Porównanie artykulacji i przetwarzania fonologicznego

Często, gdy mówimy o typowym rozwoju mowy, rozmowa koncentruje się na artykulacji i świadomości fonologicznej. Warto jednak pamiętać, że istnieje wiele powodów, dla których dziecko nie mówi lub jego mowa jest słabo zrozumiała (czyli trudno ją zrozumieć słuchaczowi) – a jednym z nich są trudności w przetwarzaniu fonologicznym.

Im więcej ćwiczysz, tym lepsze efekty! Wypróbuj aplikację Speech Blubs, by prowadzić ze swoim maluchem zabawne i angażujące sesje terapeutyczne.

Zaburzenia dźwięków mowy można podzielić na zaburzenia fonologiczne i zaburzenia artykulacyjne. Pamiętaj, że bardzo ważne jest prawidłowe zdiagnozowanie zaburzeń dźwięków mowy, ponieważ terapia zaburzeń fonologicznych i artykulacyjnych przebiega inaczej.

https://www.youtube.com/watch?v=G-chx6_NCp0

Z kolei zaburzenia artykulacyjne występują wtedy, gdy dziecko ma trudność z wymówieniem konkretnej głoski (lub głosek), a terapia polega na pracy nad błędnie wymawianymi głoskami. Na przykład dziecko może układać język w złym miejscu przy wymawianiu głoski /r/, przez co głoska /r/ brzmi inaczej, niż powinna.

Jeśli twoje dziecko ma zaburzenie artykulacyjne:

• ma problemy z prawidłowym wymawianiem i tworzeniem określonych głosek (np. może seplenić, tak że s brzmi jak angielskie th);
• może nie potrafić wymówić określonej głoski (np. nie wymawia głoski r i mówi „lowel” zamiast „rower”).

Nad konkretnymi głoskami możesz pracować w ramach terapii artykulacyjnej:

• Terapia artykulacyjna: kompletny przewodnik dla rodziców
• Terapia artykulacyjna głoski B
• Terapia artykulacyjna głoski H
• Terapia artykulacyjna głosek DŻ i CZ
• Terapia artykulacyjna głoski L
• Terapia seplenienia
• Terapia artykulacyjna głoski M
• Terapia artykulacyjna głoski N
• Terapia artykulacyjna głoski NG
• Terapia artykulacyjna głoski R
• Terapia artykulacyjna głoski S
• Terapia artykulacyjna głoski SZ
• Terapia artykulacyjna głosek T i D
• Terapia artykulacyjna głoski W

Zaburzenia fonologiczne są bardziej złożone – to powtarzające się wzorce w mowie dziecka, które służą uproszczeniu wymowy. Przykładem jest pomijanie ostatniej głoski w wyrazie. Dziecko może powiedzieć „ko” zamiast „kot” albo „no” zamiast „nos”. Większość dzieci, których mowa jest bardzo trudna do zrozumienia, ma zaburzenie fonologiczne, ponieważ w ich mowie powtarzają się te same wzorce błędnej wymowy.

Dziecko ma zaburzenie fonologiczne, jeśli:

• potrafi poprawnie wymówić głoski, ale używa ich w niewłaściwym miejscu w wyrazie lub w niewłaściwym wyrazie, np. zamiast głoski g używa głoski d i mówi „doł” zamiast „gol”;
• popełnia błędy przy określonych głoskach w wyrazach, np. potrafi powiedzieć k w słowie „kot”, ale w niektórych wyrazach je pomija, np. mówi „ot” zamiast „kot” w zdaniu albo „ra” zamiast „rak”.

Rodzaje procesów fonologicznych – tabela:

Proces fonologiczny

Opis

Przykład

Przesuwanie do przodu (fronting)

zastępowanie głoski wymawianej zwykle w tylnej części jamy ustnej głoską przednią

„tot” zamiast „kot”, „tawa” zamiast „kawa”

Przesuwanie do tyłu (backing)

zastępowanie głoski wymawianej zwykle w przedniej części jamy ustnej głoską tylną

„gom” zamiast „dom”

Pomijanie spółgłoski końcowej

pomijanie/opuszczanie ostatniej spółgłoski

„ko” zamiast „kot”

Upraszczanie grup spółgłoskowych

upraszczanie grupy spółgłosek (dwóch głosek) do jednej głoski

„tół” zamiast „stół”

Pomijanie sylaby nieakcentowanej

opuszczanie słabej sylaby w wyrazie

„lefon” zamiast „telefon”

Zastępowanie głoskami półotwartymi (gliding)

zastępowanie głosek /r/ i /l/ głoskami /ł/ i /j/

„łyba” zamiast „ryba”

Zwarcie (stopping)

zastępowanie głosek

„tapka” zamiast „czapka”

Reduplikacja

powtarzanie sylab

„dada” zamiast „woda”

Udźwięcznianie przed samogłoską

zastępowanie spółgłoski bezdźwięcznej spółgłoską dźwięczną

„bies” zamiast „pies”

Pomijanie spółgłoski początkowej

opuszczanie pierwszej spółgłoski

„os” zamiast „nos”

Epenteza

dodawanie samogłoski „y” między dwiema spółgłoskami

„pyłaszcz” zamiast „płaszcz”

Warto wiedzieć, że w rozwoju mowy dzieci naturalnie pojawiają się błędy artykulacyjne i fonologiczne. W wieku 2 lat mowa dziecka powinna być w 50% zrozumiała dla obcej osoby, w wieku 3 lat – w 75%, a w wieku 4 lat – w 100% (ASHA).