Czy czas skupienia uwagi Twojego malucha mieści się w normie?

Warto pamiętać, że czas skupienia uwagi dzieci neurotypowych może znacznie różnić się od czasu koncentracji dzieci z ADHD lub w spektrum autyzmu. W tym artykule przyglądamy się uwadze dzieci, aby pokazać, jak bardzo maluchy mogą się od siebie różnić.

W tym artykule

• Ogólna zasada
• • Średni czas skupienia uwagi według wieku
• Jak wydłużyć czas skupienia uwagi dziecka
• Spektrum autyzmu (ASD) a czas skupienia uwagi
• ADD i ADHD 
• Czas przed ekranem
• Głowa do góry!

Z drugiej strony dr Ralph Lewis z Sunnybrook Health Sciences Centre w Toronto zauważa: „W rzeczywistości osoby nadmiernie skoncentrowane (znajdujące się na skrajnym prawym krańcu krzywej Gaussa dla uwagi) również napotykają trudności. Bywają drobiazgowe, obsesyjne, nieelastyczne i perfekcjonistyczne, przez co mogą tracić z oczu szerszy obraz sytuacji”. 

Dlatego warto doceniać to, na jakim etapie rozwoju Twoje dziecko znajduje się teraz, i cieszyć się jego własną drogą.

Ogólna zasada

Eksperci stosują prostą zasadę pozwalającą oszacować średni czas skupienia uwagi u dzieci neurotypowych: pomnóż od 2 do 5 minut przez każdy rok życia dziecka. Ten przedział uwzględnia fakt, że KAŻDE dziecko rozwija się w swoim tempie.

Eksperci od rozwoju dzieci na ogół przyjmują, że rozsądny oczekiwany czas skupienia to od dwóch do trzech minut na każdy rok życia. Oznacza to czas, przez jaki neurotypowe dziecko potrafi utrzymać uwagę na danym zadaniu.

Średni czas skupienia uwagi według wieku

Wiek

Długość skupienia uwagi

2 lata

4–10 min.

3 lata

6–15 min.

4 lata

8–20 min.

5 lat

10–25 min.

6 lat

12–30 min.

7 lat

14–35 min.

8 lat

16–40 min.

9 lat

18–45 min.

10 lat

20–50 min.

Źródło: redcrayonimagination.com

Warto dodać, że niektórzy badacze rozwoju określają górną granicę na pięć minut na każdy rok życia, co oznacza, że dwulatek może być w stanie skupić się na jednym zadaniu nawet przez 10 minut. Oczywiście są to jedynie uogólnienia. To, jak długo dziecko naprawdę potrafi się skoncentrować, zależy w dużej mierze od takich czynników jak:

1. Liczba hałasów lub bodźców rozpraszających w pobliżu, 
2. Głód lub niewłaściwa dieta,
3. Wrodzona zdolność do celowego działania,
4. Poziom odczuwanego stresu,
5. Zmęczenie dziecka / pora dnia, 
6. Ogólny stan zdrowia dziecka – trudno się skupić, kiedy coś boli lub uwiera,
7. Ilość biernego czasu spędzonego przed ekranem,
8. Ilość wartościowego czasu spędzonego z rodzicami,
9. Występowanie zaburzeń, schorzeń lub stanów depresyjnych,
10. oraz stopień zainteresowania daną czynnością. 

Jeśli jednak czas skupienia uwagi Twojego dziecka jest wyraźnie krótszy niż przeciętnie, warto się temu przyjrzeć.

Jednym ze sposobów jest działanie z wyprzedzeniem i angażowanie dziecka w aktywności, które pomagają wydłużać ten czas. Oto kilka sprawdzonych strategii:

Jak wydłużyć czas skupienia uwagi dziecka

Oto kilka prostych strategii, które mogą pomóc Twojemu dziecku lepiej się skoncentrować:

• Proponuj aktywności angażujące dziecko twórczo.
• Zadbaj o to, aby zadanie było zabawą, jeśli to tylko możliwe.
• Połącz zadanie z czymś, czym dziecko aktualnie się interesuje.
• Wypróbuj zabawki manipulacyjne (np. fidget spinnery) – to cała gama gadżetów, którymi maluchy mogą zająć ręce podczas skupiania się na innych zadaniach.
• Sprawdzaj regularnie postępy. Dziel zadania na mniejsze etapy. Nagradzaj wysiłek.
• Wprowadzaj krótkie przerwy na ruch. 
• Bądź blisko fizycznie podczas wydawania poleceń.
• Ćwiczcie koncentrację poprzez układanie puzzli, klocków, składanie modeli itp.
• Zadbaj o zaspokojenie podstawowych potrzeb: posiłek, picie i toaletę.
• Chwal pozytywne zachowania.
• Wiedz, kiedy warto poprosić o pomoc specjalistę.

Spektrum autyzmu (ASD) a czas skupienia uwagi

Większość dzieci w spektrum ASD ma krótszy czas skupienia uwagi niż dzieci neurotypowe. Z perspektywy nauczyciela to niezwykle ważna wiedza, która pozwala planować lekcje z uwzględnieniem tych potrzeb. Każde dziecko mające trudności ze skupieniem bardzo szybko zaczyna się nudzić i frustrować. A przecież nie tak powinien wyglądać każdy szkolny dzień! Uczenie się w poczuciu ciągłej frustracji utrudnia zrozumienie, przyswojenie i zapamiętanie przekazywanej wiedzy. Pociąga to za sobą także głębsze konsekwencje.

Spada poczucie pewności siebie, samoocena i motywacja dziecka. Jak podaje magazyn Autism Parenting Magazine: „mniej niż połowa dzieci i młodzieży w spektrum autyzmu deklaruje, że czuje się w szkole szczęśliwa, a pięcioro na dziesięcioro uważa, że nauczyciele nie wiedzą, jak ich wspierać”. Musimy zatroszczyć się o nasze dzieci lepiej. Pierwszym krokiem jest szczera rozmowa z nauczycielem dziecka z ASD, aby mógł zoptymalizować metody nauczania i przygotować plan zajęć sprzyjający wszystkim uczniom.

ADD i ADHD 

Dzieci z zespołem deficytu uwagi (ADD) lub zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) zmagają się z trudnościami w koncentracji, bywają impulsywne, a czasem nadruchliwe. Warto pamiętać, że nie każde dziecko z ADHD wykazuje cechy nadpobudliwości ruchowej. Schorzenie to diagnozuje się również częściej u chłopców niż u dziewczynek. 

Strona internetowa przygotowana przez lekarzy z Columbia University stanowi wspaniałe źródło wiedzy na ten temat. Specjaliści definiują tam samo zaburzenie, opisują jego objawy oraz trzy główne typy, szczegółowo omawiają nadpobudliwość ruchową, a także proces diagnozy i leczenia. Gorąco polecamy zajrzeć na ich stronę. 

W odniesieniu do skupienia uwagi autorzy wymieniają:

U dzieci w wieku wczesnoszkolnym oprócz trudności z koncentracją mogą pojawić się również inne objawy, takie jak:

• działanie pod wpływem impulsu, bez zastanowienia
• chwiejność emocjonalna
• trudności z pilnowaniem swoich rzeczy, takich jak prace domowe czy podręczniki
• problemy z planowaniem
• trudności z dokończeniem pracy domowej lub codziennych obowiązków
• niski próg tolerancji na frustrację
• kłopoty z dzieleniem się, czekaniem na swoją kolej i pozwalaniem innym dojść do głosu
• podatność na wypadki i potknięcia
• trudności w podejmowaniu przemyślanych decyzji

Każdy z nas w nieco inny sposób radzi sobie z naturalnym skupieniem i utrzymaniem motywacji. Podobnie jak w przypadku innych cech, w całym społeczeństwie istnieje szerokie spektrum zdolności koncentracji: niektórzy z nas mają naturalnie dłuższą uwagę, a inni krótszą. W dużej mierze determinują to geny. Biologiczne podłoże tego zjawiska jest fascynujące i stanowi dynamicznie rozwijający się obszar badań, który zasługuje na naszą uwagę.

Czas przed ekranem

W niedawnym artykule w portalu Slate przytoczono stanowisko UNICEF-u, według którego „negatywne skutki korzystania z ekranów przez niemowlęta i małe dzieci sięgają od krótszego czasu skupienia uwagi aż po niższy poziom empatii”. Badania w tej dziedzinie rozwijają się błyskawicznie, do czego przyczyniła się m.in. pandemia COVID-19 i związany z nią wzrost czasu spędzanego przed monitorami. Trzymamy rękę na pulsie i na bieżąco będziemy dzielić się wskazówkami, jak wspierać koncentrację u dzieci.

Głowa do góry!

Drodzy Rodzice, nie poddawajcie się! W sieci znajdziecie mnóstwo wartościowych materiałów i pomysłów, jak wspierać malucha na tym etapie. Pamiętajcie też, że jeśli potrzebujecie rzetelnej oceny lub porady, zawsze warto skonsultować się ze specjalistą, takim jak logopeda!