Artikülasyon Terapisi: Ebeveynler İçin Kapsamlı Rehber

Uzmanlar bunu, konuşma seslerinin motor üretimindeki bir “konuşma sesi bozukluğu” olarak değerlendirir. Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği (ASHA) şöyle bildirir: “Artikülasyon yaklaşımları her bir ses sapmasını hedef alır ve çocuğun hatalarının motor kökenli olduğu düşünüldüğünde klinisyen tarafından sıklıkla tercih edilir; amaç, hedef ses(ler)in doğru üretilmesidir.”

Blog sayfamızda derinlemesine ele alınan önemli bir konu etrafında blog yazarlarını bir araya getiren “Kapsamlı Rehber” serimize hoş geldiniz. Bu rehber, ebeveynlerin Artikülasyon Terapisinin tanısı, belirtileri ve yaklaşımları hakkında bilmesi gerekenleri ele alıyor.

Speech Blubs Uygulamasıyla Artikülasyon Terapisi

1.500’den fazla eğlenceli ve eğitici etkinliğiyle Speech Blubs, evde artikülasyon çalışmanın harika bir yoludur. Ücretsiz denemenizi başlatın ve minik yavrunuzun yeni sesleri, kelimeleri ya da cümleleri hemen öğrenmesini izleyin!

Birinci Adım: Artikülasyon Bozukluğu Nedir?

Stanford Children’s Health şöyle açıklıyor: “Artikülasyon bozukluğu, belirli bir yaştan sonra bazı kelime seslerinin doğru şekilde çıkarılamamasıdır. Kelime sesleri düşürülebilir, eklenebilir, bozulabilir ya da yer değiştirebilir. Bazı ses değişikliklerinin bir aksanın parçası olabileceğini ve konuşma hatası olmadığını unutmayın. Artikülasyon bozukluğunun belirtileri şunlar olabilir:

• Kelimelerdeki sesleri atlamak (örnek: “okul” yerine “oku” demek)
• Kelimelere ses eklemek (örnek: “tren” yerine “tıren” demek)
• Kelimelerdeki sesleri bozmak (örnek: “su” kelimesini peltek “thu” gibi söylemek)
• Kelimelerdeki sesleri yer değiştirmek (örnek: “radyo” yerine “yadyo” demek).”

İkinci Adım: Nedenleri Anlamak

Ebeveynler, çocukların konuşma sorunları yaşamasının pek çok nedeni olabileceğini bilmelidir; bu neden gelişimsel bir bozukluk, genetik bir sendrom, işitme kaybı ya da beyin hasarı olabilir.

Ayrıca bunu kişisel algılamamayı ve her çocuğun kendi hızında geliştiğini de unutmamalıdırlar. Bu, kötü ebeveynlikle ya da aslında sizinle ilgili hiçbir şeyle alakalı değildir.

Derin bir nefes alın. Her günü kendi içinde yaşayın. Çocuğunuz da en az sizin kadar konuşmak istiyor.

Üçüncü Adım: Ne Kadar Yaygın?

Yoğun ebeveynlerin çoğu çocuklarının bu tür sorunları zamanla aşacağını umsa da çoğu çocuğun bir tür müdahaleye ihtiyacı vardır. Uzmanlardan yardım almak ebeveynlerin ilk tercihi olmalı, ama Speech Blubs’ı da unutmayın! Uygulamamız, dil ve konuşma terapistlerinin yardımıyla özel olarak tasarlanmış oyunlar ve konuşma etkinlikleri sunar; böylece çocuğunuz bir terapiste görünmeyi beklerken ya da seanslar arasında bile pratik yapabilir!

Bir fikir vermesi açısından, Ulusal Sağlık Enstitüsü (NIH) bünyesindeki Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsü (NIDCD) bazı kısa istatistikler paylaşıyor:

Ses, Konuşma, Dil ve Yutma

• ABD’de 3-17 yaş arası yaklaşık her 12 çocuktan 1’i (%7,7) son 12 ay içinde ses, konuşma, dil veya yutma ile ilgili bir bozukluk yaşamıştır.¹
• Ses, konuşma, dil veya yutma bozukluğu olan çocuklar arasında, 3-10 yaş grubundakilerin %34’ünde, 11-17 yaş grubundakilerin ise %25,4’ünde birden fazla iletişim veya yutma bozukluğu bulunmaktadır.¹
• 3-17 yaş arası erkek çocuklarda ses, konuşma, dil veya yutma bozukluğu görülme olasılığı kız çocuklarına göre daha yüksektir (%5,7’ye karşı %9,6).¹
• Ses, konuşma, dil veya yutma bozukluklarının yaygınlığı en yüksek 3-6 yaş arası çocuklardadır (%11,0); bu oran 7-10 yaş arası çocuklarda %9,3, 11-17 yaş arası çocuklarda ise %4,9’dur.¹
• Siyahi çocukların (3-17 yaş) yaklaşık 10’da 1’inde, yani %9,6’sında ses, konuşma, dil veya yutma bozukluğu görülürken bu oran beyaz çocuklarda %7,8, Hispanik çocuklarda ise %6,9’dur.¹

Daha geniş bir bakış açısı için ASHA, çocukların artikülasyon gelişim basamaklarını sunuyor. Aşağıdaki tablo, İngilizce konuşan çocukların çoğunun sesleri hangi yaşlarda geliştirdiğini gösteriyor. Birden fazla dil öğrenen çocuklar bazı sesleri daha erken ya da daha geç geliştirebilir.

3 aya kadar

Agulama sesleri çıkarır

5 aya kadar

Güler ve oyunbaz sesler çıkarır

6 aya kadar

pı, ba, mi, da gibi konuşmaya benzer babıldama sesleri çıkarır

1 yaşına kadar

mimi, apap, bababa gibi daha uzun ses dizileriyle babıldar

3 yaşına kadar

Kelimelerde m, n, h, w, p, b, t, d, k, g ve f seslerini kullanır;
Tanıdık kişiler çocuğun konuşmasını anlar

4 yaşına kadar

Kelimelerde y ve v seslerini kullanır;
s, sh, ch, j, ng, th, z, l ve r seslerinde hâlâ hata yapabilir;
Çoğu kişi çocuğun konuşmasını anlar

Çocuğunuz bu genel gelişim basamaklarının gerisinde kalıyor gibi görünüyorsa, bir tarama için dil ve konuşma terapistine başvurun. Bu sorunlar ne kadar erken kontrol edilirse, fonolojik işlemleme gibi diğer olasılıkları da o kadar erken ekarte edebilirsiniz.

4. Adım: Dil ve Konuşma Terapisi Yardımcı Olabilir mi?

Özellikle ekonomik açıdan zorlu bu dönemde, bütçesi kısıtlı ebeveynler bir terapiste gitmenin zamana ve paraya değip değmeyeceğini merak ediyor. Araştırmalar, hedefe yönelik terapinin bireysel koşullara bağlı olarak çoğu çocukta işe yarayabildiğini gösteriyor.

Pedia Plex, dil ve konuşma terapistlerinin “çocuğun özel ihtiyaç alanlarını belirlemek için uygulayabilecekleri çeşitli artikülasyon testleri olduğunu belirtiyor. Ayrıca bu ağız işlevlerinin çocuğun konuşmasını ve sesleri oluşturmasını etkileyip etkilemediğini görmek için ağız ve kasların fiziksel yapısını da değerlendirebilirler.” Aslında bir çocuğun fonemleri telaffuz etmedeki sorunlarını belirlemek için 7 adımlı bir süreç vardır. Daha fazla bilgi için New Jerseyli dil ve konuşma terapisti Stacie Bennett’in yazdığı “Artikülasyon Terapisinin 7 Adımı” başlıklı blog yazımıza göz atın.

Hangi seslerde sorun olduğunu öğrendikten sonra, bunlar üzerinde çalışmak için pratik yaklaşımlarımız, oyunlarımız ve dil ve konuşma terapisi etkinliklerimiz var. Konuyla ilgili diğer blog yazılarımıza göz atın:

• B Sesi Artikülasyon Terapisi - üç yaşına kadar ustalaşılır; dudaklarınızı birleştirin, dudaklarınızı patlatın ve sesinizi titreştirin.

• H Sesi - üç yaşına kadar ustalaşılır; /H/ sesi, ses tellerinin hava akışını engelleyecek (durduracak) kadar daraltılmasıyla, ancak ötümlü bir ses çıkaracak kadar daraltılmadan üretilir.

• C ve Ç Sesleri Artikülasyon Terapisi - yedi yaşına kadar ustalaşılır; sesi çocuğunuz için yavaşça ve net bir şekilde söyleyerek başlayın: “/dʒ/, /dʒ/, /dʒ/” VE çocuğunuz trenleri seviyorsa onlarla sık sık oynayın ve ona bolca “çuf çuf!” örneği verin.

• L Sesi Artikülasyon Terapisi - altı yaşına kadar ustalaşılır; “la, la, la, la” diye şarkı söyleyerek pratik yapın

• Peltek Konuşma Artikülasyon Terapisi - Sesi nefesiyle çıkarmadan önce çocuğunuza dilini ağzının üst kısmına, ön dişlerinin hemen arkasına nasıl yerleştireceğini gösterin. Bunu doğru yaptığında, sesi art arda birkaç kez söylemesini isteyin: /s/, /s/, /s/.

• Güçlü M Sesi - üç yaşına kadar ustalaşılır; “Ma, ma, ma, ma” ilk ses/hece birleşimlerinden biridir, çünkü dudakların birleştirilmesiyle çıkarılır; bu da çocuklarımızın öğrendiği ilk motor becerilerden biridir.

• NG Sesi Artikülasyon Terapisi - altı yaşına kadar ustalaşılır; “ing,” “ang” ve “ung” gibi sesleri deneyerek pratiğe başlayın

• R Sesi Artikülasyon Terapisi - altı yaşına kadar ustalaşılır; aslan gibi kükreyerek ya da korsan gibi “arrrgh!” diyerek pratiğe başlayın

• S Sesi - sekiz yaşına kadar ustalaşılır; net bir /s/ sesi çıkarmak için dil, ağzın içinde yukarı kaldırılarak ağzın tavanındaki diş eti çıkıntısına (alveolar sırt) neredeyse değecek hâle getirilir. Bu hareket, dilin ortasında hava akımının içinden geçtiği bir oluk oluşturmalıdır. Dil, nefes akımının geçtiği alanı daralttığı için /s/ sesinde hafif bir tıslama olmalıdır.

• Ş Sesi - yedi yaşına kadar ustalaşılır; çocuğunuzun /ş/ sesini çıkarıp çıkaramadığını test etmenin en kolay yolu, ondan parmağını ağzına götürüp bir sırrı saklıyormuş gibi “ŞŞŞŞŞŞŞ” demesini istemektir.

• T ve D Sesleri Artikülasyon Terapisi - altı yaşına kadar ustalaşılır; çocuğun dil ucuyla diş eti çıkıntısında küçük halka şeklinde bir mısır gevreği ya da renkli bir şekerleme tutmasını sağlayarak dil kasını güçlendirmekle pratiğe başlayın.

Artikülasyon terapisi oyunları hakkında daha ayrıntılı bilgi için şu blog yazısına göz atın:

• Artikülasyon Terapisi İçin 6 Çocuk Oyunu - Çocuğunuz yerinde durmakta zorlansa bile kullanabileceğiniz harika oyunlar!

Sorularınız varsa ya da çocuğunuzun yaşıtlarının gerisinde kaldığını fark ederseniz, bir dil ve konuşma terapistine artikülasyon terapisini sorun. Bu arada, çocuğunuzun yukarıdaki gelişim basamaklarına göre nerede olabileceği hakkında daha iyi bir fikir edinmek için Speech Blubs’ı deneyin. Ah, ayrıca siz evden çalışırken çocuğunuzu meşgul edecek pek çok oyun ve etkinlik de sunuyor.