Regres rozwojowy u małych dzieci – co mogę zrobić?

Dla rodzica widok dziecka, które nagle przestaje robić postępy w rozwoju społecznym, ruchowym lub mowie, bywa niezwykle trudny i frustrujący. Zazwyczaj, gdy u malucha cofa się rozwój mowy, bywa to objawem autyzmu. Choć regres rozwojowy budzi niepokój, istnieją przyczyny, które nie mają nic wspólnego z diagnozą autyzmu.

Przyjrzyjmy się typowym sytuacjom związanym z regresem, jego przyczynom oraz momentom, kiedy warto udać się na pogłębioną diagnozę w kierunku spektrum autyzmu.

Czym jest regres rozwojowy?

Regres rozwojowy to utrata umiejętności, które Twoje dziecko już wcześniej opanowało. U maluchów oznacza to zwykle cofnięcie się w obszarze odpieluchowania, relacji społecznych, sprawności ruchowej czy rozwoju mowy. Wiele małych dzieci przechodzi przez okresy takiego regresu.

Zazwyczaj jednak taki okres trwa krótko i nie powinien być powodem do paniki.

Nie oznacza to oczywiście, że jako troskliwy rodzic przestaniesz martwić się o dalszy rozwój swojej pociechy.

Aby pomóc Ci zrozumieć, jak wygląda regres rozwojowy, oto kilka typowych przykładów u małych dzieci:

• Dziecko, które bez problemu korzystało z nocnika, znów zaczyna moczyć się w ciągu dnia;
• Dziecko, które już pewnie chodziło, z powrotem zaczyna raczkować po domu;
• Maluch, który przesypiał całe noce, nagle nie potrafi zasnąć bez Twojej obecności obok;
• Gawędzące i mówiące dziecko wraca do zmyślonych słów i głużenia czy gaworzenia;
• Śmiały dotąd maluch nagle zamyka się w sobie i przestaje odzywać się w obecności innych dzieci;
• Zamiast używać słów, dziecko zaczyna porozumiewać się wyłącznie poprzez pokazywanie palcem, aby zasygnalizować swoje potrzeby.

Masz wrażenie, że u Twojego dziecka cofa się mowa?

Wypełnij ten bezpłatny, nowoczesny 3-minutowy quiz. Dowiesz się, czy Twoje dziecko rozwija się zgodnie z kamieniami milowymi, i otrzymasz bezpłatny, spersonalizowany raport.

Przyczyny regresu

Regres rozwojowy potrafi być bardzo zniechęcający. Z jednej strony nie chcesz, by Twoje dziecko dorastało zbyt szybko, ale z drugiej nie chcesz przecież, by traciło osiągnięte kamienie milowe rozwoju.

Gdy zauważysz u malucha regres, zastanów się, czy w jego życiu nie zaszły ostatnio jakieś poważne zmiany. Wiele przyczyn regresu rozwojowego wiąże się ze zmianami życiowymi, a czasem nawet z intensywnym opanowywaniem zupełnie innej umiejętności.

Oto trzy najczęstsze przyczyny regresu rozwojowego:

1. Zdobywanie nowego kamienia milowego

Opanowywanie nowej umiejętności rozwojowej to najczęstsza przyczyna regresu u małych dzieci. Zdarza się to tak powszechnie, że taki regres zazwyczaj nie wymaga niepokoju.

Dziecko po prostu skupia całą swoją energię i uwagę na innej ważnej umiejętności.

Zadaj sobie pytanie: jaką nową umiejętność próbuje teraz opanować moje dziecko?

Maluch, który właśnie uczy się korzystać z nocnika, może nagle zwolnić w rozwoju mowy. Na przykład wcześniej codziennie uczył się nowych słów, a po rozpoczęciu odpieluchowania znów zaczął posługiwać się własnym, niezrozumiałym językiem.

Na szczęście u większości dzieci rozwój wraca na właściwe tory, gdy tylko nowa umiejętność zostanie w pełni opanowana.

2. Doświadczenie dużej zmiany w życiu

Regres rozwojowy może pojawić się również wtedy, gdy dziecko staje w obliczu ważnej zmiany życiowej. Ta przyczyna wymaga już większej uwagi, ponieważ maluch doświadcza pewnego rodzaju stresu lub lęku związanego z nową sytuacją.

Choć zmiany są naturalną częścią życia, dla małego dziecka bywają przytłaczające i stresujące. Taki stres może budzić lęk przed nowymi wyzwaniami.

Oto typowe zmiany życiowe, które mogą wywołać regres u maluchów:

• Przeprowadzka do nowego domu;
• Narodziny rodzeństwa;
• Pójście do żłobka lub przedszkola (albo zmiana placówki);
• Nowy opiekun lub niania.

Takie wydarzenia życiowe nie tylko wywołują stres, ale mogą też przerodzić się w niepokój. Dla małego dziecka najprostszym sposobem poradzenia sobie z tym lękiem jest powrót do bycia „dzidziusiem”.

Podobnie jak w przypadku zdobywania nowych umiejętności, ten rodzaj regresu z reguły mija z czasem. Warto jednak zadbać o to, by zminimalizować niepokój i obawy, jakich maluch doświadcza w nowej sytuacji.

Dla dziecka powrót do zachowań niemowlęcych to prosty sposób na radzenie sobie z trudnymi emocjami.

Jeśli na przykład w Twojej rodzinie pojawiło się drugie dziecko, zadbaj o czas sam na sam ze starszakiem, aby zapewnić go o swojej miłości. Poczytajcie razem książkę, zagrajcie w coś lub urządźcie sobie małą dyskotekę. Zróbcie cokolwiek, co sprawia maluchowi radość i pokazuje, że wciąż ma Twoją pełną miłość i uwagę.

3. Spektrum autyzmu

To właśnie ten powód budzi w rodzicach największy lęk, gdy widzą regres rozwojowy. Wiele dzieci rozwija się w pierwszym roku życia zupełnie typowo, nie wykazując żadnych wyraźnych objawów autyzmu. Dopiero około 2. roku życia rodzice zaczynają dostrzegać u swojej pociechy niepokojące sygnały.

Jeśli dwie powyższe przyczyny nie wyjaśniają nagłego regresu u Twojego dziecka, warto wziąć pod uwagę diagnostykę pod kątem autyzmu.

Warto wiedzieć, że objawy regresu związanego z autyzmem wyglądają inaczej niż typowe cofnięcie wywołane zmianą w życiu czy nauką nowej umiejętności.

Dodatkowo regresowi rozwojowemu u dzieci w spektrum autyzmu często towarzyszą następujące objawy:

• Powtarzanie w kółko tych samych słów,
• Powtarzanie całych fraz (echolalia),
• Trudności w komunikacji werbalnej i niewerbalnej,
• Cofnięcie się rozwoju mowy i języka,
• Brak zainteresowania kontaktami społecznymi i interakcją z innymi.

Jeśli Twoje dziecko wykazuje którykolwiek z powyższych objawów w połączeniu z regresem, skonsultuj się z pediatrą. Im wcześniej zgłosisz swoje obawy dotyczące rozwoju, tym szybciej dziecko będzie mogło skorzystać ze wczesnego wspomagania.

Jak wygląda regres u małego dziecka – historia z życia

Moje pierwsze obawy dotyczące rozwoju synka pojawiły się, gdy miał około dwóch lat. Jednak odkąd skończył 3 lata, nastąpił u niego całkowity regres rozwojowy.

W ciągu zaledwie sześciu miesięcy mój trzylatek przeszedł drogę od budowania zdań z trzech lub czterech wyrazów, zadawania pytań „dlaczego?” i codziennej nauki nowych słów do niemal ZEROWEJ komunikacji. Nadal coś mówi, ale zupełnie nic nie da się z tego zrozumieć!

Oprócz regresu mowy, nauczycielka z przedszkola również podzieliła się ze mną swoimi obawami: synek okazał się nadwrażliwy na głośne dźwięki, bawił się sam w powtarzalny sposób, przestał mówić i nie wchodził w interakcje z innymi dziećmi.

Używa teraz wyłącznie zmyślonych słów, powtarzając w kółko te same sylaby. Nie tylko mowa się cofnęła – sygnały niewerbalne, takie jak pokazywanie palcem, pojawiają się sporadycznie. Nie potrafi mi powiedzieć, czego chce, i nie wskaże przedmiotu, nawet gdy go o to poproszę. To z kolei prowadzi do potężnych napadów złości i płaczu z krzykiem, kiedy nie potrafię domyślić się, o co mu chodzi.

To niesamowicie trudne i wyczerpujące. Razem z mężem dostrzegamy teraz inne objawy autyzmu, na które wcześniej nie zwracaliśmy uwagi (mimo że występowały już od dłuższego czasu).

Z jednej strony jestem wdzięczna za ten regres mowy, bo bez niego prawdopodobnie nie zauważyłabym innych objawów spektrum autyzmu u syna. Z drugiej strony pęka mi serce.

I to wcale nie dlatego, że może mieć autyzm, ale dlatego, że tak strasznie męczy się, nie mogąc zakomunikować swoich podstawowych potrzeb.

Teraz, gdy widzimy te sygnały, umówiliśmy synka na terapię integracji sensorycznej oraz logopedię, aby rozpocząć proces pełnej diagnozy.

Dziecko przestało mówić słowa, które wcześniej znało

Choć regres rozwojowy bywa przytłaczający, jest nadzieja! Najczęściej jego przyczyną jest po prostu ważne wydarzenie życiowe, które wywołało u malucha stres lub niepokój. Innym częstym powodem jest fakt, że dziecko intensywnie uczy się zupełnie nowej, ważnej umiejętności.

Jednak w niektórych przypadkach regres rzeczywiście wskazuje na możliwość autyzmu. Wiem to doskonale, bo mój własny syn znalazł się w tej grupie.

Często za regresem rozwojowym stoi błaha przyczyna i z czasem wszystko wraca do normy. Jeśli jednak regres nie ustępuje, nie widać poprawy, a u dziecka pojawiają się inne objawy ze spektrum autyzmu, niezwłocznie skonsultuj się z pediatrą lub umów do specjalisty, jakim jest logopeda! Wczesna interwencja jest kluczowa, by pomóc dzieciom przezwyciężyć regres i wspierać ich dalszy, prawidłowy rozwój.