Otizmli Çocuklarda Stimming (Kendini Uyarma Davranışı) Hakkında Her Şey

Stimming, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) değerlendirmesi yapılan bir çocuk için tanı kriterlerinden biridir. 

Stimming mutlaka kötü bir şey ya da tamamen bastırılması gereken bir durum değildir; ancak bu davranış günlük yaşamı aksatıyorsa veya yaşam kalitesini olumsuz etkiliyorsa ele alınmalıdır.

Tourette sendromu teşhisi konmuş bir gençle birlikte büyüdüm. Lise boyunca bizimle aynı sınıfta kaynaştırma öğrencisi olarak okudu. Üzülmediği veya endişelenmediği sürece davranışları pek fark edilmezdi. Ancak bu durumlar yaşandığında kafasına vurur veya yüksek sesle bağırırdı. Söylediği sözler arasında küfürler veya argo ifadeler yer alır, bu da ders çalışmaya çalışan diğer öğrencilerin dikkatini dağıtırdı. Sınıftaki dikkat dağınıklığını ve aksamaları azaltmak amacıyla bu stimming davranışını en aza indirmek için elinden geleni yapan bireysel bir gölge öğretmen ona eşlik ediyordu. 

Otizm ve Speech Blubs

Speech Blubs; 1.500'den fazla aktivite, yüz filtreleri, sesle etkinleşen alıştırmalar ve eğitici bonus videolar içeren bir dil ve konuşma terapisi uygulamasıdır.

Speech Blubs'ı ilk olarak otizmli, Down sendromlu ve konuşma apraksisi olan çocuklar için geliştirdik! Uygulama, spektrumdaki çocukların ilgisini çekmede kanıtlanmış bir yöntem olan video modelleme tekniğini kullanır.

Örneğin “Duygular” bölümümüz, otizmli çocuklar düşünülerek özel olarak hazırlandı. Onların duyguları tanımakta ve ifade etmekte zorlandıklarını biliyoruz. Bu bölümde çocuklar, konuşma pratiği yaparken aynı zamanda duyguları öğrenirler.

Otizmli Bir Çocukta Stimming Nasıl Görünür?

Yaygın görülen stimming davranışları şunları içerir:

• Tırnak yemek
• Saçı parmağa dolamak
• Parmakları veya diğer eklemleri çıtlatmak
• Parmaklarla masaya vurmak (ritim tutmak)
• Kalemi bir yere vurup tıkırdatmak
• Ayağı sallamak
• Islık çalmak

Otizmli bir bireyde stimming şu şekillerde ortaya çıkabilir:

• Öne arkaya sallanmak
• El çırpmak, parmak şıklatmak veya parmakları sallamak
• Zıplamak, hoplamak veya kendi etrafında dönmek
• Bir aşağı bir yukarı volta atmak veya parmak ucunda yürümek
• Saç çekmek
• Kelimeleri veya cümleleri tekrarlamak (ekolali)
• Cildi ovuşturmak veya kaşımak
• Sürekli göz kırpmak
• Işıklara ya da tavan vantilatörü gibi dönen nesnelere dik dik bakmak
• Belirli türdeki nesneleri yalamak, ovuşturmak veya okşamak
• İnsanları veya nesneleri koklamak
• Eşyaları sürekli yeniden düzenlemek

Otizmli bir çocuk, oyuncaklarla oynamak yerine saatlerce onları sıraya dizmekle vakit geçirebilir. Ayrıca tekrarlayıcı hareketler veya davranışlar; belirli nesnelere karşı aşırı ilgi veya belirli bir konunun en ince ayrıntılarını durmadan anlatma şeklinde de görülebilir. Dahası, fiziksel zarara yol açabilecek başka stimming davranışları da vardır. Bunlar şunları içerebilir: 

• Kafayı bir yerlere vurmak
• Yumruk atmak veya ısırmak
• Cildi aşırı derecede ovuşturmak ya da kaşımak
• Yara kabuklarını veya yaraları koparmak
• Tehlikeli maddeleri yutmak

Stimming Neden Olur?

Stimming davranışlarının neden ortaya çıktığını belirlemek her zaman kolay değildir; ancak bu durum genellikle kişilerin bir his veya duyguyla başa çıkmak için başvurduğu bir mekanizmadır. Örneğin, gergin olduğunuzda parmaklarınızı çıtlatmanız veya stresliyken anahtarlığınızı çevirmeniz buna benzer. Otizm teşhisi konmuş bir birey şu nedenlerle stimming yapabilir:

• Duyuları uyarmak veya duyusal aşırı yüklenmeyi azaltmak
• Alışık olmadığı bir ortama uyum sağlamak
• Kaygıyı azaltmak ve sakinleşmek
• Özellikle etkili iletişim kurmakta zorlanıyorsa hayal kırıklığını ifade etmek
• Belirli etkinliklerden veya beklentilerden kaçınmak

Bir davranış terapisti veya otizm alanında uzman biri, çocuğunuzun stimming davranışının ardındaki nedeni çözmenize yardımcı olabilir ve bu kadar tekrarlayıcı veya dikkat dağıtıcı olmayan alternatif aktiviteler sunabilir. Unutmayın; stimming aşağıdaki durumlara yol açmadığı sürece kontrol altına alınmak zorunda değildir:

• Sosyal izolasyona neden oluyor mu?
• Okulda düzeni bozuyor mu? 
• Öğrenme becerisini olumsuz etkiliyor mu?
• Diğer aile üyeleri için sorun yaratıyor mu?
• Yıkıcı veya tehlikeli mi?

Çocuklar aşırı duyarlı (hiper-reaktif) olduklarında veya uyaranlara karşı aşırı hassasiyet gösterdiklerinde, çevrelerini çok gürültülü, çok parlak veya başa çıkılamayacak kadar yoğun algıladıkları için uyarımı azaltmak amacıyla stimming yapabilirler. Çocuklar az duyarlı (hipo-reaktif) veya uyaranlara karşı yetersiz tepki veren bir yapıda olduklarında ise tam tersi bir etki görülür ve stimming uyarılma düzeyini artırabilir. Bu durumda çocukların kendilerine duyusal heyecan sağlayan kendini uyarıcı davranışlarda bulunduklarını fark edebilirsiniz. Kollarını çırpmak, dönmek, oyuncakları yalamak veya emmek gibi tekrarlayıcı davranışlar sergilediklerini görebilirsiniz.