Taalontwikkelingsstoornis (TOS) — Oorzaken, signalen en behandeling

Taal begrijpen en gebruiken is niet voor iedereen vanzelfsprekend; vooral niet voor kinderen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS).

TOS is een onzichtbare, maar veelvoorkomende aandoening die ongeveer 1 op de 15 kinderen treft. TOS heeft in het verleden verschillende namen gehad, wat het voor professionals soms verwarrend maakte om erover te praten en voor kinderen met TOS lastiger om hulp te krijgen.

Onderzoekers bestuderen momenteel welke factoren TOS veroorzaken, welke verschillende taalkenmerken zichtbaar zijn bij kinderen met TOS en hoe deze kinderen succesvol behandeld kunnen worden.

Signalen en alarmsymptomen van een taalontwikkelingsstoornis (TOS)

Als je kind deze signalen vertoont of als je je zorgen maakt over andere aspecten van de spraak- en taalontwikkeling van je kind, neem dan contact op met een logopedist.

Leeftijd

Signalen

1 jaar

- Geen reactie op geluid
- Geen gebrabbel
- Moeite met eten/drinken
- Geen imitatie
- Beperkt gebruik van gebaren

2 jaar

- Minimale pogingen om te communiceren met gebaren of woorden
- Nog geen eerste woordjes
- Moeite met het opvolgen van eenvoudige instructies
- Reageert wisselend op "nee"

3 jaar

- Beperkt praten
- Spraak is niet verstaanbaar
- Beperkt begrip van eenvoudige vragen
- Moeite met het benoemen van voorwerpen
- Frustratie rondom communiceren

Wat is TOS?

Een taalontwikkelingsstoornis, of kortweg TOS, is een veelvoorkomende stoornis waarbij kinderen moeite hebben met het gebruiken en/of begrijpen van taal. Kinderen met deze diagnose lopen op school vaak achter op hun leeftijdsgenootjes, hoewel ze een vergelijkbare intelligentie hebben.

Doordat ze moeite hebben met taal, kunnen ze ook tegen problemen aanlopen bij het maken van vriendjes, sociaal contact, praten over hun gevoelens en leren. Hoewel TOS meestal op jonge leeftijd wordt vastgesteld, blijft het vaak onopgemerkt, waardoor er ook volwassenen zijn die nooit zijn behandeld.

Waarom heet het een taalontwikkelingsstoornis?

In de loop der jaren hebben taalproblemen bij kinderen veel verschillende namen gekregen.

Zo werd er gesproken over een 'specifieke taalstoornis' (ESL/SLI), een 'taalachterstand' of simpelweg een 'taalstoornis'. Doordat er zoveel verschillende benamingen waren, was het voor psychologen, artsen en logopedisten lastig om met elkaar te overleggen, omdat iedereen andere termen gebruikte. 

1 op de 15 kinderen heeft een taalontwikkelingsstoornis. TOS blijft vaak onopgemerkt en kan invloed hebben op het sociale contact en schoolprestaties.

Deskundigen waren het er al snel over eens dat de term 'taalstoornis' gebruikt moest worden voor ernstige taalproblemen die niet vanzelf verdwijnen. Veel kinderen hebben een taalstoornis naast een andere ontwikkelingsstoornis, zoals het syndroom van Down of autisme.

Andere kinderen hebben echter een taalstoornis zonder enige andere aandoening. Voor deze kinderen wordt de term taalontwikkelingsstoornis (TOS) gebruikt. 

Waarom hebben sommige kinderen een taalontwikkelingsstoornis?

Dat is een complexe vraag. Er is nog veel onderzoek nodig naar dit onderwerp, waardoor het lastig is om exacte oorzaken en prognoses vast te stellen. Onderzoekers gaan ervan uit dat er meerdere factoren meespelen:

1. De biologische aanleg van het kind kan een rol spelen bij het ontstaan van de stoornis. TOS komt vaak in families voor, wat betekent dat de genen die een kind van de ouders erft invloed kunnen hebben. Ook de manier waarop het brein van een kind is opgebouwd kan bepalen hoe bepaalde hersengebieden met elkaar communiceren. 
2. We weten allemaal dat ieder kind anders is, wat betekent dat ze informatie ook op hun eigen manier leren en verwerken. Dit noemen we cognitie. Sommige kinderen denken heel snel, terwijl anderen meer tijd nodig hebben om informatie te verwerken. Sommigen hebben een geweldig geheugen en onthouden alles, terwijl anderen alweer vergeten zijn wat ze vijf seconden geleden hoorden. Deze verschillen kunnen een rol spelen bij het ontstaan van TOS.
3. De omgeving waarin een kind opgroeit kan ook een rol spelen. De omgeving kan het risico op TOS vergroten of juist verkleinen. Er zijn mensen die denken dat een kind TOS krijgt als de ouders niet genoeg tegen het kind praten — maar dat is absoluut niet waar.

Wat voor taalproblemen horen er bij TOS?

We zijn het er allemaal over eens dat taal leren best lastig is. Door die complexiteit kan taal op allerlei manieren verstoord raken. Een kind met TOS heeft een heel specifiek en uniek profiel, wat betekent dat ieder kind tegen zijn of haar eigen uitdagingen aanloopt. 

Hoewel elk kind anders is, zien onderzoekers wel een aantal typische taalproblemen die bij vrijwel alle kinderen met TOS voorkomen.

1. De meeste van deze kinderen hebben moeite met grammatica. Een kind met TOS zegt bijvoorbeeld: "hij loop buiten gisteren" in plaats van "hij liep gisteren buiten." Of een kind zegt: "ik naar school lopen," in plaats van "ik loop naar school." Het kind laat dan de juiste vervoeging van het werkwoord weg.
2. Kinderen met TOS hebben vaak moeite om klanken goed uit te spreken. Ze zeggen bijvoorbeeld "toel" in plaats van "stoel". Ook kunnen ze woorden inkorten en "nana" zeggen in plaats van "banaan".
3. TOS zorgt ervoor dat een kind de woordenschat minder makkelijk oppikt dan leeftijdsgenootjes. Heel jonge kinderen met TOS beginnen vaak later met praten. Wanneer een kind dan eindelijk een woord leert, kan het lastig zijn om het te herhalen of opnieuw in de juiste context te gebruiken. Daarnaast kunnen ze moeite hebben met het begrijpen dat woorden meerdere betekenissen kunnen hebben. Denk aan het woord 'bank' (waar je op zit of waar geld staat), of 'arm' (je lichaamsdeel of het tegenovergestelde van rijk). 
4. Kinderen met TOS kunnen moeite hebben om bij het onderwerp te blijven, op hun beurt te wachten in een gesprek of lange zinnen te begrijpen. Ze vinden het vaak lastig om informatie te delen en verhalen te vertellen. Dit hoort allemaal bij de sociale taalvaardigheid. Het moeilijke voor kinderen met TOS is dat ze hun gevoelens niet goed onder woorden kunnen brengen. Dat kan voor frustratie en boosheid zorgen, terwijl ze dat helemaal niet zo bedoelen.  

Hoe krijgt een kind met een taalontwikkelingsstoornis hulp?

Professionals zoals een logopedist spelen een enorme rol in de ontwikkeling van je kind. Het is belangrijk dat de problemen tijdig worden herkend, zodat je kind de logopedie krijgt die het meeste oplevert. 

Hoewel veel kinderen met een taalontwikkelingsstoornis qua taalvaardigheid altijd wat achter zullen blijven op hun leeftijdsgenootjes, kan de juiste hulp hun communicatieve mogelijkheden en leerpotentieel maximaal stimuleren. 

Er is veel bewijs dat aantoont dat tijdige hulp, ook wel een 'interventie' genoemd, enorm effectief kan zijn en de taalvaardigheden van het kind aanzienlijk kan verbeteren.

Taal begrijpen en gebruiken is niet voor iedereen vanzelfsprekend; vooral niet voor kinderen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS).

TOS is een onzichtbare, maar veelvoorkomende aandoening die ongeveer 1 op de 15 kinderen treft. TOS heeft in het verleden verschillende namen gehad, wat het voor professionals soms verwarrend maakte om erover te praten en voor kinderen met TOS lastiger om hulp te krijgen.

Speech Blubs helpt kinderen praten. Download nu voor leuke en educatieve oefeningen om thuis aan de spraak te werken!