Rozwój dziecka: Kiedy maluch powinien zacząć łączyć słowa?

Jedną z największych obaw rodziców w kwestii rozwoju dziecka jest to, kiedy ich maluch zacznie skutecznie się porozumiewać. Przecież jest o wiele łatwiej, gdy potrafi powiedzieć, czego chce, czego potrzebuje lub czy coś jest nie tak. Pamiętaj jednak, że zwłaszcza we wczesnych latach dzieci rozwijają się w różnym tempie, zależnie od predyspozycji genetycznych i środowiska.

Jeśli u dziecka występuje zespół wad wrodzonych, zaburzenie lub zaburzenia poznawcze, wpłynie to na jego zdolność do nauki i używania języka. 

Rozwój mowy z aplikacją Speech Blubs

Speech Blubs to fantastyczna aplikacja do ćwiczeń z zakresu logopedii, zawierająca bibliotekę ponad 1500 aktywności, filtry twarzy, ćwiczenia aktywowane głosem oraz edukacyjne filmiki. Odkryj wszystko – od sekcji „Wczesne dźwięki” po „Zbuduj zdanie” – i obserwuj, jak Twoje dziecko od razu zaczyna się uczyć!

Proces rozwoju mowy

Mowa telegraficzna odnosi się do etapu dwuwyrazowego we wczesnym rozwoju językowym dziecka. Na przykład maluch może powiedzieć: „Mama patrz!” albo „Dzidzia czyta!”

Jeśli chodzi o kamienie milowe w rozwoju, według Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP) dziecko powinno wypowiedzieć swoje pierwsze słowo do 15. miesiąca życia. Kolejnym, rzadziej omawianym, ale równie ważnym kamieniem milowym jest moment, w którym dzieci zaczynają tworzyć połączenia wyrazowe. 

Kiedy dziecko po raz pierwszy próbuje osiągnąć ten etap, jego zbitki słowne składają się zwykle z rzeczowników i określeń czynności, np. „mama idzie” lub „tata góra”. W miarę jak umiejętności językowe malucha się rozwijają i doskonalą, zacznie on dołączać czasowniki (czynności).

Przykładem może być zwrot „auto jedzie”. Połączenia zawierające czasowniki są kluczowe, ponieważ stanowią fundament dla rozwoju umiejętności gramatycznych dziecka. Dzieci powinny łączyć ze sobą dwa słowa do 24. miesiąca życia (Bright Futures: Guidelines for Health Supervision of Infants, Children, and Adolescents (wyd. 3)). 

Niedawne badanie dotyczyło pierwszych słów oraz pierwszych połączeń wyrazowych u dzieci i sprawdzało, czy opóźnienia w którymkolwiek z tych kamieni milowych zapowiadają późniejsze trudności językowe. Co ciekawe, dzieci, które późno zaczęły łączyć słowa, były bardziej narażone na przyszłe problemy z językiem niż dzieci, które z opóźnieniem wypowiedziały pierwsze słowa (Journal of Early Intervention, 38 (1) (41–58)). Oznacza to, że sam moment, w którym dziecko zaczyna mówić, nie jest aż tak istotny jak to, kiedy zaczyna łączyć słowa. 

Jako logopeda otrzymuję wiele pytań od rodziców, których dzieci przechodzą przez te etapy i wkraczają w wiek poniemowlęcy. Oto odpowiedzi na kilka najczęściej zadawanych pytań dotyczących rozwoju dziecka!

Czy „dziękuję” i „pa-pa” to przykłady łączenia słów?

Wiele dzieci używa takich słów bardzo wcześnie, a rodzice myślą, że maluch posługuje się dwuwyrazowymi połączeniami. Jednak te zwroty są zapamiętywane jako całe „bloki”. To co innego niż nauczenie się dwóch odrębnych słów i zestawienie ich ze sobą. Jeśli Twoje dziecko mówi „dziękuję, mamo”, to dopiero wtedy mamy przykład połączenia dwóch różnych słów. 

Moje dziecko używa mnóstwa pojedynczych słów. Czy jest już gotowe, by je łączyć?

Wskazówek dostarcza logopedka Lauren Lowry w swoim artykule „Combining Words Together: A Big Step in Language Development”, w którym wyjaśnia, że zanim dziecko będzie potrafiło połączyć dwa słowa, musi umieć:

1. Używać różnorodnych słów

Dzieci potrzebują w swoim zasobie słownictwa czegoś więcej niż tylko rzeczowników (nazw osób, miejsc i przedmiotów), aby móc łączyć słowa. Gdy opanują już niektóre wczesne czasowniki (słowa oznaczające czynności, np. „daj”, „idź” lub „lej”), przymiotniki (słowa opisujące, np. „ciepły”, „duży” lub „szybki”) i/lub przyimki (słowa określające położenie, np. „na”, „w” lub „pod”), zyskują elementy niezbędne do budowania zdań. Tego typu słowa rozwijają się zazwyczaj do 18. miesiąca życia. 

2. Wyrażać dwie myśli naraz

Zanim maluch zacznie przekazywać dwie myśli za pomocą dwuwyrazowych połączeń, zazwyczaj wyraża je, łącząc słowo z gestem „uzupełniającym”, który dodaje nową informację do wypowiedzianego słowa. Na przykład, gdy dziecko wskazuje na słoik z ciastkami i mówi: „Mama”, jego komunikat niesie ze sobą dwie myśli: chce, aby mama dała mu ciastko.

Albo gdy maluch rozkłada szeroko ramiona na znak, że coś jest „wielkie”, wskazując jednocześnie na dużego pluszaka – jego przekaz zawiera dwie myśli: miś jest duży. Nie należy mylić tego z używaniem przez dziecko gestów pokrywających się ze znaczeniem słowa (np. pokazywaniem ciastka palcem i mówieniem „ciastko”), ponieważ wyraża to tylko jedną myśl.

Kiedy rodzic mówi mi, że jego dziecko używa nie tylko rzeczowników, oznacza to, że maluch jest prawdopodobnie gotowy, aby zacząć łączyć słowa w pierwsze frazy. 

Moje dziecko nie łączy słów. Czy powinnam się martwić?

Jeśli Twoje dziecko ma 24 miesiące lub więcej i nadal nie łączy słów, warto skonsultować się z pediatrą i poprosić o skierowanie na badanie, jakie przeprowadza logopeda. Specjalista oceni umiejętności i rozwój Twojej pociechy, aby ustalić, czy potrzebna jest logopedia. 

5 sposobów, jak pomóc dziecku łączyć słowa

1. Podążaj za dzieckiem

Dzieci potrzebują ćwiczeń i powtórzeń, jeśli chodzi o nadawanie i odbieranie komunikatów słownych. Aby zachęcić malucha do spontanicznej komunikacji, podążaj za jego inicjatywą i obserwuj, czym się zajmuje.

Poczekaj, aż wyśle Ci sygnał, i daj mu chwilę na odpowiedź, zanim wkroczysz do akcji. Pamiętaj, aby zniżyć się do jego poziomu i komentować to, co akurat robi. 

2. Kładź nacisk na różnorodne słowa

Kiedy bawisz się i rozmawiasz z dzieckiem, akcentuj nowe słowa powiązane z tym, czym akurat się interesuje. Używaj mowy ciała i moduluj głos, aby te nowe wyrazy wyraźnie wybrzmiały.

Pamiętaj o wprowadzaniu innych słów niż tylko rzeczowniki – sięgaj po proste czasowniki (np. „stój”, „pchaj” lub „myj”), przymiotniki (np. „mały”, „miękki” lub „zimny”) oraz przyimki (np. „w”, „na”, „na dół” lub „do góry”).

Czasowniki są szczególnie ważne przy budowaniu pierwszych zdań i rozwijaniu umiejętności gramatycznych. Pobawcie się pluszowym misiem, aby demonstrować te słowa w działaniu!

3. Pokazuj krótkie, poprawne gramatycznie zdania

Nawet jeśli pierwsze połączenia wyrazowe dziecka nie są poprawne gramatycznie (np. „jechać auto”, „chcieć pić” albo „ja góra”), ważne jest, aby dostarczać mu wzorców w pełni poprawnych językowo. Oznacza to, że nie należy powielać błędnej gramatyki malucha.

Mów do dziecka krótkimi, prostymi zdaniami, ale dbaj o nienaganną gramatykę. Dzięki temu maluch zrozumie, jak zestawia się ze sobą słowa i co one oznaczają. Na przykład, gdy dziecko wsiada do samochodu i mówi: „jechać auto”, możesz odpowiedzieć: „Jedziemy samochodem”.

4. Rozwijaj wypowiedzi dziecka

Możesz rozwijać język malucha, wplatając jego pojedyncze słowo w krótkie zdanie. Jeśli dziecko pcha samochodzik i mówi „szybko”, możesz przekształcić to w zdanie: „Auto jedzie szybko!”. A jeśli uśmiecha się, jedząc ciastko, i mówi „ciastko”, możesz powiedzieć: „To pyszne ciastko”.

5. Dołączaj gesty do swoich słów

Kiedy podczas mówienia używasz gestów, pokazujesz dziecku, jak korzystać z mowy ciała i słów jednocześnie. Pomoże to Twojemu maluchowi opanować stosowanie gestów uzupełniających wypowiedź.