Çocuğumun Konuşması Konusunda Ne Zaman Endişelenmeliyim?

Çocuğunuz şu anda birkaç sesi çıkarmakta zorlanıyor ancak onu tanımayan kişiler söylediklerini kolayca anlayabiliyorsa, konuşma sesleri muhtemelen tipik bir şekilde gelişiyordur. 

Bu Yazıda Neler Var?

• Artikülasyon Dönüm Noktaları
• Fonolojik Süreçler
• • Fonolojik Farkındalık Becerilerinde Gecikmenin Diğer Göstergeleri

Dil ve konuşma terapistleri genellikle bir çocuk üç yaşına gelene kadar konuşma seslerini (artikülasyon ve fonoloji) değerlendirmezler.  Bunun nedeni, oral kas yapılarının ve motor planlama sistemlerinin hâlâ gelişmekte olmasıdır; bu yüzden uzmanlar, çocukların üç yaşına gelene kadar çoğu sesi çıkarabilmesini beklemez.

Artikülasyon Dönüm Noktaları

Kısa Cevap: Üç yaşına gelen bir çocuğun konuşması herkes tarafından anlaşılabilmelidir.

Çocuklarda konuşma seslerinin edinimi zaman içinde gelişir.  Her çocuk farklı olduğundan ve gelişim kişiden kişiye değiştiğinden, konuşma seslerini kazanmanın tipik bir yaş aralığı vardır.  

• Bir–iki yaş: P, M, B, T, D, N, W, H
• İki–üç yaş: K, G, F, Y
• Üç–beş yaş: S, Z, L, V, SH (Ş), CH (Ç), J (C), R
• Beş–altı yaş: R-ünsüz öbekleri, TH sesleri

Çocuğunuz belirtilen yaş aralığına gelmesine rağmen yukarıda listelenen sesleri çıkaramıyorsa, artikülasyon değerlendirmesi planlamak için bölgenizdeki bir dil ve konuşma terapisti ile iletişime geçin.

En geç gelişen sesler ve açıklamaları aşağıda listelenmiştir. Bu sesler şunlardır:

• ‘R’ – Buna R içeren ünsüz öbekleri (ör. ‘grow’) ve sesli harf sonrası R kullanımı (ör. ‘-or’, ‘-ar’, ‘-air’, ‘-ear’, ‘-ire’ ve ‘-er’) dâhildir.
• Titreşimli ‘th’ (ör. brother ve those)
• Titreşimsiz ‘th’ (ör. thumb ve bath)
• L içeren ünsüz öbekleri (ör. blue ve slide)
• ‘S’ – Yanal pelteklik (Donalt Duck gibi ses çıkarır!) asla gelişimsel bir durum değildir ve çocuğunuz bu peltekliği kendi başına düzeltemeyeceğinden profesyonel bir dil ve konuşma terapisi muhtemelen gereklidir.  Bu tür bir hatayı duyar duymaz çocuğunuzun değerlendirilmesini sağlayın.  Önden pelteklik (çocuğunuzun dili öne doğru, bazen dişlerin arasından çıkar) kendiliğinden düzelebilir; ancak çocuğunuzun yutma paternini de değerlendirmek için üç yaşında bir uzmana danışmak akıllıca olabilir.

Çocuğunuz altı yaşına (anaokulu) geldiğinde hâlâ L içeren ünsüz öbeklerini veya ‘R’ sesini çıkaramıyorsa, Artikülasyon değerlendirmesi planlamak için bölgenizdeki bir dil ve konuşma terapisti ile iletişime geçin. Çocuğunuz yedi yaşına (birinci sınıf) geldiğinde hâlâ ‘TH’ veya ‘S’ sesini çıkaramıyorsa, Artikülasyon değerlendirmesi için bölgenizdeki bir dil ve konuşma terapisti ile iletişime geçin. Artikülasyon bozuklukları, hatalı motor hareketler (ağız, dil, dudaklar vb.) ve/veya yanlış yerleşim nedeniyle seslerin üretilememesini ifade eder.

Fonolojik Süreçler

Uzun Cevap: Farklı türde konuşma sesi bozuklukları vardır

Siz (ebeveynler/bakım verenler), yakın arkadaşlarınız ve akrabalarınız üç yaşındaki çocuğunuzun söylediklerinin çoğunu anlıyor ancak çocuğu tanımayan kişiler anlamıyorsa, bu bir endişe kaynağı olabilir.  Üç yaşından sonra bir çocuğun konuşmasını anlamakta çok zorlanıyorsanız, bu durum genellikle çocukların konuşma seslerini birbirinin yerine kalıplaşmış şekilde kullandığı Fonolojik Süreçler adı verilen bir konuşma sesi bozukluğundan kaynaklanır

(bu durum artikülasyon bozukluğundan farklı ve daha karmaşıktır).  Bu bozukluk hafiften şiddetliye kadar değişebilir ve fonolojik farkındalık becerilerinde daha fazla zorluk yaşanmasını önlemek ve sorunu gidermek amacıyla üç yaşında tespit edilip tedavi edilmelidir.  

Fonolojik Farkındalık becerileri, okumanın yapı taşları olarak kabul edilir.  Güçlü Fonolojik Farkındalık becerilerine sahip olmak, bir çocuğun kendi dilindeki sesleri tanımasını ve bunları kullanabilmesini sağlar.  Bu becerilerden bazıları kafiye oluşturma, hece sayma, sesleri birleştirme ve ayırma, aliterasyon (ses yinelemesi) ve daha fazlasıdır.  Bir Artikülasyon bozukluğu ile karşılaştırıldığında, Fonolojik Bozukluk çocuğun konuşma seslerini öğrenmekte ve düzenlemekte güçlük çekmesinden kaynaklanır; işitmesinde hiçbir sorun yoktur ancak benzer sesleri birbirinden ayırt etmekte ve bu sesleri doğru şekilde üretmekte zorlanır.  En yaygın üç Fonolojik Süreç şunlardır:

• Öne alma (ör. Kapı → Tapı, Gel → Del)
• Durdurma (ör. Su → Du, Fil → Pil)
• Sözcük Sonu Ünsüzü Düşürme (ör. Hat → ha_, Up → U_)

Fonolojik Farkındalık Becerilerinde Gecikmenin Diğer Göstergeleri

Okul öncesi dönemdeki çocuklar şu konularda zorluk yaşayabilir:

• Tekerlemeleri ya da kafiyeli hikâyeleri öğrenmekte zorlanma ve bunları dinlemeye ilgi duymama
• Hece sayma
• Tekrarlanan sesleri ya da aliterasyonları (ses yinelemelerini) fark etme

Okul çağındaki çocuklar şu konularda zorluk yaşayabilir:

• Bir kelimede duydukları bir sesi tanımlama (ör. “’Kedi’ kelimesinde duyduğun ilk ses nedir?”)
• Bir kelimeyi okumak için tek tek sesleri birleştirme
• Kafiyeli kelimeler üretme
• Benzer sesli kelimeleri karıştırma (ör. speak ile teak veya masa ile kasa gibi).

Tüm çocuklar konuşma ve dilleri geliştikçe Fonolojik Süreçleri kullanır, ancak üç yaşına gelindiğinde bu süreçlerin çoğu artık duyulmamalıdır.  Konuşma Sesi Edinimi, Çocuklarda Konuşmanın Anlaşılırlığı, Fonolojik Süreçler ve daha fazlası hakkında daha fazla bilgi edinmek ya da Dil ve Konuşma Terapisti ve Kurul Onaylı Davranış Analisti Martie Krol ile bir görüşme planlamak için MiniMeManagement.com adresini ziyaret edin.