Czym są zaburzenia przetwarzania językowego (LPD)?

Niedawno uczestniczyłam we wspaniałych warsztatach prowadzonych przez audiolożkę Suzanne Foley, która omawiała różnice między: zaburzeniami przetwarzania językowego, zaburzeniami przetwarzania słuchowego a zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).

Nawet jako logopedzie zdarza mi się mylić te zaburzenia ze sobą, więc mogę sobie wyobrazić, jak niezwykle trudne dla rodziców i innych specjalistów musi być ich rozróżnienie.

Na początek chciałam omówić podstawy tego, czym właściwie są zaburzenia przetwarzania językowego. Po pierwsze, to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń w moim liceum. W rzeczywistości tylko w tym roku trafiło do mnie około 10 uczniów z klas ogólnodostępnych, którzy z niewiadomych przyczyn zupełnie nie radzą sobie z bieżącymi przedmiotami. Po przeprowadzeniu diagnozy widzę wyraźnie, że problem tkwi w przetwarzaniu języka mówionego i pisanego.

Czym są zaburzenia przetwarzania językowego (LPD)?

Zaburzenie przetwarzania językowego to trudność z dostępem do nabytych umiejętności językowych (np. słownictwa) oraz ze sprawnym integrowaniem tych umiejętności w celu sformułowania odpowiedzi (werbalnej, pisemnej, w postaci gestu lub zachowania).

Gail Richard

Jeśli Twoje dziecko z trudem uczy się czytać, ma kłopoty z komunikacją, wykonywaniem poleceń wieloetapowych, niczego nie może zapamiętać i łatwo się rozprasza – może mieć zaburzenia przetwarzania językowego.

„Czerwone flagi” u przedszkolaków

Istnieje kilka kluczowych cech charakterystycznych dla osób z LPD. Gdy dziecko osiąga wiek przedszkolny, cechy te stają się znacznie bardziej widoczne, zwłaszcza w porównaniu z rówieśnikami.

Zachowania te mogą obejmować:

1. Trudności z zachowaniem kolejności zdarzeń (sekwencjonowaniem).
2. Wolniejszy rozwój słownictwa i pojęć.
3. Nieefektywną pamięć krótkotrwałą.
4. Opóźnione używanie i rozumienie pytań ze słowem „dlaczego”.
5. Trudności z przypominaniem sobie słów (dziecko nie może znaleźć w głowie słowa, które chce wypowiedzieć).
6. Niedojrzałą gramatykę z utrzymującymi się, powtarzającymi się błędami.
7. Wolniejszy rozwój umiejętności społeczno-językowych; słabą znajomość reguł prowadzenia rozmowy.

Przyczyny zaburzeń przetwarzania językowego

Chociaż nie ma jednej konkretnej przyczyny LPD, zdiagnozowane dzieci mają pewne wspólne cechy. Należą do nich między innymi:

1. Wykształcenie matki: matka ma wykształcenie niższe niż średnie.
2. Kolejność narodzin i płeć: najmłodszy w rodzinie chłopiec ma wyższe ryzyko zdiagnozowania zaburzeń przetwarzania językowego.
3. „Niska” punktacja w skali Apgar po urodzeniu. Więcej informacji na temat skali Apgar znajdziesz w poniższej tabeli.

Wskaźnik

0 punktów

1 punkt

2 punkty

Zabarwienie skóry (wygląd)

Sinica; bladość

Różowy tułów; sine kończyny

Różowe

Puls (czynność serca)

Brak

Poniżej 100 uderzeń/min

Powyżej 100 uderzeń/min

Reakcja na bodźce (grymas twarzy)

Brak (wiotkość)

Słaba reakcja na bodźce

Szybka reakcja na bodźce

Napięcie mięśniowe (aktywność)

Brak

Zgięte ręce i nogi

Aktywne ruchy

Oddychanie

Brak

Wolne i nieregularne

Głośny krzyk

Co można zrobić w klasie?

Zwykle w moich poradach na blogu skupiam się na tym, co możesz zrobić w domu. Uważam jednak, że równie ważne jest omówienie tego, jak nauczyciele mogą pomóc Twojemu dziecku, jeśli zdiagnozowano u niego LPD.

Jeśli w warunkach szkolnych nie zostaną wprowadzone odpowiednie modyfikacje, Twoje dziecko będzie manifestować w domu zachowania wynikające z frustracji i przytłoczenia. Chociaż strategie te są przeznaczone głównie do szkoły, jak najbardziej możesz zaadaptować je do środowiska domowego.

12 strategii przy zaburzeniach przetwarzania językowego

1. Jeśli uczeń nie odpowiada na zadane pytanie, zapytaj po prostu: „co przed chwilą powiedziałam?”. Jeśli dziecko potrafi dokładnie powtórzyć Twoje słowa, oznacza to, że usłyszało komunikat, ale może nie rozumieć jego znaczenia. Z kolei jeśli powtórzy go niedokładnie, powtórz informację dokładnie tak samo, jak wcześniej, i dodaj wyjaśnienie.
2. Mów wolniej, nie głośniej.
3. Najpierw powtórz informację tymi samymi słowami. Nie parafrazuj od razu.
4. Zrób pauzę przed ważną informacją lub daj sygnał fizyczny (np. dotknięcie ramienia) przed rozpoczęciem mówienia.
5. Używaj prostych poleceń w rozmowie z dzieckiem. Komunikat nie powinien mieć więcej niż trzy słowa.
6. Przygotuj bank słów podczas sprawdzianów lub testów.
7. Używaj przesadnej ekspresji lub piosenek.
8. Stosuj wizualne przypomnienia o codziennym planie dnia. Najlepiej, aby to dziecko narysowało dany obrazek lub symbol, ponieważ ułatwi mu to korzystanie z niego i zapamiętanie go.
9. Ogranicz wymagania dotyczące zapamiętywania. Dzieci rozwijające się typowo są w stanie zapamiętać naraz tylko niewielką liczbę słów. Pamiętaj o możliwościach pamięciowych na danym etapie wiekowym i odpowiednio dostosowuj polecenia.
10. Kontroluj poziom hałasu w domu i w klasie. Staraj się eliminować wszelkie zbędne lub rozpraszające dźwięki, gdy dziecko próbuje się uczyć lub odrabia lekcje.
11. W szkole zadbaj o preferencyjne miejsce w ławce. Dziecko powinno siedzieć blisko nauczyciela, gdy ten tłumaczy materiał lub wydaje polecenia.
12. Rozmawiaj z dzieckiem o wprowadzanych udogodnieniach. Ważne jest, aby wiedziało, dlaczego siedzi z przodu i dlaczego stosuje się pewne modyfikacje, które mają ułatwić mu naukę.

Więcej ważnych informacji o LPD

Bardzo prosimy: nie karz dziecka za brak odpowiedzi ustnej. Nie zawsze rozumie ono, o co jest pytane lub o czym toczy się rozmowa. Milczenie daje mu czas na przetworzenie informacji i zmniejsza ryzyko zawstydzenia przed kolegami i rówieśnikami z klasy.

Jeśli uczeń podniesie rękę lub próbuje odpowiedzieć na pytanie, wywołaj go jako pierwszego i pomóż mu sformułować myśl, jeśli ma trudności. Zaproponuj odpowiedź wielokrotnego wyboru lub podsuń wskazówki naprowadzające na właściwe rozwiązanie. Dotyczy to także środowiska domowego. Jeśli Twoje dziecko nie potrafi podjąć decyzji, daj mu kilka opcji do wyboru, np.: „wolisz iść do parku czy do kina?”.

Nigdy nie zakładaj z góry, że dziecko rozumie słownictwo, którego używasz w domu lub które poznaje w klasie. Wszelkie nowe słowa warto dzielić na części, nazywać, porządkować, układać w grupy i opisywać.

Oprócz stosowania tych wskazówek dotyczących zaburzeń językowych pamiętaj o regularnych rozmowach z nauczycielem dziecka i logopedą. Przekażą Ci oni karty pracy oraz cenne spostrzeżenia na temat postępów Twojego malucha. Logopeda udzieli także bardziej szczegółowych informacji na temat zaburzeń przetwarzania językowego oraz opóźnionego rozwoju mowy!