Stimming a autyzm: czym jest, jakie są jego przyczyny i jak sobie z nim radzić

Stimming to każde zachowanie obejmujące powtarzające się ruchy lub dźwięki, które służy samouspokojeniu i regulacji zmysłów. Większość takich zachowań angażuje wszystkie pięć zmysłów z różnych powodów.

Jak wygląda stimming?

Stimming dzieli się na dwie kategorie: „niższego rzędu” i „wyższego rzędu”. Stimming niższego rzędu obejmuje takie zachowania, jak kołysanie się czy trzepotanie dłońmi. Stimy wyższego rzędu to powtarzalne zachowania, takie jak sztywne rutyny i intensywne zainteresowania.

Do częstych zachowań stimmingowych należą:

• Obgryzanie paznokci
• Kołysanie się
• Kręcenie się w kółko
• Trzepotanie rękami
• Powtarzanie słów lub zwrotów
• Wyrywanie włosów

To tylko kilka typowych przykładów stimmingu obserwowanych w kontekście autyzmu. Warto wiedzieć, że nie każde takie zachowanie jest odbierane jako uciążliwe czy niezwykłe. Kiedy ktoś obgryza paznokcie pod wpływem niepokoju, nikt tak naprawdę nie zwraca na to uwagi. Dzieje się tak, ponieważ obgryzanie paznokci jest powszechnie uznawane za normalną, okresową reakcję na stres.

Gdy stimming staje się bardziej widoczny i stale obecny w życiu danej osoby, może zacząć przeszkadzać otoczeniu. Jeśli dziecko kręci się w kółko w miejscu publicznym, może nie zdawać sobie sprawy, że przeszkadza to innym ludziom. W efekcie zachowanie to nie zostaje przerwane i trwa nawet w sytuacjach społecznych.

Warto pamiętać, że gdy dziecko już zacznie się stimować, może być mu trudno przestać. Co więcej, osoby w spektrum autyzmu mogą powtarzać ruchy, które są dla nich fizycznie niebezpieczne.

Niektóre zachowania stimmingowe prowadzące do samookaleczeń to m.in.:

• Uderzanie głową
• Uderzanie się
• Gryzienie się
• Drapanie ran lub zrywanie strupów
• Próbowanie lub połykanie niebezpiecznych przedmiotów

https://www.youtube.com/watch?v=JQSLPJt3HBg

Jakie są przyczyny stimmingu?

Nauka nie ustaliła jeszcze jednoznacznej przyczyny stimmingu. Istnieje wiele teorii wyjaśniających, dlaczego osoby w spektrum autyzmu podejmują takie zachowania.

Jedna z teorii głosi, że powtarzalne zachowania pomagają wyciszyć się i skupić uwagę w stresujących sytuacjach. Według tej koncepcji stimming pojawia się wtedy, gdy ze środowiska dociera zbyt wiele bodźców zmysłowych, co prowadzi do przebodźcowania.

Druga teoria zakłada, że stimming to zachowanie pobudzające układ sensoryczny. Kiedy ktoś się stimuje, stymuluje swój układ nerwowy, co wywołuje przyjemną reakcję dzięki wyrzutowi dopaminy w mózgu. Ta teoria opiera się na założeniu, że bodźców zmysłowych jest zbyt mało, a stimming służy dostarczeniu dodatkowej stymulacji.

Stimming nie jest jeszcze dobrze zbadany, ponieważ badania naukowe zazwyczaj skupiają się na trudnościach społecznych i komunikacyjnych związanych z autyzmem.

Jak radzić sobie ze stimmingiem?

Osoby, które stimują w chwilach stresu i niepokoju, zazwyczaj zdają sobie z tego sprawę i potrafią przerwać to zachowanie, jeśli czują, że wymyka się spod kontroli. Jednak dzieciom i dorosłym w spektrum autyzmu powstrzymanie stimmingu może sprawiać dużą trudność.

Stimmingu się nie „leczy”. Kluczem jest umiejętne zarządzanie tym zachowaniem. Choć nie powinno się tłumić stimmingu na siłę, to w sytuacji, gdy stwarza on ryzyko fizycznej krzywdy, należy uważnie nad nim czuwać, aby zapobiec samookaleczeniom.

Oto kilka prostych, domowych sposobów na radzenie sobie ze stimmingiem u dzieci w spektrum autyzmu!

Zabawki sensoryczne

Na szczęście zabawki sensoryczne pomagają osobom w spektrum autyzmu przekierować energię z zachowań stimmingowych na bezpieczny przedmiot. Dostępnych jest wiele zabawek sensorycznych, w tym:

• Gniotki – miękkie zabawki lub piłeczki przeznaczone do wielokrotnego ściskania
• Piłki sensoryczne – piłki o różnych fakturach, z wypustkami, kolorami lub światełkami, które stymulują zmysły (znane również jako zabawki dotykowe)
• Masy plastyczne – np. slime, ciastolina, piasek kinetyczny i inne; pomagają dzieciom zwiększyć koncentrację i kreatywność
• Zabawki typu fidget – spinnery czy kostki, które wydają dźwięki klikania, zapewniając stymulację słuchową

Wyklucz dolegliwości zdrowotne

Dolegliwości zdrowotne, takie jak bóle głowy, inne dolegliwości bólowe czy infekcje ucha, mogą być przyczyną stimmingu lub nasilać jego objawy. Aby pomóc dziecku go wyciszyć, w pierwszej kolejności należy wykluczyć problemy medyczne.

Zapewnij spokojne otoczenie

Stimming może się nasilać, gdy dziecko odczuwa lęk lub stres. Aby zmniejszyć częstotliwość takich zachowań, postaraj się ograniczać stresujące czynniki i sytuacje, w których dziecko w spektrum autyzmu może łatwo poczuć się przytłoczone.

Spróbuj aktywności fizycznej

Niektórym osobom w spektrum autyzmu w wyciszeniu stimmingu pomaga ruch. Badania pokazują, że aktywność fizyczna pozwala rozładować napięcie, co zmniejsza nasilenie stimmingu. Ruch nie tylko ogranicza niepożądane zachowania, ale jest też świetnym sposobem na dostarczenie stymulacji sensorycznej tym, którzy jej potrzebują.

Ucz samoregulacji emocjonalnej

Jednym z obszarów, z którymi zmagają się dzieci w spektrum autyzmu, jest regulowanie i wyrażanie emocji w konstruktywny sposób. Wynika to z trudności w odczytywaniu i rozpoznawaniu emocji – zarówno cudzych, jak i własnych. Kiedy dziecko się zdenerwuje, może mieć kłopot z nazwaniem swojego lęku lub złości słowami.

Gdy brakuje słów lub innego bezpiecznego sposobu na wyrażenie silnych emocji, stimming może przybierać na sile. Aby temu zaradzić, warto uczyć dziecko samoregulacji emocjonalnej.

Osobiste doświadczenie ze stimmingiem

Mój syn zaczął stimować w wieku 8 miesięcy. Gdy tylko nauczył się wstawać i wspinać na meble, zaczął kołysać się w przód i w tył. Początkowo myślałam, że po prostu usypia się w ten sposób. Kołysanie jednak nie ustępowało.

Dziś ma trzy lata i stimuje przez cały dzień. Kołysanie się w przód i w tył na kanapie stało się jego stałym nawykiem. Ostatnio stimming stał się trudniejszy, bo przybrał bardziej gwałtowną formę. Kiedy syn podskakuje i odchyla się do tyłu na kanapie, uderza głową o parapet. Niestety potrafi skakać i kołysać się jednocześnie, celowo i wielokrotnie uderzając głową.

Bardzo trudno na to patrzeć, dlatego robię wszystko, co w mojej mocy, aby monitorować te zachowania i nad nimi panować, zanim dojdzie do samookaleczenia.

Aby pomóc nam opanować sytuację, kupiłam różne zabawki sensoryczne, w tym piłki z kolcami w jaskrawych kolorach. Za każdym razem, gdy jego stimming staje się zbyt gwałtowny, podaję mu piłeczki sensoryczne, by skupił na nich uwagę – i zauważyłam ogromną poprawę! Gdy tylko bierze zabawkę do rąk, kołysanie ustaje!

Chociaż zabawki sensoryczne bardzo pomagają wyciszyć stimming, mam nadzieję, że gdy syn rozpocznie terapię integracji sensorycznej, jeszcze lepiej nauczymy się nad nim panować.

Podsumowanie

Stimming to zachowanie, które wciąż bywa bardzo źle rozumiane. Nie tylko potrzeba więcej badań na ten temat, ale też dla osób, które nie mają w rodzinie nikogo w spektrum autyzmu, stimming może wydawać się „dziwny” lub nietypowy.

Dla wielu osób zachowania takie jak obgryzanie paznokci są społecznie akceptowane i zdarzają się tylko chwilowo w sytuacjach stresu. Jednak w przypadku osób w spektrum autyzmu powstrzymanie stimmingu nie zawsze jest możliwe.

Dla mnie, jako mamy dziecka, które się stimuje, jest to po prostu element codzienności. Choć nie jestem w stanie całkowicie wyeliminować stimmingu u syna, staram się nim zarządzać za pomocą zabawek sensorycznych i zapobiegać jakimkolwiek zachowaniom autoagresywnym. Nie zawsze jest łatwo, ale można nad tym pracować. Zaakceptowałam też, że kołysanie się mojego syna w przód i w tył to po prostu część tego, kim jest.