Mutyzm wybiórczy: przewodnik dla rodziców

W tym artykule dowiesz się, czym jest mutyzm wybiórczy, jak go rozpoznać, jakie są metody leczenia oraz poznasz najczęstsze mity związane z tym zaburzeniem.

W tym artykule

• Czym jest mutyzm wybiórczy? 
• Częste mity
• Martwisz się, że Twoje dziecko może mieć mutyzm wybiórczy? 
• Popularne metody leczenia i techniki stosowane przez specjalistów
• • Kilka książek o mutyzmie wybiórczym 

Czym jest mutyzm wybiórczy? 

Mutyzm wybiórczy to zaburzenie lękowe, w którym dziecko nie jest w stanie mówić w określonych sytuacjach społecznych (w klasie lub w obecności nieznajomych), podczas gdy w domu komunikuje się bez trudu. Zwykle zaczyna się we wczesnym dzieciństwie, między 2. a 4. rokiem życia. Choć zdarza się to rzadko, dziecko może przejawiać mutyzm wybiórczy także wobec niektórych członków rodziny, jeśli nie widuje ich zbyt często. Jeśli chodzi o przyczyny tego zaburzenia, badacze uważają, że istotną rolę mogą odgrywać czynniki środowiskowe i genetyczne. 

Oto kilka objawów, które możesz zauważyć u dziecka z mutyzmem wybiórczym:

• Swobodne mówienie w domu, ale brak mowy w kontaktach z innymi (dziećmi w szkole lub obcymi); 
• Unikanie kontaktu wzrokowego; 
• Brak mimiki twarzy w sytuacjach budzących lęk;
• Wycofanie społeczne lub izolowanie się;
• Nieśmiały temperament;
• Kurczowe trzymanie się rodziców lub opiekunów;
• Lęk separacyjny; 
• Używanie komunikacji niewerbalnej lub szeptu w rozmowie z innymi.

Częste mity

1. Mutyzm wybiórczy to tylko faza, z której dzieci z czasem wyrastają. 

To nieprawda! To nie jest zwykła faza ani problem, który dotyczy wyłącznie dzieci. Jest to zaburzenie lękowe, które pozostawione bez leczenia może utrzymywać się w okresie dojrzewania i dorosłości.

2. Mutyzm wybiórczy to forma autyzmu.

Chociaż objawy mogą przypominać autyzm, są to zupełnie inne zaburzenia. Dzieci z mutyzmem wybiórczym zachowują się różnie w zależności od otoczenia. W szkole mogą nie odzywać się wcale, podczas gdy w domu są towarzyskie i bardzo gadatliwe.

3. Dzieci mają to zaburzenie w wyniku zaniedbania lub traumy.

Jednym z częstych błędnych przekonań jest to, że dzieci rozwijają mutyzm wybiórczy wskutek traumy. Badania pokazują, że ten mit bywa wręcz szkodliwy, ponieważ może uniemożliwić dziecku otrzymanie właściwej pomocy w radzeniu sobie z rzeczywistym lękiem. (Gdy mutyzm pojawia się w wyniku stresu pourazowego, dziecko przestaje mówić w środowiskach, w których wcześniej nie miało z tym żadnych trudności). 

4. I wreszcie: mutyzm wybiórczy to zaburzenie mowy lub języka.

To nie jest zaburzenie mowy ani języka. Jednak możliwe jest, że u dziecka z mutyzmem wybiórczym występują również wady wymowy lub trudności językowe.

Twoje dziecko nie mówi? Wypełnij nasz bezpłatny test przesiewowy, aby dowiedzieć się, jak możesz mu pomóc:

Martwisz się, że Twoje dziecko może mieć mutyzm wybiórczy? 

Jeśli masz jakiekolwiek obawy, kluczowa jest rozmowa z pediatrą i innymi specjalistami (takimi jak logopeda i psycholog). Po postawieniu diagnozy można wdrożyć różne formy terapii, aby wesprzeć dziecko. Skuteczność leczenia zależy jednak od wielu czynników, m.in. od tego, jak długo dziecko zmaga się z problemem oraz czy ma dodatkowe trudności związane z mową.

Popularne metody leczenia i techniki stosowane przez specjalistów

Oto najnowsze podejścia w terapii mutyzmu wybiórczego:

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) to metoda terapeutyczna stosowana przez specjalistów, która pomaga dziecku skupić się na tym, jak postrzega samo siebie.

Terapia ekspozycyjna (forma CBT) to metoda mająca na celu zmniejszenie lęku poprzez stopniowe oswajanie dziecka z sytuacjami, których się boi. Choć unikanie sytuacji wywołujących lęk u dziecka może wydawać się najprostszym rozwiązaniem (bądźmy szczerzy, sami też często tak robimy), w rzeczywistości nie rozwiązuje problemu – może wręcz utrwalać trudności i wzmacniać lęk. 

Wygaszanie bodźca (stimulus fading) to technika, w której dziecko wchodzi w interakcję z osobą, przy której czuje się swobodnie i mówi bez trudu, a następnie do rozmowy powoli i stopniowo dołącza nowa osoba.

W niektórych przypadkach u starszych dzieci z nasilonymi postaciami lęku stosuje się także farmakoterapię.

Pozytywne wzmocnienie to kolejne narzędzie wykorzystywane w terapii, motywujące dziecko do pożądanego zachowania (np. poprzez zabawkę, ciasteczko lub naklejki).

Logopedia: Jak wspomniano wcześniej, mutyzm wybiórczy nie jest wadą wymowy. Może się jednak zdarzyć, że dziecko oprócz mutyzmu wybiórczego ma również trudności językowe i wady wymowy – w takim wypadku konieczna będzie logopedia.

Kilka książek o mutyzmie wybiórczym 

• Helping Your Child with Selective Mutism: Practical Steps to Overcome a Fear of Speaking autorstwa Angeli E. McHolm, Charlesa E. Cunninghama i Melanie K. Vanier 
• Maya’s Voice Book autorstwa Wen-Wen Cheng 
• Overcoming Selective Mutism: The Parent’s Field Guide autorstwa Aimee Kotrby i Shari J. Saffer

Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko zmaga się z mutyzmem wybiórczym, wczesna interwencja jest niezwykle ważna. Skontaktuj się z psychologiem lub logopedą, aby ustalić plan działania. Podjęcie kroków tak szybko, jak to możliwe, pomoże Twojemu dziecku pokonać trudności.