een diagnose kunnen verschillende behandelvormen worden ingezet om je kind te helpen. Hoe goed die behandelingen werken, kan wel afhangen van verschillende factoren, zoals hoeveel jaar een kind er al mee worstelt of dat het bijkomende spraakproblemen heeft.

Veelgebruikte behandelingen en technieken door zorgprofessionals

Dit zijn de nieuwste inzichten over de behandeling van selectief mutisme:

Cognitieve gedragstherapie of CGT is een therapeutisch hulpmiddel dat zorgprofessionals gebruiken om iemand te helpen kijken naar hoe hij of zij zichzelf ziet.

Exposuretherapie (een vorm van CGT) is een methode die angst wil verminderen door een kind geleidelijk bloot te stellen aan situaties waar het bang voor is. Het lijkt misschien de oplossing om situaties te vermijden die een kind angstig maken. Laten we eerlijk zijn: we doen het zelf ook. Toch is dat geen oplossing, omdat het het gedrag van een kind verder kan belemmeren en de angst kan versterken.

Stimulus fading is een techniek waarbij je een kind laat omgaan met iemand met wie het makkelijk praat, en er langzaam een nieuwe persoon bij laat komen.

In sommige gevallen wordt medicatie gebruikt bij oudere kinderen met ernstige vormen van angst.

Positieve bekrachtiging is een ander hulpmiddel in therapie om een kind het gewenste gedrag te laten vertonen (bijvoorbeeld met speelgoed, een koekje of stickers).

Logopedie: Zoals eerder gezegd is selectief mutisme geen spraakstoornis. Toch kan een kind naast selectief mutisme ook een taal- en spraakprobleem hebben; in dat geval is logopedie nodig.

Een paar boeken over selectief mutisme

• Helping Your Child with Selective Mutism: Practical Steps to Overcome a Fear of Speaking door Angela E. McHolm, Charles E. Cunningham en Melanie K. Vanier
• Maya’s Voice Book door Wen-Wen Cheng
• Overcoming Selective Mutism: The Parent’s Field Guide door Aimee Kotrba en Shari J. Saffer

Vermoed je dat je kind selectief mutisme heeft? Dan is vroege hulp erg belangrijk. Neem contact op met een psycholoog of logopedist om te bepalen hoe je verder kunt. Hoe sneller je stappen zet, hoe beter je kind geholpen kan worden om zijn uitdagingen te overwinnen.