Wczesna nauka czytania: dlaczego NIE warto uczyć dziecka alfabetu na pamięć!

W tym artykule

• Ucz się nowych dźwięków i słów z aplikacją Speech Blubs
• Znaczenie manipulowania dźwiękami
• Jak pomóc dziecku manipulować dźwiękami
• • 1. Zaangażuj ciało
  • 2. Świętuj sukcesy
  • 3. Zadbaj o brak presji
• Jak bawić się w gry z manipulowaniem dźwiękami

Różne metody nauczania od dawna są przedmiotem gorących dyskusji, a w szczególności metoda fonetyczna i metoda całościowa (whole language). Decyzja o nauce kolejnych liter alfabetu, potem głosek, które reprezentują, a następnie ich połączeń, wcale nie jest dla większości nauczycieli pierwszym wyborem przy wprowadzaniu wczesnej nauki czytania.

Zwolennicy metody całościowej i czytania z przewodnikiem uważają, że nauka czytania to coś więcej niż tylko proste dekodowanie poszczególnych części wyrazu, i proponują różne strategie poszerzania słownictwa oraz rozumienia tekstu. W tym artykule kontynuujemy tę dyskusję.

Ucz się nowych dźwięków i słów z aplikacją Speech Blubs

Odkryj ponad 1500 angażujących aktywności, z których Twój maluch skorzysta i które pokocha. Rozpocznijcie wspólną drogę do wczesnej nauki czytania i ćwiczcie logopedię w domu!

Znaczenie manipulowania dźwiękami

Dla wielu osób tradycyjna metoda fonetyczna pomija jeden kluczowy element nauki czytania: manipulowanie dźwiękami (głoskami). Często zauważam to w pracy z rodzicami i dziećmi – naprawienie tego błędu to jeden z najszybszych sposobów, by zamienić opornego czytelnika w zapalonego miłośnika książek.

Badania nad procesem nauki czytania podkreślają ogromne znaczenie zabaw dźwiękowych u dzieci w wieku od 18 miesięcy do 4 lat. Uczenie małych dzieci wyodrębniania głosek w słowie jest o wiele ważniejsze niż uczenie ich samych liter. Nauka liter powinna zawsze następować dopiero po rozwinięciu świadomości fonologicznej (rozpoznawania i różnicowania dźwięków mowy).

Recytowanie alfabetu to miły sposób na oswojenie malucha z literami, ale bez umiejętności manipulowania dźwiękami dziecku będzie znacznie trudniej rozwinąć skrzydła w samodzielnym czytaniu.

Aby dzieci potrafiły czytać, dzielić słowa na części i nadawać dźwiękom znaczenie, muszą najpierw umieć nimi manipulować. Przestańmy więc tak bardzo naciskać na wkuwanie alfabetu, a zacznijmy oswajać dzieci ze wszystkimi dźwiękami, których będą potrzebować do wyrażania siebie przez całe życie.

Istnieje spora różnica między znajomością liter a świadomością fonologiczną. Ta pierwsza to umiejętność rozpoznawania liter i odpowiadających im dźwięków – angażuje zarówno wzrok, jak i słuch.

Jak wspomniałam wcześniej, świadomość fonologiczna powinna wyprzedzać znajomość liter i ma charakter czysto słuchowo-werbalny. Oznacza to, że możecie bawić się dźwiękami w dowolnym momencie i w biegu, bo dziecko wcale nie musi na nic patrzeć.

Jak pomóc dziecku manipulować dźwiękami

Rodzice mogą pomagać maluchom w manipulowaniu dźwiękami na wiele sposobów. Może to polegać na wypowiedzeniu prostego słowa i usunięciu pierwszej lub ostatniej głoski, by zastąpić ją inną. Może to być również dzielenie słów na sylaby.

Istnieje kilka zabaw, w które możesz grać z dzieckiem, aby wspierać rozwój percepcji słuchowej. We wszystkich tych szybkich grach warto pamiętać o trzech ważnych zasadach:

1. Zaangażuj ciało

Gdzie tylko się da, zamieniaj to w zabawę ruchową. Na przykład, dzieląc wyraz na głoski, możecie dotykać głowy, brzucha i palców u stóp, albo dotknąć głowy, brzucha, a na ostatni dźwięk podskoczyć. Pozwalając dziecku poczuć dźwięki w ciele i powiązać je z ruchem, pomagasz mu dostrzec odrębność każdej głoski, co ułatwia jej zapamiętywanie.

2. Świętuj sukcesy

Za każdym razem, gdy dziecku uda się poprawnie podzielić wyraz lub trafnie zgadnąć dźwięk, doceń jego wysiłek. Oto kilka pomysłów na szybkie, fizyczne gesty radości:

„Ucałuj swój mądry mózg” – rodzic przykłada palce do ust, przesyła całusa i dotyka czoła, a dziecko robi to samo,

„Przybądź sobie piątkę” – rodzic klaszcze sam w swoje dłonie, a dziecko robi to samo,

„Poklep się po ramieniu” – rodzic klepie się z uznaniem po ramieniu, a dziecko powtarza ten gest,

„Taniec zwycięstwa” – rodzic nuci wesołą melodyjkę, a maluch radośnie skacze wokół.

3. Zadbaj o brak presji

Manipulowanie dźwiękami to fundament zdolności przetwarzania języka. Pamiętaj, że wspierasz dziecko w nauce rozumienia słów, co w przyszłości doprowadzi do biegłego czytania. Jeśli zabawa zacznie przypominać przykry obowiązek, dziecko straci chęć do eksperymentowania z dźwiękami. Zadbaj o uśmiech, wymyślajcie śmieszne słowa i pozwól maluchowi naprawdę zaangażować się w zabawę.

Jak bawić się w gry z manipulowaniem dźwiękami

https://www.youtube.com/watch?v=1MrckqFHBv0

Jest kilka prostych sposobów na gry z dźwiękami. W każdą z nich możecie bawić się w drodze, w samochodzie, przy stole podczas obiadu, a także z przyjaciółmi, dbając o luźną, radosną atmosferę odkrywania dźwięków i zależności między nimi.

Wypowiedz krótkie, 3-literowe lub 3-głoskowe słowo i podziel je na dźwięki. Następnie zachęć dziecko, by zrobiło to samo. Może to wyglądać tak:

• Najpierw rodzic mówi: „kot”
• Potem rodzic mówi: „k---ooooo---t”
• Następnie rodzic pyta malucha: „jakie dźwięki słyszysz w słowie kot?”
• Wtedy dziecko odpowiada: „k---ooooo--t”
• A potem rodzic wybiera kolejne słowo i pozwala dziecku samodzielnie je rozłożyć na głoski.

Możesz to również robić z sylabami lub dłuższymi słowami złożonymi. Na przykład ze słowem hulajnoga możesz powiedzieć:

• „Hulajnoga. Powiedz: hulajnoga”.
• Dziecko powtarza: „Hulajnoga”.
• „A teraz powiedz hulajnoga, ale bez noga”.
• Dziecko odpowiada: „hula”.
• „A teraz zabierzmy hula”.
• Dziecko odpowiada: „noga”.

Świętuj sukces swojego malucha i dodawaj mu odwagi do kolejnych prób.

Teraz, gdy znasz już wagę manipulowania dźwiękami, następnym razem, gdy Twoje dziecko zacznie śpiewać alfabet, uśmiechnij się, pochwal je, a potem zaproponuj wspólną zabawę w rozkładanie i zamienianie głosek – to właśnie tam rodzi się prawdziwa umiejętność czytania.

Nie zapomnij też wypróbować nowej aplikacji Reading Blubs, która pomoże Twojemu dziecku rozwijać kluczowe umiejętności wczesnoszkolne i czytelnicze.