Zaburzenia przetwarzania słuchowego

Według przeglądu Geffner i Kesslera zaburzenia przetwarzania słuchowego (APD) odnoszą się do tego, „co mózg robi z tym, co słyszą uszy”.

Oto przykład: starsza babcia piła kawę, siedząc ze swoim małym wnuczkiem. Kiedy dopiła do dna, znalazła na dnie filiżanki małego zielonego żołnierzyka. Spojrzała na wnuczka, a ten uśmiechnął się i powiedział: „Widzisz, babciu, zupełnie jak w telewizji – najlepsze na przebudzenie to żołnierze w filiżance”.

Słuch to niezwykle złożony proces. To, co robią nasze uszy i mózgi, aby usłyszeć i przetworzyć informacje w ułamku sekundy, jest zdumiewające. Wykorzystujemy słuch do komunikacji, nauki i wchodzenia w interakcje z różnymi otoczeniami, w których się znajdujemy.

Badania pokazują, że słuch, szczególnie u dzieci, ma kluczowe znaczenie dla rozwoju mowy i nauki. Nauczanie wymagające odbioru słuchowego stanowi 75–80% całego nauczania w klasie. Oznacza to, że tradycyjna edukacja zakłada, że wszystkie dzieci potrafią usłyszeć, skupić się i zrozumieć głos nauczyciela.

Na przestrzeni lat zaburzenia przetwarzania słuchowego (APD) zyskały na popularności jako coraz częściej diagnozowane zaburzenie. Niestety, wciąż brakuje jasności co do diagnozy i leczenia APD. Jedno z pierwszych nieporozumień dotyczy skrótu używanego do opisu tego zaburzenia – czy to centralne zaburzenia przetwarzania słuchowego (CAPD), czy APD. Oba skróty opisują to samo zaburzenie i ludzie stosują je zamiennie.

Czym jest APD?

Katz, Stecker i Henderson (1992) opisali zaburzenia przetwarzania słuchowego jako „to, co robimy z tym, co słyszymy”. Jest to zdolność mózgu do przetwarzania docierających sygnałów słuchowych. Kiedy informacja trafia do mózgu, analizuje on częstotliwość, natężenie i cechy czasowe dźwięku. Gdy u dziecka diagnozuje się APD, oznacza to, że zdolność mózgu do interpretacji tych cech jest osłabiona.

Do przetwarzania informacji słuchowych wykorzystujemy sześć wyodrębnionych umiejętności słuchowych, które zdefiniowała grupa robocza ASHA (American Speech and Hearing Association) w 1996 roku:

1. Lokalizacja i lateralizacja dźwięku: umiejętność określenia, skąd dochodzi dźwięk.
2. Dyskryminacja słuchowa (rozróżnianie dźwięków): umiejętność usłyszenia różnicy między podobnymi dźwiękami.
3. Rozpoznawanie wzorców słuchowych: zdolność do odróżniania tonów wysokich od niskich i wyczuwania rytmów dźwiękowych.
4. Pogorszenie odbioru w obecności konkurencyjnych sygnałów akustycznych: trudności ze słuchaniem w hałasie w tle (np. usłyszenie rozmowy w restauracji).
5. Pogorszenie odbioru słuchowego przy zniekształconych sygnałach akustycznych: trudności ze słuchaniem w warunkach dalekich od idealnych (np. w klasie szkolnej).
6. Czasowe aspekty słyszenia: wyczuwanie w czasie kolejności docierających informacji słuchowych.

Zaburzenia przetwarzania słuchowego nie są ubytkiem słuchu i nie można ich wykryć za pomocą typowego badania słuchu („podnieś rękę, gdy usłyszysz pisk”). Częstość występowania tego zaburzenia wynosi 3–5% populacji w wieku szkolnym. Przypada ono dwukrotnie częściej na chłopców niż na dziewczynki.

Wpływ na umiejętności

Umiejętności przetwarzania słuchowego wpływają na zdolność dziecka do wyraźnego słyszenia i rozumienia słów. Może to również rzutować na mowę czynną i bierną dziecka, pamięć, uwagę oraz funkcje poznawcze.

Zaburzone przetwarzania słuchowego sprawia na przykład, że dziecko zamiast słowa „kot” słyszy „koc”. Z pewnością wpłynie to na jego zdolność do nauki znaczenia słów. Dziecko musi mieć od 6 do 7 lat, aby można było u niego skutecznie zdiagnozować zaburzenia przetwarzania słuchowego. Jednak audiologowie mogą stosować pewne narzędzia przesiewowe już od 4. roku życia, co pozwala ocenić, czy dziecko jest w grupie ryzyka rozwoju APD.

Oznaki i objawy APD

Dzieci z APD wykazują wzorce zachowań, które początkowo ujawniają się w ich umiejętnościach słuchania. Trudności te mogą również wskazywać na inne problemy, takie jak trudności w uczeniu się, zaburzenia rozwoju mowy, deficyt uwagi oraz inne opóźnienia rozwojowe. Dziecko z zaburzeniami przetwarzania słuchowego może mieć trudności z:

• Czytaniem i pisaniem,
• Zapamiętywaniem więcej niż jednego polecenia naraz,
• Nadwrażliwością na głośne dźwięki,
• Powolną lub opóźnioną reakcją, sprawiającą wrażenie braku odpowiedzi,
• Utrzymaniem koncentracji w otoczeniu, w którym występuje hałas w tle,
• Rozumieniem humoru lub sarkazmu, który „słychać” w intonacji głosu,
• Rozumieniem osób mówiących z akcentem lub bardzo szybko,
• Rozpoznawaniem kierunku, z którego dochodzi dźwięk.

Jak przebiega diagnoza w kierunku zaburzeń przetwarzania słuchowego?

Audiolog (specjalista od badania słuchu) jest jedynym specjalistą medycznym, który może zdiagnozować zaburzenia przetwarzania słuchowego. Niestety, nie każdy audiolog ma odpowiedni sprzęt lub przeszkolenie w diagnozowaniu APD, dlatego warto upewnić się co do tego podczas umawiania wizyty. Audiolog może zdiagnozować zaburzenie przy użyciu różnorodnych narzędzi testowych, które sprawdzają funkcje poznawcze dziecka, uwagę, pamięć, środowisko rodzinne, edukację itp.

Dlaczego warto wykonać diagnozę?

1. Aby ustalić, czy zaburzenie występuje, a jeśli tak, to w jakim stopniu. Pomoże to dziecku w szkole i w domu. W przypadku starszych dzieci informacja ta jest kluczowa, by pomóc im zrozumieć, dlaczego napotykają trudności i z jakiego powodu wprowadzono dla nich określone ułatwienia.
2. Aby wykluczyć to zaburzenie jako przyczynę trudności dziecka. Jeśli diagnoza nie wykaże APD, ważne jest, aby rodzina otrzymała wskazówki dotyczące poszukiwania właściwego rozpoznania.

Terapia zaburzeń przetwarzania słuchowego

Każde dziecko jest inne, co oznacza, że plan terapii APD dla każdego dziecka również będzie inny. Jednym ze specjalistów, który powinien znaleźć się w zespole terapeutycznym, jest logopeda. Wsparcie to można uzyskać w ramach szkoły lub w prywatnym gabinecie.

W wielu systemach edukacyjnych APD nie jest uznawane za podstawę do formalnego wsparcia w klasie, co oznacza, że może nie kwalifikować dziecka do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego lub indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego. Dziecko może jednak zostać zakwalifikowane do wsparcia z tytułu zaburzeń komunikacji językowej, zyskując dzięki temu zajęcia, które prowadzi logopeda w szkole. Zajęcia trwają zwykle 30–40 minut i dla niektórych uczniów mogą okazać się niewystarczające. Część dzieci może potrzebować bardziej intensywnej, zindywidualizowanej terapii prywatnej.