Artikülasyon ve Fonolojik Süreçlerin Karşılaştırılması

Genellikle tipik konuşma gelişimi hakkında konuştuğumuzda, konu artikülasyon ve fonolojik farkındalık üzerinden şekillenir. Dolayısıyla, bir çocuğun neden konuşmadığının veya anlaşılırlığının (dinleyici tarafından ne kadarının anlaşıldığının) neden düşük olduğunun birçok sebebi olabileceğini fark etmek önemlidir; fonolojik işlemleme de bunlardan biridir. 

Ne kadar çok pratik yaparsanız, kalıcılığı o kadar artar! Küçük çocuğunuzla eğlenceli ve etkileşimli terapi seansları için Speech Blubs uygulamasını deneyin.

Konuşma sesi bozuklukları, fonolojik bozukluklar ve artikülasyon bozuklukları olarak ikiye ayrılabilir. Fonolojik ve artikülasyon bozukluklarının tedavileri farklılık gösterdiğinden, konuşma sesi bozukluklarının doğru şekilde teşhis edilmesinin son derece önemli olduğunu lütfen unutmayın. 

https://www.youtube.com/watch?v=G-chx6_NCp0

Artikülasyon bozuklukları, bir çocuğun belirli bir sesi (veya sesleri) üretmekte güçlük çekmesi durumunda ortaya çıkar ve hatalı üretilen ses(ler) üzerinde çalışılarak düzeltilir. Örneğin, bir çocuk /r/ sesini çıkarırken dilini yanlış yere koyabilir ve bu da /r/ sesinin olması gerekenden farklı duyulmasına yol açar.

Çocuğunuzda bir artikülasyon bozukluğu varsa:

• Ses çıkarmakta ve belirli konuşma seslerini düzgün şekilde oluşturmakta sorun yaşarlar (örneğin, peltk konuşabilirler, bu yüzden s sesi peltek s gibi duyulabilir);
• Belirli bir sesi hiç üretemeyebilirler (örneğin, r sesini çıkaramazlar ve “araba” yerine “ayaba” derler). 

Artikülasyon terapisi ile hedeflenen belirli sesler üzerinde çalışabilirsiniz:

• Artikülasyon Terapisi: Ebeveynler İçin Kapsamlı Rehber
• B Sesi Artikülasyon Terapisi
• H Sesi Artikülasyon Terapisi
• C ve Ç Sesleri Artikülasyon Terapisi
• L Sesi Artikülasyon Terapisi
• Pelteklik Artikülasyon Terapisi
• M Sesi Artikülasyon Terapisi
• N Sesi Artikülasyon Terapisi
• NG Sesi Artikülasyon Terapisi
• R Sesi Artikülasyon Terapisi
• S Sesi Artikülasyon Terapisi
• Ş Sesi Artikülasyon Terapisi
• T ve D Sesleri Artikülasyon Terapisi
• W Sesi Artikülasyon Terapisi

Fonolojik bozukluklar daha karmaşıktır; çünkü bunlar çocuğun konuşma sesi üretimini basitleştirmek için kullandığı konuşma örüntüleridir. Buna bir örnek, çocuğun kelimenin sonundaki sesi yutmasıdır. Örneğin /kedi/ yerine /ke/ veya /top/ yerine /to/ diyebilirler. Konuşması neredeyse hiç anlaşılamayan çocukların çoğunda fonolojik bozukluk görülür; çünkü konuşmaları tekrarlayan hatalı üretim örüntüleriyle karakterizedir.

Çocuklarda şu durumlar varsa fonolojik bozukluk söz konusudur:

• Sesleri doğru bir şekilde çıkarabilirler ancak sesi kelimenin yanlış bir yerinde veya yanlış bir kelimede kullanabilirler; örneğin bir çocuk g sesi yerine d sesini kullanabilir ve “gel” yerine “del” diyebilir;
• Kelimelerdeki belirli seslerle ilgili hatalar yaparlar; örneğin “kapı” derken k sesini çıkarabilirler ancak belirli kelimelerde bu sesi atlayabilirler, örneğin “köpek” yerine “öpek” diyebilirler. 

Fonolojik süreç bozuklukları türleri tablosu:

Fonolojik Süreç

Açıklama

Örnek

Öne Alma (Fronting)

Ağız boşluğunun arkasında üretilen bir sesin ön sesle değiştirilmesi 

“kapı” yerine “tapı”, “kedi” yerine “tedi”

Arkaya İtme (Backing)

Ağız boşluğunun önünde üretilen bir sesin arka sesle değiştirilmesi

“dede” yerine “gege”

Sözcük Sonu Ünsüz Düşmesi (Final Consonant Deletion)

Sözcük sonundaki ünsüzün atlanması/düşürülmesi

“top” yerine “to”

Ünsüz Öbeği Azaltması (Cluster Reduction)

Bir ünsüz öbeğinin (yan yana iki ünsüz sesin) tek bir sese indirgenmesi

“tren” yerine “ten”, “spor” yerine “por”

Vurgusuz Hece Düşmesi (Weak Syllable Deletion)

Kelime içindeki vurgusuz hecenin düşürülmesi

“telefon” yerine “tefon”

Kayma (Gliding)

/r/ ve /l/ seslerinin /y/ veya /v/ ile değiştirilmesi

“araba” yerine “ayaba”, “limon” yerine “yimon”

Duraklaştırma (Stopping)

Sürtücü seslerin patlamalı/durak seslerle değiştirilmesi

“su” yerine “tu”, “şapka” yerine “tapka”

Yineleme / İkileme (Reduplication)

Hecelerin tekrarlanması

“su” yerine “susu”, “baba” yerine “baba”

Önses Tonlanması (Prevocalic Voicing)

Ötümsüz bir ünsüzün ötümlü bir ünsüzle değiştirilmesi

“top” yerine “dop”

Sözcük Başı Ünsüz Düşmesi (Initial Consonant Deletion)

Sözcük başındaki ünsüzün düşürülmesi

“burun” yerine “urun”

Ses Türemesi (Epenthesis)

İki ünsüz arasına ses (genellikle “ı” veya “i”) eklenmesi

“tren” yerine “tiren”, “kral” yerine “kıral”

Çocukların konuşma gelişiminde doğal artikülasyon ve fonolojik hatalardan geçtiklerini bilmek önemlidir. 2 yaşına gelindiğinde bir çocuğun konuşması yabancılar tarafından %50 oranında, 3 yaşına gelindiğinde %75 oranında ve 4 yaşına gelindiğinde %100 oranında anlaşılabilir olmalıdır (ASHA).