Czym jest zespół zaburzeń uwagi (ADD)?

Dzieci ze zdiagnozowanym zespołem zaburzeń uwagi (ADD) mogą zacząć wykazywać trudności w czytaniu i nauce po pójściu do przedszkola lub szkoły. 

Wielu rodziców pyta mnie, czym różnią się od siebie trzy typy ADD (tak, są aż trzy) i jak mogą pomóc dziecku w domu. W tym wpisie poruszam dokładnie te kwestie i przybliżam specyfikę tego zaburzenia.

Jaka jest różnica między ADD a ADHD?

Dzieci z ADD mogą mieć trudności w uczeniu się i często grożą im powtarzające się problemy dyscyplinarne w szkole. To te dzieci, które powiedzą: „Wiedziałem, że nie wolno, ale po prostu nie mogłem się powstrzymać”. W rzeczywistości zarówno dorośli, jak i rówieśnicy mogą uznać takich uczniów za leniwych ze względu na brak skupienia na zadaniach i niedokańczanie prac.

Choć ADD występuje niezwykle często, wokół tego zaburzenia wciąż krąży wiele błędnych przekonań. Nadpobudliwość może być również elementem ADD – wówczas mówimy o zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), który obejmuje też problemy z zachowaniem.

Typy ADD/ADHD

Wyróżnia się trzy typy ADD/ADHD, które dają podobne objawy i każdy z nich wiąże się z problemami z uwagą. Główne różnice polegają jednak na innych zachowaniach towarzyszących trudnościom z koncentracją.

1. ADHD z przewagą nadpobudliwości psychoruchowej i impulsywności (ADHD-HI) – dzieci z tą diagnozą mają nie tylko problem ze skupieniem uwagi na lekcjach, ale bywają też nadruchliwe i impulsywne. To dzieci, które nie potrafią usiedzieć w miejscu bez względu na to, co zrobisz, i mówią lub robią pierwszą rzecz, jaka przyjdzie im do głowy (nawet jeśli to zły pomysł); 
2. ADHD z przewagą zaburzeń koncentracji uwagi (ADHD-I) – ten typ częściej występuje u dziewczynek. Dzieci te cechuje znaczna nieuwaga, zwłaszcza gdy w otoczeniu pojawia się wiele rozpraszaczy; 
3. ADHD typ mieszany (ADHD-Combined) – jak zapewne domyślasz się po nazwie, dzieci z tą diagnozą wykazują objawy WSZYSTKICH cech zaburzenia. Jeśli nie otrzymają odpowiedniej diagnozy i pomocy, to właśnie one najczęściej borykają się z problemami dyscyplinarnymi.

Diagnoza

Jeśli podejrzewasz u swojego dziecka ADD z nadpobudliwością lub bez niej, porozmawiaj z pedagogiem szkolnym, nauczycielem lub lekarzem o odpowiednim postępowaniu. Jeśli cokolwiek Cię niepokoi, zacznij działać już dziś.

Pediatra może zalecić wizytę u psychologa dziecięcego, który przeprowadzi formalne testy, aby sprawdzić, czy dziecko spełnia kryteria ADD i jakie jest nasilenie objawów. Badanie to pomaga nie tylko odróżnić ADD od innych trudności wpływających na naukę, ale stanowi też ważny element monitorowania postępów dziecka w odpowiedzi na wprowadzone wsparcie.

W przypadku postawienia diagnozy lekarze najczęściej zalecają farmakoterapię w celu opanowania objawów. Leki przepisuje się aż 88% dzieci ze zdiagnozowanym ADD/ADHD. Dostępnych jest kilka różnych rodzajów leków, więc jeśli jeden nie zadziała, lekarz z reguły zaproponuje inny preparat.

Pamiętaj, aby skonsultować dziecko ze specjalistą ponownie, gdy wejdzie w okres dojrzewania. W tym czasie ciało bardzo się zmienia i fakt, że dany lek działał świetnie od piątego roku życia, nie oznacza, że będzie tak samo skuteczny na tym nowym etapie. 

Farmakoterapia nie jest jedyną dostępną metodą wsparcia. Większość specjalistów zaleci trening modyfikacji zachowania. Pomóc w tym może terapeuta specjalizujący się w ADD/ADHD. Warto również przyjrzeć się diecie dziecka.

Badania pokazują, że białko jest kluczowe dla dzieci w wieku szkolnym. Powinny one przyjmować od 28 do 45 gramów białka dziennie, czego większość dzieci nie osiąga. Niektóre badania wykazały również, że diety eliminacyjne – wykluczające nabiał, pszenicę/gluten, jaja czy kukurydzę – przynoszą pozytywne rezultaty u dzieci z ADD/ADHD. 

Lęk przed „szufladkowaniem”

Brałam udział w wielu spotkaniach zespołu terapeutycznego, podczas których wykluczałam zaburzenia przetwarzania słuchowego lub zaburzenia przetwarzania językowego, dochodząc do wniosku, że dziecko ma ADD lub ADHD. Reakcją rodziców najczęściej jest ogromny smutek i lęk. Wielu z nich obawia się, że diagnoza ADD przypnie ich dziecku łatkę.

Jako rodzic możesz jednak zrobić bardzo wiele, aby temu zapobiec. Porozmawiaj z dzieckiem, aby wiedziało, że zmagania z ADD nie są jego winą. Wyjaśnij mu, że Twoją rolą jest pomóc mu zdobyć umiejętności, które ułatwią mu naukę z uwzględnieniem jego wyjątkowego sposobu funkcjonowania.

Dostosowania w klasie

Gdy dziecko ma diagnozę ADD lub ADHD, kluczowe jest opracowanie planu wsparcia edukacyjnego (takiego jak orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego). Dzięki temu można wprowadzić szereg dostosowań w klasie, które ułatwią mu osiąganie sukcesów edukacyjnych. Takie dostosowania mogą obejmować:

1. Wydłużony czas na sprawdzianach przy wsparciu nauczyciela wspomagającego, który pomaga utrzymać uwagę;
2. Dodatkowy czas na udzielenie odpowiedzi; 
3. Nawiązanie kontaktu wzrokowego przed wydaniem polecenia;
4. Miejsce w ławce – bezpośrednio przed nauczycielem;
5. Sprawdziany: udostępnienie banku słów lub możliwość korzystania ze wzorów;
6. Podręczniki w wersji elektronicznej lub dodatkowy komplet książek, aby uniknąć braków w zadaniach domowych;
7. Polecenia w formie pisemnej równolegle do ustnych ze względu na trudności z pamięcią roboczą.

Choć bywa to trudne, należy maksymalnie ograniczyć wszelkie bodźce rozpraszające. Dotyczy to zarówno klasy, jak i domu – szczególnie wtedy, gdy dziecko ma usiąść do nauki.

Pamiętaj też, by zauważać i chwalić pożądane zachowania. Jeśli dziecko uczyło się w skupieniu przez 15 minut, pozwól mu na przerwę, gdy o nią poprosi. Takie częste pauzy są mu niezbędne, aby umysł mógł odpocząć. 

Ruch to klucz w pracy z tymi dziećmi. Zapewnij im aktywne przerwy w klasie i w domu. Aktywność fizyczna podnosi poziom dopaminy i noradrenaliny (których stężenie u uczniów z ADD/ADHD bywa obniżone), co poprawia koncentrację, samokontrolę i nastrój. 

Nie bój się proponować takich rozwiązań podczas rozmów z nauczycielami czy szkolnym zespołem wsparcia. Dzięki odpowiedniej pomocy Twoje dziecko wypracuje strategie, które pozwolą mu zrekompensować słabsze strony!